§39.50.1iam invesperascebat, et non modo cetera, sed ne in proximam quidem noctem ubi satis tuto custodiretur, expediebant.
이미 날이 저물어 가고 있었기에, 그들은 다른 일들은 고사하고 당장 다가올 밤에 그를 충분히 안전하게 감금해 둘 장소조차 마련하지 못하고 있었다.
§39.50.2obstupuerant ad magnitudinem pristinae eius fortunae virtutisque, et neque ipsi domum recipere custodiendum audebant nec cuiquam uni custodiam eius satis credebant.
그들은 그의 옛 처지와 덕망의 위대함에 압도되어, 자신들이 직접 그를 감시하기 위해 집으로 데려갈 엄두를 내지 못했고, 그렇다고 누군가 한 사람에게 그의 감시를 충분히 믿고 맡기지도 못했다.
§39.50.3admonent deinde quidam esse thesaurum publicum sub terra, saxo quadrato saeptum.
그때 어떤 이들이 지하에 다듬은 돌로 둘러싸인 공공 금고가 있다는 사실을 상기시켰다.
eo vinctus demittitur, et saxum ingens, quo operitur, machina superimpositum est.
그는 묶인 채 그곳으로 내려졌고, 그것을 덮는 거대한 돌이 기계 장치에 의해 그 위에 얹어졌다.
§39.50.4ita loco potius quam homini cuiquam credendam custodiam rati, lucem insequentem exspectaverunt.
이처럼 감시는 사람보다는 장소에 맡겨야 한다고 생각한 그들은 이튿날 아침을 기다렸다.
postero die multitudo quidem integra, §39.50.5memor pristinorum eius in civitatem meritorum, parcendum ac per eum remedia quaerenda esse praesentium malorum censebant:
다음 날, 전체 군중은 그의 국가에 대한 옛 공헌을 기억하며, 그를 살려주고 그를 통해 현재의 재앙에 대한 구제책을 모색해야 한다고 생각하고 있었다.
§39.50.6defectionis auctores, quorum in manu res publica erat, in secreto consultantes omnes ad necem eius consentiebant.
반면에 국권을 장악하고 있던 반란의 주모자들은 비밀리에 회의를 열고 모두 그의 처형에 합의했다.
sed utrum maturarent an differrent, ambigebatur.
그러나 이를 서둘러야 할지, 아니면 미뤄야 할지를 두고 의견이 분분했다.
§39.50.7vicit pars avidior poenae, missusque qui venenum ferret.
처형을 더 재촉하는 파가 승리했고, 독약을 배달할 자가 파견되었다.
accepto poculo nihil aliud locutum ferunt quam quaesisse, si incolumis Lycortas — is alter imperator Achaeorum erat — equitesque evasissent.
잔을 받아 들었을 때, 아카이아인의 또 다른 장군이었던 리코르타스와 기병들이 무사히 탈출했는지를 물었을 뿐, 다른 말은 전혀 하지 않았다고 전해진다.
§39.50.8postquam dictum est incolumes esse, “bene habet” inquit et poculo impavide exhausto haud ita multo post exspiravit.
그들이 무사하다는 말을 듣자, 그는 "참으로 다행이다"라고 말하고 두려움 없이 잔을 비운 뒤 그리 오래지 않아 숨을 거두었다.
§39.50.9non diuturnum mortis eius gaudium auctoribus crudelitatis fuit.
그의 죽음에 대한 기쁨은 잔학 행위의 주모자들에게 그리 오래가지 않았다.
victa namque Messene bello exposcentibus Achaeis dedidit noxios, ossaque reddita Philopoemenis sunt, et sepultus ab universo Achaico est concilio, adeo omnibus humanis congestis honoribus, ut ne divinis quidem abstineretur.
전쟁에서 패한 메세네가 아카이아인들의 요구에 따라 죄인들을 인도해 주었고, 필로포이멘의 유골이 반환되어 아카이아 연맹 전체에 의해 장사지내졌기 때문이다. 온갖 인간적인 영예가 그에게 쏟아졌으며, 신적인 영예조차 아끼지 않을 정도였다.
§39.50.10ab scriptoribus rerum Graecis Latinisque tantum huic viro tribuitur, ut a quibusdam eorum, velut ad insignem notam huius anni, memoriae mandatum sit tres claros imperatores eo anno decessisse, Philopoemenem, Hannibalem, P. Scipionem:
그리스와 라틴의 역사 저술가들이 이 인물에게 바치는 경의가 어찌나 컸던지, 그들 중 일부는 마치 이 해의 두드러진 특징인 양, 그해에 세 명의 명장, 즉 필로포이멘, 한니발, 푸블리우스 스키피오가 사망했다고 기록으로 남겼을 정도이다.
§39.50.11adeo in aequo eum duarum potentissimarum gentium summis imperatoribus posuerunt.
그들은 두 강대한 민족의 최고 사령관들과 그를 동등한 위치에 올려놓았던 것이다.