§28.41.1illud te mihi ignoscere, P. Corneli, aequum erit, si, cum in me ipso numquam pluris famam hominum quam rem publicam fecerim, ne tuam quidem gloriam bono publico praeponam;
푸블리우스 코르넬리우스여, 나 자신에게 있어서 사람들의 평판을 국가보다 더 중히 여긴 적이 한 번도 없었으니, 당신의 영광 역시 공공의 이익보다 우선하지 않는다 해도 당신이 나를 용서하는 것이 공평할 것입니다.
§28.41.2quamquam, si aut bellum nullum in Italia aut is hostis esset, ex quo victo nihil gloriae quaereretur, qui te in Italia retineret, etsi id bono publico faceret, simul cum bello materiam gloriae tuae isse ereptum videri posset.
비록 이탈리아에 전쟁이 전혀 없거나, 혹은 그를 물리쳐도 아무런 영광을 얻을 수 없는 그러한 적이 있어서 당신을 이탈리아에 붙잡아 두는 자가 비록 공공의 이익을 위해 그 일을 한다 해도, 전쟁과 함께 당신의 영광의 소재를 빼앗아 간 것처럼 보일 수는 있겠지만 말입니다.
§28.41.3cum vero Hannibal hostis incolumi exercitu quartum decimum annum Italiam obsideat, paenitebit te, P. Corneli, gloriae tuae, si hostem eum, qui tot funerum, tot cladium nobis causa fuit, tu consul Italia expuleris et, sicut penes C. Lutatium prioris Punici perpetrati belli titulus fuit, ita penes te huius fuerit?
그러나 적인 한니발이 온전한 군대를 이끌고 14년째 이탈리아를 포위하고 있는데, 푸블리우스 코르넬리우스여, 우리에게 그토록 많은 죽음과 그토록 많은 참화의 원인이 된 그 적을 당신이 집정관으로서 이탈리아에서 몰아내고, 그리하여 지난 포에니 전쟁을 완수했다는 칭호가 C. 루타티우스에게 있었던 것처럼 이번 전쟁의 칭호가 당신에게 있게 된다면, 당신은 자신의 영광에 대해 불만을 품겠습니까?
§28.41.4nisi aut Hamilcar Hannibali dux est praeferundus aut illud bellum huic, aut victoria illa maior clariorque quam haec — modo contingat, ut te consule vincamus — futura est.
하밀카르가 한니발보다 장수로서 우선시되어야 하거나, 지난 전쟁이 이번 전쟁보다, 혹은 저 승리가 이번 승리보다 — 다만 당신이 집정관일 때 우리가 이기는 일이 일어난다면 말입니다만 — 더 크고 찬란한 것이 되지 않는 한 말입니다.
§28.41.5ab Drepanis aut Eryce detraxisse Hamilcarem quam Italia expulisse Poenos atque Hannibalem malis?
드레파나나 에릭스에서 하밀카르를 철수시킨 것을, 이탈리아에서 카르타고인들과 한니발을 몰아낸 것보다 더 원하십니까?
§28.41.6ne tu quidem, etsi magis partam quam speratam gloriam amplecteris, Hispania potius quam Italia bello liberata gloriatus fueris.
당신 자신조차도, 바라는 영광보다 이미 얻은 영광을 더 기꺼이 받아들인다 할지라도, 이탈리아가 아니라 히스파니아를 전쟁으로부터 해방시킨 것을 더 자랑스러워하지는 않을 것입니다.
§28.41.7nondum is est Hannibal, quem non magis timuisse videatur quam contempsisse, qui aliud bellum maluerit.
한니발은 다른 전쟁을 더 원한 자가 그를 경멸했다기보다 오히려 두려워한 것처럼 보이지 않을 정도로 아직 그렇게 보잘것없는 존재가 아닙니다.
§28.41.8quin igitur ad hoc accingeris nec per istos circumitus, ut, cum in Africam traieceris, secuturum te illuc Hannibalem speres potius quam recto hinc itinere, ubi Hannibal est, eo bellum intendis, si egregiam istam palmam belli Punici patrati petis?
그렇다면 왜 이 일에 대비하여 몸을 단단히 하지 않습니까? 당신이 아프리카로 건너갔을 때 한니발이 그곳으로 당신을 뒤따라올 것을 기대하는 식의 저 우회로를 통하기보다, 만일 당신이 포에니 전쟁을 완수했다는 저 뛰어난 영광의 야자나무 가지를 구한다면, 왜 한니발이 있는 곳인 여기서부터 곧장 그곳으로 전쟁을 지향하지 않습니까?
§28.41.9hoc et natura prius est tua cum defenderis, aliena ire oppugnatum;
이것은 당신의 본성에서도 먼저인바, 자신의 것을 방어하고 나서 남의 것을 공격하러 가는 것입니다.
pax ante in Italia quam bellum in Africa sit, et nobis prius decedat timor quam ultro aliis inferatur.
아프리카에서 전쟁이 일어나기 전에 이탈리아에 먼저 평화가 있어야 하며, 우리에게서 먼저 공포가 사라지고 나서야 자발적으로 타인들에게 공포가 전해져야 합니다.
§28.41.10si utrumque tuo ductu auspicioque fieri potest, Hannibale hic victo illic Carthaginem expugna;
만일 당신의 지휘와 길조 아래 두 가지 모두가 행해질 수 있다면, 여기서 한니발을 물리친 후에 저곳에서 카르타고를 함락시키십시오.
si altera utra victoria novis consulibus relinquenda est, prior cum maior clariorque, tum causa etiam insequentis fuerit.
만일 둘 중 하나의 승리가 다음 집정관들에게 남겨져야 한다면, 먼저의 승리가 더 크고 찬란할 뿐만 아니라 그 뒤에 따르는 승리의 원인도 될 것입니다.
§28.41.11nam nunc quidem, praeterquam quod et in Italia et in Africa duos diversos exercitus alere aerarium non potest, §28.41.12praeterquam quod, unde classes tueamur, unde commeatibus praebendis sufficiamus, nihil reliqui est, quid? periculi tandem quantum adeatur, quem fallit?
왜냐하면 현재로서는 국고가 이탈리아와 아프리카 양쪽에서 두 개의 서로 다른 군대를 먹여 살릴 수 없다는 사실 외에도, 우리가 함대를 유지하고 보급품을 충분히 제공할 자원이 아무것도 남아있지 않다는 사실 외에도, 대체 마지막으로 얼마나 큰 위험에 직면하게 되는지 누구인들 모르겠습니까?
§28.41.13P. Licinius in Italia, P. Scipio bellum in Africa geret: quid? si — quod omnes dei omen avertant et dicere etiam reformidat animus, sed quae acciderunt accidere possunt — victor Hannibal ire ad urbem perget, tum demum te consulem ex Africa, sicut Q. Fulvium a Capua, arcessemus? quid? quod in Africa quoque Mars communis belli erit?
P. 리키니우스는 이탈리아에서, P. 스키피오는 아프리카에서 전쟁을 수행할 것입니다. 그런데 만일 — 모든 신들이 이 징조를 막아주시기를 바라고, 내 마음 또한 말하기를 두려워합니다만, 이미 일어난 일은 일어날 수 있는 법입니다 — 승리한 한니발이 도성을 향해 계속 나아간다면, 그때서야 비로소 우리는 Q. 풀비우스를 카푸아에서 불렀던 것처럼 당신을 집정관으로서 아프리카에서 불러올 것입니까? 게다가 아프리카에서도 전쟁의 신은 공동의 불확실한 것이 되지 않겠습니까?
§28.41.14domus tibi tua, pater patruusque intra triginta dies cum exercitibus caesi documento sint,
서른 날 안에 그 군대와 함께 살해당한 당신의 집안, 즉 부친과 숙부가 당신에게 교훈이 되기를 바랍니다.
§28.41.15ubi per aliquot annos maxumis rebus terra marique gerendis amplissimum nomen apud exteras gentes populi Romani vestraeque familiae fecerant.
그들은 수년 동안 육지와 바다에서 가장 위대한 일들을 수행함으로써 외방의 민족들 사이에서 로마 민족과 당신들 가문의 지극히 명성 높은 이름을 떨쳤던 이들입니다.
§28.41.16dies me deficiat, si reges imperatoresque temere in hostium terram transgressos cum maximis cladibus suis exercituumque suorum enumerare velim.
만일 내가 적의 영토로 무모하게 건너가 자신들과 그 군대에 가장 큰 참화를 불러온 왕들과 장수들을 일일이 열거하고자 한다면 해가 저물어도 부족할 것입니다.
§28.41.17Athenienses, prudentissima civitas, bello domi relicto, auctore aeque inpigro ac nobili iuvene magna classe in Siciliam tramissa, una pugna navali florentem rem publicam suam in perpetuum adflixerunt.
가장 현명한 국가였던 아테네인들은 본국의 전쟁을 그대로 남겨둔 채, 똑같이 정력적이고 고귀한 청년의 권유에 따라 대함대를 시칠리아로 건너가게 했다가, 단 한 번의 해전으로 전성기에 있던 그들의 공화국을 영원히 파멸시켰습니다.