§28.13.1Scipio, cum ad eum fama tanti comparati exercitus perlata esset, neque Romanis legionibus tantae se fore parem multitudini ratus, ut non in speciem saltem opponerentur barbarorum auxilia, neque in iis tamen tantum virium ponendum,
스키피오는 이토록 큰 군대가 준비되었다는 소문이 자신에게 전해졌을 때, 로마 군단만으로는 그토록 많은 대군을 상대할 수 없다고 생각하여 최소한 외견상으로나마 야만인 보조병을 대적하게 해야 한다고 보았지만, 한편으로는 그들에게 너무 큰 신뢰를 두어서는 안 된다고 생각했다.
§28.13.2ut mutando fidem, quae cladis causa fuisset patri patruoque magnum momentum facerent,
이는 그들이 충성을 바꿈으로써 — 그것이 일찍이 그의 아버지와 숙부에게는 파멸의 원인이 되었는데 — 결정적인 영향력을 행사하는 일이 없도록 하기 위함이었다.
§28.13.3praemisso Silano ad Culcham duodetriginta oppidis regnantem, ut equites peditesque ab eo, quos se per hiemem conscripturum pollicitus erat, §28.13.4acciperet, ipse ab Tarracone profectus protinus ab sociis, qui accolunt viam, modica contrahendo auxilia Castulonem pervenit.
그리하여 28개 마을을 다스리는 쿨하스에게 실라누스를 미리 보내어, 그가 겨울 동안 모집하기로 약속했던 기병과 보병을 인도받도록 했으며, 자신은 타라코를 출발하여 길가에 사는 동맹국들로부터 적당한 수의 보조병을 소집하면서 곧장 카스툴로에 도달했다.
§28.13.5eo adducta ab Silano auxilia tria milia peditum et quingenti equites.
그곳으로 실라누스가 인도한 보조병 보병 3,000명과 기병 500명이 합류했다.
inde ad Baeculam urbem progressus omni exercitu civium sociorum, peditum equitumque quinque et quadraginta milibus.
그곳으로부터 그는 시민과 동맹병으로 구성된 전군, 즉 보병과 기병 45,000명을 이끌고 바이쿨라 시로 진군했다.
§28.13.6castra ponentes eos Mago et Masinissa cum omni equitatu adgressi sunt, turbassentque munientes, ni abditi post tumulum opportune ad id positum ab Scipione equites inproviso in effusos incurrissent.
그들이 진영을 세우고 있을 때 마고와 마시니사가 전 기병을 이끌고 그들을 공격했으며, 만약 스키피오가 그 목적을 위해 알맞은 곳에 위치한 언덕 뒤편에 숨겨둔 기병들이 흩어져 있던 적들을 향해 돌연히 돌격하지 않았더라면, 진영을 구축하던 이들을 혼란에 빠뜨렸을 것이다.
§28.13.7ei promptissimum quemque et proxime vallum atque in ipsos munitores primum invectum vixdum proelio inito fuderunt.
이 기병들은 전투가 거의 시작되기도 전에, 가장 용감하게 나아와 보루에 가장 가까이, 그리고 진영을 구축하던 이들을 향해 먼저 돌진해 온 자들을 격퇴했다.
cum ceteris, qui sub signis atque ordine agminis incesserant, longior et diu ambigua pugna fuit.
군기 아래 대열을 유지하며 행군해 왔던 나머지 군사들과의 전투는 더 길어지고 오랫동안 그 승패가 불분명했다.
§28.13.8sed cum ab stationibus primum expeditae cohortes, deinde ex opere deducti milites atque arma capere iussi plures usque et integri fessis subirent, magnumque iam agmen armatorum a castris in proelium rueret, terga haud dubie vertunt Poeni Numidaeque.
그러나 처음에는 초소에서 가벼운 무장을 한 코호르트들이, 그 다음에는 작업에서 빠져나와 무기를 잡으라는 명령을 받은 병사들이 갈수록 더 많이 지치지 않은 상태로 피로한 자들을 대신해 합류하고, 이제 무장한 대군이 진영으로부터 전투로 쏟아져 나오자, 카르타고인들과 누미디아인들은 의심의 여지 없이 등을 돌려 달아났다.
§28.13.9et primo turmatim abibant nihil propter pavorem festinationemve confusis ordinibus; dein, postquam acrius ultimis incidebat Romanus neque sustineri impetus poterat, nihil iam ordinum memores passim, qua cuique proximum fuit, in fugam effunduntur.
처음에는 공포나 조급함 때문에 대열이 전혀 흐트러지지 않은 채 기병대별로 물러갔으나, 그 후 로마군이 후미에 있는 자들을 더 거세게 몰아붙여 그 공격을 견뎌낼 수 없게 되자, 더 이상 대열을 생각지 않고 사방으로 각자에게 가장 가까운 곳을 향해 일제히 달아나기 시작했다.
§28.13.10et quamquam eo proelio aliquantum et Romanis aucti et deminuti hostibus animi erant, tamen numquam per aliquot insequentes dies ab excursionibus equitum levisque armaturae cessatum est.
비록 이 전투로 로마군의 사기는 어느 정도 고양되고 적들의 사기는 꺾였을지라도, 그 후 며칠 동안 기병과 경장보병의 기습 공격이 그치는 일은 결코 없었다.