§2.7.1ita cum pugnatum esset, tantus terror Tarquinium atque Etruscos incessit, ut omissa inrita re nocte ambo exercitus, Veiens Tarquiniensisque, suas quisque abirent domos.
이처럼 전투가 치러지자, 타르쿠이니우스와 에트루리아인들에게 너무나 큰 공포가 엄습하여, 일을 무위로 돌려두고 단념한 채, 밤을 틈타 베이이와 타르쿠이니이의 두 군대는 저마다 자신들의 집으로 돌아갔다.
§2.7.2adiciunt miracula huic pugnae: silentio proximae noctis ex silva Arsia ingentem editam vocem;
사람들은 이 전투에 기적을 덧붙인다.
Silvani vocem eam creditam; haec dicta: uno plus Tuscorum cecidisse in acie;
즉, 이튿날 밤의 고요 속에 아르시아 숲에서 거대한 목소리가 흘러나왔다는 것, 그것이 실바누스의 목소리라고 믿어졌다는 것, 그리고 "전투에서 에트루리아인이 한 명 더 많이 쓰러졌다.
vincere bello Romanum.
전쟁에서 로마인이 승리한다"라는 말이 선포되었다는 것이다.
ita certe inde abiere Romani ut victores, §2.7.3Etrusci pro victis.
이처럼 참으로 로마인들은 그곳에서 승자로서 떠났고, 에트루리아인들은 패자로서 떠났다.
nam postquam inluxit, nec quisquam hostium in conspectu erat, P. Valerius consul spolia legit triumphansque inde Romam rediit.
왜냐하면 날이 밝은 후 적의 모습이 한 명도 보이지 않자, 집정관 푸블리우스 발레리우스가 전리품을 수습하고 그곳에서 로마로 개선하여 귀환했기 때문이다.
§2.7.4collegae funus quanto tum potuit apparatu fecit;
그는 당시로서는 가능한 한 가장 성대한 준비를 갖추어 동료의 장례를 치렀다.
sed multo maius morti decus publica fuit maestitia, eo ante omnia insignis, quia matronae annum ut parentem eum luxerunt, quod tam acer ultor violatae pudicitiae fuisset.
그러나 그의 죽음에 있어 훨씬 더 큰 영예가 된 것은 국가적인 애도였는데, 무엇보다도 기혼 여성들이 그를 어버이처럼 여기며 일 년 동안 상을 치렀다는 점에서 그러했다. 그가 더럽혀진 정조를 그토록 격렬하게 되찾아 준 복수자였기 때문이다.
§2.7.5consuli deinde, qui superfuerat, ut sunt mutabiles volgi animi, ex favore non invidia modo sed suspicio etiam cum atroci crimine orta.
그 후 살아남은 집정관에 대해, 민중의 마음이 변덕스럽듯, 호의로부터 시기뿐만 아니라 끔찍한 혐의를 동반한 의심마저 일어났다.
§2.7.6regnum eum adfectare fama ferebat, quia nec collegam subrogaverat in locum Bruti et aedificabat in summa Velia: alto atque munito loco arcem inexpugnabilem fore.
그가 왕위를 노리고 있다는 소문이 돌았다. 브루투스의 자리에 동료를 보궐 선거로 충원하지도 않았고, 벨리아 언덕 꼭대기에 집을 짓고 있었기 때문이다. 사람들은 높고 견고한 곳에 요새가 들어서면 난공불락이 될 것이라 생각했다.
§2.7.7haec dicta vulgo creditaque cum indignitate angerent consulis animum, vocato ad concilium populo summissis fascibus in contionem escendit.
이러한 이야기들이 널리 퍼져 사실로 믿어지며 억울함과 함께 집정관의 마음을 괴롭히자, 그는 백성들을 집회로 소집하고 파스케스를 내린 채 연단에 올랐다.
gratum id multitudini spectaculum fuit, submissa sibi esse imperii insignia confessionemque factam populi quam consulis maiestatem vimque maiorem esse.
이것은 군중에게 즐거운 볼거리였다. 지배의 표식이 자신들 앞에 낮추어진 것과, 집정관의 존엄과 권력보다 인민의 존엄과 권력이 더 크다는 고백이 이루어진 것이 그러했다.
§2.7.8ibi audire iussis consul laudare fortunam collegae, quod liberata patria, in summo honore, pro re publica dimicans, matura gloria necdum se vertente in invidiam mortem occubuisset;
그곳에서, 경청할 것을 명령받은 사람들에게 집정관은 동료의 행운을 기렸다. 조국이 해방되고, 최고의 명예 속에서, 공화국을 위해 싸우다가, 영광이 한창일 때 그것이 아직 시기로 변하기 전에 죽음을 맞이했다는 점을 찬양했다.
se superstitem gloriae suae ad crimen atque invidiam superesse, ex liberatore patriae ad Aquilios se Vitelliosque recidisse.
자신은 스스로의 영광보다 오래 살아남아 기소와 시기를 받기 위해 존재하며, 조국의 해방자에서 아퀼리우스 일당이나 비텔리우스 일당의 처지로 전락했다는 것이었다.
“numquamne ergo” inquit
"그렇다면 결코," 그는 말했다.
§2.7.9“ulla adeo vobis spectata virtus erit, ut suspicione violari nequeat? ego me, illum acerrimum regum hostem, ipsum cupiditatis regni crimen subiturum timerem?
"당신들에게 그 어떤 증명된 미덕도 의심에 의해 더럽혀지지 않을 만큼 신뢰받지 못한다는 말인가? 나 자신이, 저 왕들의 가장 격렬한 적인 내가, 왕위를 탐했다는 죄의 혐의를 쓰게 될까 두려워해야만 했단 말인가?
§2.7.10ego si in ipsa arce Capitolioque habitarem, metui me crederem posse a civibus meis? tam levi momento mea apud vos fama pendet? adeone est fundata leviter fides, ut, ubi sim, quam qui sim, magis referat?
내가 만일 요새 자체와 카피톨리움에 살고 있다면, 나의 시민들에게 경계의 대상이 될 수 있다고 믿었겠는가? 당신들 사이에서 나의 평판이 그토록 가벼운 저울추에 매달려 있단 말인가? 신뢰가 그토록 가볍게 세워진 것이기에, 내가 어디에 있느냐가 내가 누구이냐보다 더 중요하단 말인가?
§2.7.11non obstabunt P. Valeri aedes libertati vestrae, Quirites;
푸블리우스 발레리우스의 집이 당신들의 자유를 가로막는 일은 없을 것이오, 퀴리테스여.
tuta erit vobis Velia.
당신들에게 벨리아는 안전할 것이오.
deferam non in planum modo aedes, sed colli etiam subiciam, ut vos supra suspectum me civem habitetis;
나는 집을 평지로 내릴 뿐만 아니라, 언덕 아래에 놓아 당신들이 의심받는 시민인 나보다 높은 곳에 살도록 하겠소.
in Velia aedificent, quibus melius quam P. Valerio creditur libertas. ” delata confestim materia omnis infra Veliam, §2.7.12et, ubi nunc Vicae Potae aedes est, domus in infimo clivo aedificata.
벨리아에는 푸블리우스 발레리우스보다 자유를 더 잘 위탁받은 자들이 집을 짓도록 하시오." 즉시 모든 자재가 벨리아 아래로 옮겨졌고, 그리고 현재 비카 포타의 신전이 있는 곳, 즉 언덕비탈의 가장 아래쪽에 집이 지어졌다.