Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §3.69.1-3.69.10

신속한 군대 징집과 적을 향한 출정

1770개 구절 중 195번째 · 라틴어

요약

퀸크티우스 집정관의 연설은 평민들의 마음을 움직였고, 유례없는 속도로 징집이 완료된다. 로마군은 즉시 출정하여 적과 대치하고 전투가 개시된다.

§3.69.1raro alias tribuni popularis oratio acceptior plebi quam tunc severissimi consulis fuit.
다른 때에는 평민에게 영합하는 호민관의 연설조차도, 그때 그 극히 엄격했던 집정관의 연설만큼 평민에게 잘 받아들여진 적이 드물었다.
§3.69.2iuventus quoque, quae inter tales metus detractationem militiae telum acerrimum adversus patres habere solita erat, arma et bellum spectabat.
또한, 이러한 공포 속에서 귀족들에 대한 가장 날카로운 무기로서 군 복무 기피를 사용하는 것이 습관이었던 청년들조차 무기와 전쟁을 바라보고 있었다.
et agrestium fuga spoliatique in agris et vulnerati foediora iis, quae subiciebantur oculis, nuntiantes totam urbem ira inplevere.
게다가 농민들의 피난과 밭에서 약탈당한 자들, 그리고 부상자들이 눈앞에 제시된 것보다 더 끔찍한 일들을 전함으로써 도시 전체를 분노로 채웠다.
§3.69.3in senatum ubi ventum est, ibi vero in Quinctium omnes versi, ut unum vindicem maiestatis Romanae intueri, et primores patrum dignam dicere contionem imperio consulari, dignam tot consulatibus ante actis, dignam vita omni, plena honorum saepe gestorum, saepius meritorum.
원로원으로 들어가자, 거기서는 참으로 모든 이들이 퀸크티우스에게로 고개를 돌려 그를 로마의 위엄의 유일한 수호자로 응시하였고, 귀족들의 지도자들은 그 연설이 집정관의 권능에 걸맞고, 이전에 지냈던 그토록 많은 집정관 직무에 걸맞으며, 종종 맡았고 그보다 더 자주 그럴 자격이 있었던 명예들로 가득 찬 그의 전 생애에 걸맞은 것이라고 말했다.
§3.69.4alios consules aut per proditionem dignitatis patrum plebi adulatos aut acerbe tuendo iura ordinis asperiorem domando multitudinem fecisse; T. Quinctium orationem memorem maiestatis patrum concordiaeque ordinum et temporum in primis habuisse.
다른 집정관들은 귀족들의 존엄을 배신함으로써 평민에게 아첨하거나, 혹은 자신들 신분의 권리를 가혹하게 옹호하여 군중을 억누르려다가 그들을 더 사납게 만들었으나, 티투스 퀸크티우스는 귀족들의 위엄과 신분 간의 화합, 그리고 특히 작금의 시국을 유념한 연설을 행하였다고 했다.
§3.69.5orare eum collegamque, ut capesserent rem publicam;
그들은 그와 그의 동료 집정관에게 국정을 맡아줄 것을 간청하였고, 호민관들에게는 집정관들과 한마음으로 전쟁이 도시와 성벽으로부터 격퇴되기를 원하며 이토록 다급한 국면에서 평민이 귀족들에게 복종하도록 해달라고 간청했다.
orare tribunos, ut uno animo cum consulibus bellum ab urbe ac moenibus propulsari vellent plebemque oboedientem in re tam trepida patribus praeberent: appellare tribunos communem patriam auxiliumque eorum inplorare vastatis agris, urbe prope oppugnata.
즉, 밭이 황폐해지고 도시가 거의 포위된 상황에서, 그들은 공동의 조국을 두고 호민관들을 부르며 그들의 원조를 애원했던 것이다.
§3.69.6consensu omnium dilectus decernitur habeturque.
모든 이들의 합의에 의해 징집이 의결되고 실시되었다.
cum consules in contione pronuntiassent tempus non esse causas cognoscendi; omnes iuniores postero die prima luce in campo Martio adessent; §3.69.7cognoscendis causis eorum, qui nomina non dedissent, bello perfecto se daturos tempus; pro desertore futurum, cuius non probassent causam: omnis iuventus adfuit postero die.
집정관들이 집회에서 지금은 기피 사유를 심사할 때가 아니니, 모든 청년들은 다음 날 동틀녘에 마르스 광장에 집결하라고 포고했을 때, 명단을 제출하지 않은 자들의 사유 심사에 대해서는 전쟁이 끝난 후에 시간을 줄 것이며, 사유가 인정되지 않는 자는 탈영병으로 간주될 것이라고 (포고했기에), 다음 날 모든 청년들이 집결했다.
§3.69.8cohortes sibi quaeque centuriones legerunt, bini senatores singulis cohortibus praepositi.
각 대대는 스스로를 위해 백인대장들을 선출했고, 각 대대에는 두 명씩의 원로원 의원들이 지휘관으로 임명되었다.
haec omnia adeo mature perfecta accepimus, ut signa eo ipso die a quaestoribus ex aerario prompta delataque in campum quarta diei hora mota ex campo sint exercitusque novus paucis cohortibus veterum militum voluntate sequentibus manserit ad decimum lapidem.
이 모든 일이 아주 신속하게 완료되었다고 전해지는데, 바로 그날 재무관들에 의해 국고에서 군기들이 꺼내져 광장으로 운반되었고, 하루의 네 번째 시간(오전 10시경)에는 광장에서 행진을 시작했으며, 신생 군대는 자발적으로 뒤따른 노병들의 몇 개 대대와 함께 열 번째 마일스톤에 머물렀다.
§3.69.9insequens dies hostem in conspectum dedit, castraque ad Corbionem castris sunt coniuncta.
다음 날 적이 시야에 들어왔고, 콜비오 근처에서 그들의 진영은 적의 진영과 맞닿게 설치되었다.
§3.69.10tertio die, cum ira Romanos, illos, cum totiens rebellassent, conscientia culpae ac desperatio inritaret, mora dimicandi nulla est facta.
사흘째 되는 날, 로마인들을 분노가 자극하고, 적들을 그토록 여러 번 반란을 일으켰다는 죄책감과 절망감이 자극하고 있었기에, 전투의 지체는 전혀 없었다임.

어휘·문법 주석

  1. §3.69.1raro alias tribuni popularis oratio acceptior plebi quam tunc severissimi consulis fuit — 이 문장은 비교급 acceptior를 포함하고 있으며, 생략을 보완하여 해석해야 한다. 주어인 tribuni popularis oratio(평민에게 영합하는 호민관의 연설)가 "다른 어떤 때(raro alias)에도, 그때 그 극히 엄격했던 집정관의 연설(tunc severissimi consulis [oratio])보다 평민에게 더 잘 받아들여진(acceptior plebi ... fuit) 적은 드물었다"라는 구조이다. 즉, 이 엄격한 집정관의 연설이 평소 호민관의 달콤한 연설 이상으로 평민에게 호의적으로 받아들여졌음을 뜻한다.
  2. §3.69.3intueri — 동사 intueri는 역사적 부정사(historical infinitive)로서, 주절의 직설법 미완료 과거(또는 완료)와 동등한 기능을 수행하고 있다. 주어는 바로 앞의 omnes이다. 다음 문장의 dicere 역시 동일한 역사적 부정사이다.
  3. §3.69.4asperiorem domando multitudinem fecisse — 간접화법 내의 부정사 fecisse의 목적어는 multitudinem이며, asperiorem은 그 서술적 보어("군중을 더 사납게 만들었다")이다. domando는 동명사의 탈격으로 수단을 나타내며, "길들이려고 함으로써" 혹은 "억누르려고 함으로써"라는 의미가 된다.
  4. §3.69.5appellare tribunos communem patriam — 동사 appellare는 "~(사람)에게 호소하다"라는 의미이지만, 여기서는 이중 대격을 취하여 tribunos와 communem patriam을 목적어로 가지거나, 혹은 전치사 per(~의 이름으로)가 생략된 형태(appellare tribunos per communem patriam)로 기능하고 있다. "공동의 조국의 이름으로 호민관들에게 호소하다(혹은 그들을 부르다)"로 해석된다.
  5. §3.69.7pro desertore futurum — 미래 부정사 futurum [esse]의 주어가 되는 대격의 관계대명사 선행사(eum)가 생략되어 있다. cuius non probassent causam(그 사유를 [집정관들이] 인정하지 않은 자)이 형용사절로서 이 생략된 eum을 수식한다. "사유가 인정되지 않은 자는 탈영병으로 간주될 것이다"라는 간접화법 문장이다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §3.69.1-3.69.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:3.69.1-3.69.10

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.