§3.20.1Moverat plebem oratio consulis;
집정관의 연설은 평민들의 마음을 움직였다.
erecti patres restitutam credebant rein publicam.
고무된 귀족들은 국가가 재건되었다고 믿았다.
consul alter, comes animosior quam auctor, suscepisse collegam priorem actiones tam gravis facile passus, in peragendis consularis officii partem ad se vindicabat.
또 다른 집정관은 주도자라기보다는 오히려 활기찬 동반자로서, 선임 동료가 이토록 중대한 행동을 떠맡는 것을 쉽게 용인하며, 집정관의 임무를 수행하는 데 있어서 그 일부를 자신에게 요구했다.
§3.20.2tum tribuni eludentes velut vana dicta persequi quaerendo, quonam modo exercitum educturi consules essent, quos dilectum habere nemo passurus esset?
그러자 호민관들은 마치 공허한 말인 양 비웃으며, 집정관들이 도대체 어떤 방법으로 군대를 이끌고 나갈 것인지, 아무도 그들이 징병하도록 허락하지 않을 텐데 말이라며 캐물으며 추궁했다.
§3.20.3“nobis vero” inquit Quinctius “nihil dilectu opus est, cum, quo tempore P. Valerius ad recipiundum Capitolium arma plebi dedit, omnes in verba iuraverint conventuros se iussu consulis nec iniussu abituros.
“우리에게는” 퀸크티우스가 말했다. “진실로 징병이 전혀 필요 없다. 푸블리우스 발레리우스가 카피톨리움을 탈환하기 위해 평민들에게 무기를 주었던 당시에, 모두가 집정관의 명령에 따라 집결하고 그의 명령 없이는 떠나지 않겠다고 선서의 말을 읊조리며 맹세했기 때문이다.
§3.20.4edicimus itaque, omnes, qui in verba iurastis, crastina die armati ad lacum Regillum adsitis. ” cavillari tum tribuni et populum exsolvere religione velle: privatum eo tempore Quinctium fuisse, cum sacramento adacti sint.
그러므로 우리는 고한다. 선서를 한 모든 이는 내일 무장하고 레길루스 호수에 집결하라.” 그러자 호민관들은 트집을 잡으며 인민을 종교적 속박에서 해방시키고자 했다. 그들이 군사 선서로 구속되었을 때, 퀸크티우스는 한낱 사인(私人)에 불과했다는 것이었다.
§3.20.5sed nondum haec, quae nunc tenet saeculum, neglegentia deum venerat, nec interpretando sibi quisque ius iurandum et leges aptas faciebat, sed suos potius mores ad ea accommodabat.
그러나 오늘날 이 세대를 지배하고 있는 신들에 대한 그러한 경시는 당시에는 아직 오지 않았으며, 사람마다 자기 뜻대로 해석함으로써 맹세와 법률을 자신에게 맞추려 하지 않고, 오히려 자신의 행실을 그것들에 맞추었다.
§3.20.6igitur tribuni, ut inpediendae rei nulla spes erat, de proferenda profectione exercitus agere, eo magis, quod et augures iussos adesse ad Regillum lacum fama exierat locumque inaugurari, ubi auspicato cum populo agi posset, ut, quidquid Romae vi tribunicia rogatum esset, id comitiis ibi abrogaretur:
그러므로 호민관들은 일을 저지할 가망이 없자 군대의 출발을 연기하는 문제를 교섭하기 시작했다. 조복관들 역시 레길루스 호수에 소집되어, 새점을 치고 인민과 교섭할 수 있도록 그곳이 성화될 것이며, 로마에서 호민관의 강권으로 통과된 법안이 무엇이든 그곳의 민회에서 폐기되도록 한다는 소문이 퍼졌기에 한층 더 그러했다.
§3.20.7omnes id iussuros, quod consules vellent;
모든 이가 집정관들이 원하는 바를 가결할 터였다.
neque enim provocationem esse longius ab urbe mille passuum, et tribunos, si eo veniant, in alia turba Quiritium subiectos fore consulari imperio.
왜냐하면 상소권은 도시에서 1마일보다 먼 곳에는 존재하지 않았으며, 호민관들 역시 그곳에 간다면 다른 시민들의 무리 틈에 섞여 집정관의 명령권에 복종하게 될 것이기 때문이었다.
§3.20.8terrebant haec;
이러한 일들이 사람들을 두렵게 했으나, 가장 큰 공포가 그들의 마음을 흔들고 있었다.
sed ille maximus terror animos agitabat, quod saepius Quinctius dictitabat se consulum comitia non habiturum: non ita civitatem aegram esse, ut consuetis remediis sisti posset; dictatore opus esse rei publicae, ut, qui se moverit ad sollicitandum statum civitatis, sentiat sine provocatione dictaturam esse.
그것은 퀸크티우스가 자신은 집정관 선거를 치르지 않겠다고 거듭 공언했기 때문이었다. 국가의 병세가 일상적인 처방으로 진정될 수 있는 수준이 아니며, 국가의 안정을 뒤흔들려고 움직이는 자가 상소권 없는 독재관의 권력을 뼈저리게 느끼도록 공화국에는 독재관이 필요하다는 주장이었다.