§37.53.1reductus a praetore in templum rex et dicere iussus “perseverassem” inquit “tacere, patres conscripti, nisi Rhodiorum legationem mox vocaturos vos scirem, et illis auditis mihi necessitatem fore dicendi. §37.53.2quae quidem eo difficilior oratio erit, quod ea postulata eorum futura sunt, ut non solum nihil, quod contra me sit, sed ne quod ad ipsos quidem proprie pertineat, petere videantur.
법무관에 의해 성전으로 다시 인도되어 발언을 명령받은 왕은 말했다. “원로원 의원 여러분, 여러분이 곧 로도스인의 사절단을 불러들일 것이며, 그들의 말을 들은 후에 나에게 발언할 필요가 생길 것임을 내가 알지 못했다면, 나는 계속 침묵을 지켰을 것입니다. 실로 나의 이 연설은 한층 더 어려워질 것인데, 그들의 요구는 다음과 같은 것이 될 것이기 때문입니다.
§37.53.3agent enim causam civitatium Graecarum, et liberari eas dicent debere.
즉, 그들은 나에게 불리한 것을 아무것도 구하지 않을 뿐만 아니라, 그들 자신에게 고유하게 관련된 것조차 구하지 않는 것처럼 보일 것입니다. 그들은 그리스 도시들의 입장을 대변하며 그 도시들이 해방되어야 한다고 말할 것이기 때문입니다.
quo impetrato, cui dubium est, quin et a nobis aversuri sint non eas modo civitates, quae liberabuntur, sed etiam veteres stipendiarias nostras, §37.53.4ipsi autem tanto obligatos beneficio verbo socios, re vera subiectos imperio et obnoxios habituri sint? §37.53.5et, si dis placet, cum has tantas opes affectabunt, dissimulabunt ulla parte id ad se pertinere;
그것이 관철된다면, 그들이 해방될 도시들뿐만 아니라 우리의 옛 조공 도시들마저 우리에게서 갈라놓고, 그들 자신은 이처럼 큰 은혜로 얽매인 사람들을 말로는 동맹국이나 실제로는 자신들의 지배에 복종하고 예속된 자들로 거느리게 될 것임을 누가 의심하겠습니까? 게다가 맙소사, 그들이 이처럼 거대한 권세를 추구하면서도 그것이 자신들과 조금이라도 관련이 있다는 사실을 숨기려 할 것입니다.
vos modo id decere et convenient esse ante factis dicent. §37.53.6haec vos ne decipiat oratio, providendum vobis erit, neve non solum inaequaliter alios nimium deprimatis ex sociis vestris, alios praeter modum extollatis, sed etiam ne, qui adversus vos arma tulerint, §37.53.7in meliore statu sint, quam socii et amici vestri.
그저 그것이 여러분에게 어울리며 여러분의 이전 행적에 부합하는 일이라고만 말할 것입니다. 이 연설이 여러분을 속이지 않도록 여러분은 경계해야 할 것이며, 여러분의 동맹국들 중에서 어떤 이들을 불공평하게 지나치게 내리누르고 다른 이들을 한도 끝도 없이 치켜세우는 일뿐만 아니라, 여러분에 맞서 무기를 들었던 자들이 여러분의 동맹국이나 친구들보다 더 나은 처지에 놓이지 않도록 경계해야 할 것입니다.
quod ad me attinet, in aliis rebus cessisse intra finem iuris mei cuilibet videri malim, quam nimis pertinaciter in obtinendo eo tetendisse; in certamine autem amicitiae vestrae, benevolentiae erga vos, honoris, qui ab vobis habebitur, minime aequo animo vinci possum.
저에 관해 말씀드리자면, 다른 일에서라면 제 권리의 한계 안에서 누구에게든 양보한 것으로 보이는 편이 그것을 관철하기 위해 너무 고집스럽게 버틴 것보다 낫겠습니다만, 여러분의 우정, 여러분에 대한 호의, 그리고 여러분에 의해 주어질 명예의 경쟁에서만큼은 결코 기꺼이 패할 수 없습니다.
hanc ego maximam hereditatem a patre accepi, qui primus omnium Asiam Graeciamque incolentium in amicitiam venit vestram eamque perpetua §37.53.8et constanti fide ad extremum vitae finem perduxit; §37.53.9nec animum dumtaxat vobis fidelem ac bonum praestitit, sed omnibus interfuit bellis, quae in Graecia gessistis, terrestribus navalibus, omni genere commeatuum, ita ut nemo sociorum vestrorum ulla parte aequari posset, vos adiuvit;
저는 이 가장 큰 유산을 아버지로부터 물려받았습니다. 아버지는 아시아와 그리스에 거주하는 모든 이들 중에서 가장 먼저 여러분과 우정을 맺으셨고, 그것을 끊임없고 한결같은 충성으로 생의 마지막 순간까지 지켜내셨습니다. 아버지는 여러분에게 충실하고 선량한 마음을 보여주셨을 뿐만 아니라, 여러분이 그리스에서 치른 모든 육상 및 해상 전쟁에 참여하셨고, 온갖 종류의 보급품으로 여러분을 도우셨으니, 여러분의 동맹국 중 그 누구도 어떤 면에서도 그분과 대등할 수 없을 정도였습니다.
§37.53.10postremo, cum Boeotos ad societatem vestram hortaretur, in ipsa contione intermortuus haud multo post exspiravit. §37.53.11huius ego vestigia ingressus voluntati quidem et studio in colendis vobis adicere — etenim inexsuperabilia haec erant — nihil potui; §37.53.12rebus ipsis meritisque et impensis officiorum ut superare possem, fortuna tempora Antiochus et bellum in Asia gestum praebuerunt materiam. §37.53.13rex Asiae et partis Europae Antiochus filiam suam in matrimonium mihi dabat; restituebat extemplo civitates, quae defecerant a nobis; spem magnam in posterum amplificandi regni faciebat, §37.53.14si secum bellum adversus vos gessissem.
마지막으로, 보이오티아인들에게 여러분과의 동맹을 권유하던 중, 바로 그 민회 자리에서 쓰러지셨고 그 후 얼마 지나지 않아 숨을 거두셨습니다. 저는 이분의 발자취를 따라, 여러분을 정성껏 모시려는 뜻과 열의에 있어서는—실로 이것들은 뛰어넘을 수 없는 것이었기에—아무것도 보탤 수 없었습니다만, 실제의 실적과 공적, 그리고 헌신적인 정성에 있어서 그분을 능가할 수 있도록, 운명과 시대와 안티오코스, 그리고 아시아에서 치러진 전쟁이 저에게 기회를 제공해 주었습니다. 아시아와 유럽 일부의 왕인 안티오코스는 자신의 딸을 저에게 아내로 주려 하였고, 우리로부터 이탈했던 도시들을 즉시 반환하려 하였으며, 향후 왕국을 확장할 큰 희망을 제시해 주었습니다, 만약 제가 그와 함께 여러분에 맞서 전쟁을 치렀더라면 말입니다.
non gloriabor eo, quod nihil in vos deliquerim;
저는 여러분에게 아무런 잘못도 범하지 않았다는 사실을 자랑하지는 않겠습니다.
illa potius, quae vetustissima domus nostrae vobiscum amicitia digna sunt, referam.
오히려 우리 가문과 여러분의 가장 오래된 우정에 걸맞은 일들을 언급하도록 하겠습니다.