§28.22.1res interim nihilo minus ab legatis gerebantur.
그동안 사태는 부관들에 의해 조금도 지체 없이 추진되고 있었다.
Marcius superato Baete amni, quem incolae Certim appellant, duas opulentas civitates sine certamine in deditionem accepit. §28.22.2Astapa urbs erat, Carthaginiensium semper partis;
마르키우스는 주민들이 케르티스라 부르는 바이티스강을 건너, 전투 없이 두 부유한 도시의 항복을 받아냈다. 아스타파는 항상 카르타고 측에 속한 도시였다.
neque id tam dignum ira erat, quam quod extra necessitates belli praecipuum in Romanos gerebant odium. §28.22.3nec urbem aut situ aut munimento tutam habebant, quae ferociores iis animos faceret;
그러나 그 사실은, 그들이 전쟁의 여의치 않은 사정을 넘어서 로마인들에게 각별한 증오를 품고 있었다는 사실만큼 분노를 살 만한 일은 아니었다. 그들은 그들에게 더 사나운 기세를 불어넣어 줄 만큼 지세나 방벽으로 안전한 도시를 가지고 있지도 않았다.
sed ingenia incolarum latrocinio laeta, ut excursiones in finitimum agrum sociorum populi Romani facerent, impulerant, et vagos milites Romanos lixasque et mercatores exciperent. §28.22.4magnum etiam comitatum, quia paucis parum tutum fuerat, transgredientem fines positis insidiis circumventum iniquo loco interfecerant. §28.22.5ad hanc urbem oppugnandam cum admotus exercitus esset, oppidani conscientia scelerum, quia nec deditio tuta ad tam infestos videbatur, neque spes moenibus aut armis tuendae salutis erat, facinus in se ac suos foedum ac ferum consciscunt. §28.22.6locum in foro destinant quo pretiosissima rerum suarum congererent;
그러나 약탈을 좋아하는 주민들의 본성이 그들로 하여금 로마 인민의 동맹자들의 인접한 영토로 침입하게 만들었고, 낙오된 로마 군인들과 종군 요원들, 그리고 상인들을 붙잡아 처단하게 만들었다. 또한 그들은, 소수로는 안전하지 못했기에 무리를 지어 국경을 넘어가던 대규모 동행단을 복병을 배치해 불리한 장소에서 포위하여 살해하기도 했다. 이 도시을 공격하기 위해 군대가 다가왔을 때, 성안의 주민들은 자신들의 죄과에 대한 자각 때문에, 이토록 적대적인 적들에게는 항복하는 것도 안전해 보이지 않았고 성벽이나 무기로 안전을 지킬 가망도 없었으므로, 자신들과 가솔들을 향한 참혹하고 잔인한 범행을 결의했다. 그들은 광장 한구석에 자신들의 가장 귀중한 재산들을 쌓아둘 장소를 지정했다.
super eum cumulum coniuges ac liberos considere cum iussissent, ligna circa exstruunt fascesque virgultorum coniciunt. §28.22.7quinquaginta deinde armatis iuvenibus praecipiunt, ut, donec incertus eventus pugnae esset, praesidium eo loco fortunarum suarum corporumque, quae cariora fortunis essent, servarent; §28.22.8si rem inclinatam viderent atque in eo iam esse, ut urbs caperetur, scirent omnes, quos euntes in proelium cernerent, mortem in ipsa pugna obituros; §28.22.9illos se per deos superos inferosque orare, ut memores libertatis, quae illo die aut morte honesta aut servitute infami finienda esset, nihil relinquerent, in quod saevire iratus hostis posset. §28.22.10ferrum ignemque in manibus esse; amicae ac fideles potius ea, quae peritura forent, absumerent manus, quam insultarent superbo ludibrio hostes. §28.22.11his adhortationibus execratio dira adiecta, si quem a proposito spes mollitiave animi flexisset.
그 더미 위에 아내들과 자식들을 앉게 한 뒤, 그 주변에 장작을 쌓고 나뭇가지 묶음들을 던져 넣었다. 이어서 그들은 무장한 쉰 명의 청년들에게 명령하여, 전투의 행방이 불확실한 동안에는 그곳에서 자신들의 재산과 재산보다 더 귀중한 신체의 경비를 서게 했다. 만약 전세가 기울고 도시가 함락될 지경에 이른 것을 보게 된다면, 전투로 향하는 것이 보이는 모든 이들이 그 결투 자체 속에서 죽음을 맞이할 것임을 명심하라고 했다. 자신들은 천상의 신들과 명부의 신들을 두고 그들에게 간청하니, 그날 명예로운 죽음이나 굴욕적인 예속 중 하나로 끝맺어야 할 자유를 명심하여, 분노한 적이 잔학무도함을 떨칠 수 있는 그 어떤 것도 남겨두지 말라고 했다. 칼과 불이 손안에 있으니, 적들이 오만한 조롱으로 모욕하기보다는 사라져야 할 것들을 사랑스럽고 충실한 손이 거두어 가게 하라고 했다. 이러한 격려에, 만약 희망이나 마음의 나약함으로 인해 뜻을 꺾는 자가 있다면 끔찍한 저주를 내린다는 맹세가 덧붙여졌다.
inde concitato agmine patentibus portis ingenti cum tumultu erumpunt. §28.22.12neque erat ulla satis firma statio opposita, quia nihil minus, quam ne egredi obsessi moenibus auderent, timeri poterat.
그 후 그들은 대열을 재촉하여 열린 문으로 거대한 소란과 함께 돌격해 나갔다. 맞서 싸울 만큼 충분히 견고한 초소는 배치되어 있지 않았는데, 포위당한 자들이 감히 성벽 밖으로 나오리라고는 전혀 예상치 못했기 때문이었다.
perpaucae equitum turmae levisque armatura repente e castris ad id ipsum emissa occurrit. §28.22.13acrior impetus atque animis quam compositior ullo ordine pugna fuit.
아주 소수의 기병대와 가벼운 무장을 한 보병들이 바로 이 상황에 대처하기 위해 진영에서 급히 파견되어 맞닥뜨렸다. 돌격은 맹렬했고, 어떠한 질서에 의한 것보다도 기백에 가득 찬 전투였다.
itaque pulsus eques, qui primus se hosti obtulerat, terrorem intulit levi armaturae; pugnatumque sub ipso vallo foret, ni robur legionum perexiguo ad instruendum dato tempore aciem derexisset. §28.22.14ibi quoque trepidatum parumper circa signa est, cum caeci furore in vulnera ac ferrum vecordi audacia ruerent;
그리하여 가장 먼저 적을 마주했던 기병이 밀려나면서 가벼운 무장의 보병들에게 공포를 안겨주었으며, 군단병의 주력이 대열을 정비하기 위해 주어진 매우 짧은 시간 내에 전열을 가다듬지 않았다면 보루 바로 아래에서 전투가 벌어졌을 것이다. 그곳에서도 군기 주변에서 잠시 소란이 일어났는데, 그들이 광기로 눈이 멀어 무모한 용기로 상처와 칼날을 향해 돌진했기 때문이었다.
dein vetus miles, adversus temerarios impetus pertinax, caede primorum insequentes suppressit. §28.22.15conatus paulo post ultro inferre pedem, ut neminem cedere atque obstinatos mori in vestigio quemque suo vidit, patefacta acie, quod ut facere posset multitudo armatorum facile suppeditabat, cornua hostium amplexus, in orbem pugnantes ad unum omnes occidit.
이윽고 무모한 돌격에 굴하지 않는 노련한 병사들이 선두의 자들을 사살함으로써 뒤따르는 자들을 억눌렀다. 얼마 후 로마군은 스스로 진격하고자 시도했으나, 누구도 물러서지 않고 저마다 자신이 서 있던 자리에서 완강히 죽음을 맞이하는 것을 보고, 전열을 넓혀(무장한 군사의 수가 많았기에 이를 쉽게 수행할 수 있었다), 적의 양 날개를 포위한 뒤 원진을 치고 싸우는 그들을 단 한 명도 남김없이 전원 살해했다.