§3.15.1accipiunt civitatem placidiorem consules C. Claudius, Appi filius, et P. Valerius Publicola.
집정관 가이우스 클라우디우스(아피우스의 아들)와 푸블리우스 발레리우스 푸블리콜라가 한결 평온해진 국가를 물려받았다.
nihil novi novus annus attulerat;
새해는 아무런 새로운 것도 가져다주지 않았다.
legis ferendae aut accipiendae cura civitatem tenebat.
법안을 제안하거나 받아들이는 것에 대한 염려가 여전히 국가를 지배하고 있었다.
§3.15.2quantum iuniores patrum plebi se magis insinuabant, eo acrius contra tribuni tendebant, ut plebi suspectos eos criminando facerent: coniurationem factam;
귀족 청년들이 평민들의 환심을 사려고 파고들면 들수록, 호민관들은 비방을 통해 그들을 평민들에게 의심스러운 존재로 만들기 위해 더욱 격렬하게 대항했다.
§3.15.3Caesonem Romae esse; interficiendorum tribunorum, trucidandae plebis consilia inita; id negotii datum ab senioribus patrum, ut iuventus tribuniciam potestatem e re publica tolleret formaque eadem civitatis esset, quae ante Sacrum montem occupatum fuerat.
즉, 음모가 꾸며졌으며, 카에소가 로마에 있고, 호민관들을 살해하며 평민들을 학살하려는 계획이 수립되었으며, 청년들이 국가로부터 호민관의 권한을 제거하고 성산 점거 이전과 동일한 국가 형태로 되돌리도록 귀족 연장자들로부터 그 임무가 주어졌다는 것이었다.
et a Volscis §3.15.4et Aequis statum iam ac prope sollemne in singulos annos bellum timebatur, propiusque aliud novum malum necopinato exortum.
또한 볼스키족과 아이쿠이족으로부터는 매년 치르는 연례행사와 다름없는 정례적인 전쟁이 우려되고 있었는데, 그보다 더 가까운 곳에서 뜻밖의 또 다른 새로운 재앙이 일어났다.
§3.15.5exules servique, ad duo milia hominum et quingenti, duce Ap. Herdonio Sabino nocte Capitolium atque arcem occupavere.
망명자들과 노예들 대략 이천오백 명이 사비니인 아피우스 헤르도니우스의 지휘 아래 밤중에 카피톨리움과 요새를 점거했다.
§3.15.6confestim in arce facta caedes eorum, qui coniurare et simul capere arma noluerant;
요새 안에서는 음모에 가담하고 동시에 무기를 드는 것을 거부한 자들의 학살이 즉각 자행되었다.
alii inter tumultum praecipites pavore in forum devolant;
다른 이들은 혼란 와중에 공포에 질려 광장으로 황급히 도망쳐 내려갔다.
alternae voces “ad arma!” et “hostes in urbe sunt” audiebantur.
"무기를 들어라!", "적이 성안에 있다!"라는 외침이 번갈아 들려왔다.
§3.15.7consules et armare plebem et inermem pati timebant incerti, quod malum repentinum, externum an intestinum, ab odio plebis an ab servili fraude, urbem invasisset.
집정관들은 외국의 적인지 국내의 적인지, 평민의 증오 때문인지 노예의 배신 때문인지, 어떤 갑작스러운 재앙이 도시를 습격했는지 알 수 없어 평민들을 무장시키는 것도, 무장하지 않은 채로 두는 것도 두려워했다.
sedabant tumultus, sedando interdum movebant;
그들은 소동을 진정시키려 했으나, 진정시키려 노력하면서 때로는 오히려 소동을 선동하기도 했다.
nec enim poterat pavida et consternata multitudo regi imperio.
공포에 질려 당황한 군중은 명령으로 통제될 수 없었기 때문이다.
§3.15.8dant tamen arma, non vulgo, tantum ut incerto hoste praesidium satis fidum ad omnia esset.
그럼에도 그들은 무기를 나누어 주었으나 일반 대중에게는 아니었고, 적이 불확실한 상황에서 모든 사태에 대비해 충분히 신뢰할 만한 방어선이 형성될 수 있을 정도로만 지급했다.
solliciti reliquum noctis incertique, qui homines, quantus numerus hostium esset, in stationibus disponendis ad opportuna omnis urbis loca egere.
밤의 남은 시간 동안 그들은 적이 누구이며 그 수가 얼마나 되는지 불안해하고 확신하지 못한 채, 도시 전역의 적절한 요충지에 초소를 배치하느라 분주히 보냈다.
lux deinde aperuit bellum ducemque belli.
이윽고 날이 밝자 전쟁과 그 전쟁의 지도자가 드러났다.
§3.15.9servos ad libertatem Ap. Herdonius ex Capitolio vocabat: se miserrimi cuiusque suscepisse causam, ut exules iniuria pulsos in patriam reduceret et servitiis grave iugum demeret.
아피우스 헤르도니우스는 카피톨리움에서 노예들에게 자유를 외쳐 부르고 있었다. 자신은 부당하게 쫓겨난 망명자들을 조국으로 복귀시키고 노예들에게서 무거운 멍에를 벗겨주기 위해 가장 비참한 이들 모두의 대의를 떠맡았다는 것이었다.
id malle populo Romano auctore fieri; si ibi spes non sit, se Volscos et Aequos et omnia extrema temptaturum et concitaturum.
그는 이 일이 로마 인민의 지지 속에 이루어지기를 바라지만, 만약 거기서 희망을 찾을 수 없다면 볼스키족과 아이쿠이족을 비롯해 모든 극단적인 수단을 시도하고 선동하겠노라고 선언했다.