§2.64.1extremo anno pacis aliquid fuit, sed, ut semper alias, sollicitae pacis certamine patrum et plebis.
\n해의 말엽에는 어느 정도 평화가 있었으나, 늘 다른 때와 마찬가지로 귀족과 평민의 분쟁으로 동요하는 평화였다.
irata plebs interesse consularibus comitiis noluit; §2.64.2per patres clientesque patrum consules creati T. Quinctius Q. Servilius.
분노한 평민들은 집정관 선거에 참여하기를 원하지 않았다.\n\n귀족들과 그들의 피호민들을 통해 티투스 퀸크티우스와 퀸투스 세르빌리우스가 집정관으로 선출되었다.
similem annum priori consules habent, seditiosa initia, bello deinde externo tranquilla. §2.64.3Sabini Crustuminos campos citato agmine transgressi cum caedes et incendia circum Anienem flumen fecissent, a porta prope Collina moenibusque pulsi ingentes tamen praedas hominum pecorumque egere. §2.64.4quos Servilius consul infesto exercitu insecutus ipsum quidem agmen adipisci aequis locis non potuit, populationem adeo effuse fecit, ut nihil bello intactum relinqueret multiplicique capta praeda rediret. §2.64.5et in Volscis res publica egregie gesta cum ducis tum militum opera.
집정관들은 전년과 유사한 해를 보냈는데, 시작은 불온했으나 그 후 대외 전쟁으로 평온해졌다.\n\n사비니인들은 급행군으로 크루스투미니아 평원을 넘어 아니오 강 주변에서 살육과 방화를 저지른 뒤, 콜리나 문 근처와 성벽에서 격퇴되었으나, 그럼에도 인간과 가축의 막대한 전리품을 몰고 갔다.\n\n집정관 세르빌리우스가 적대적인 군대를 이끌고 그들을 추격했으나, 유리한 평지에서 적의 본대 자체에 도달할 수는 없었다. 하지만 매우 대대적으로 약탈을 감행하여 전쟁의 피해를 입지 않은 곳이 없게 만들었고, 배가 된 전리품을 획득하여 돌아왔다.\n\n또한 볼스키인들과의 전선에서도 지휘관과 병사 모두의 노력으로 국사가 훌륭하게 수행되었다.
primum aequo campo signis conlatis pugnatum ingenti caede utrimque, plurimo sanguine. §2.64.6et Romani, quia paucitas damno sentiendo propior erat, gradum rettulissent, ni salubri mendacio consul fugere hostes ab cornu altero clamitans concitasset aciem.
처음에는 평탄한 평원에서 군기를 맞대고 격전이 벌어졌는데, 양측 모두 큰 피해를 입고 엄청난 유혈이 낭자했다.\n\n그리고 로마인들은 수가 적어 피해를 입기 더 쉬운 상황이었기에, 집정관이 "적들이 반대쪽 날개에서 도망치고 있다"고 외치며 전선을 독려하는 유익한 거짓말로 군대를 고무하지 않았더라면 한 걸음 물러섰을 것이다.
impetu facto, dum se putant vincere, vicere. §2.64.7consul metuens, ne nimis instando renovaret certamen, signum receptui dedit. §2.64.8intercessere pauci dies, velut tacitis indutiis utrimque quiete sumpta, per quos ingens vis hominum ex omnibus Volscis Aequisque populis in castra venit, haud dubitans, si senserint, Romanos nocte abituros. §2.64.9itaque tertia fere vigilia ad castra oppugnanda veniunt. §2.64.10Quinctius sedato tumultu, quem terror subitus exciverat, cum manere in tentoriis quietum militem iussisset, Hernicorum cohortem in stationem educit, cornicines tubicinesque in equos inpositos canere ante vallum iubet sollicitumque hostem ad lucem tenere. §2.64.11relicum noctis adeo tranquilla omnia in castris fuere, ut somni quoque Romanis copia esset.
돌격이 감행되자, 그들은 자신들이 이기고 있다고 생각하는 동안 실제로 승리했다.\n\n집정관은 지나치게 추격함으로써 전투가 재개될 것을 우려하여 퇴각 신호를 보냈다.\n\n양측이 마치 묵비의 휴전이라도 맺은 듯 휴식을 취하는 가운데 며칠이 흘렀는데, 그동안 모든 볼스키 및 에쿠이 부족으로부터 엄청난 수의 사람들이 진영으로 몰려들었고, 그들은 로마인들이 알아차린다면 밤중에 떠날 것이라 전혀 의심하지 않았다.\n\n그리하여 그들은 거의 제3경에 진영을 공격하기 위해 나아왔다.\n\n퀸크티우스는 갑작스러운 공포가 일으킨 소동을 진정한 후, 병사들에게 천막 안에서 조용히 대기하라고 명령한 뒤, 헤르니키인들의 코호르투스를 경계 초소로 이끌고 나갔고, 말에 태워진 뿔나팔수들과 나팔수들에게 토성 앞에서 연주하도록 명령하여 불안에 찬 적을 날이 샐 때까지 붙들어 두었다.\n\n밤의 남은 시간 동안 진영 안은 모든 것이 매우 평온하여 로마인들에게는 잠을 청할 여유마저 있었다.
Volscos species armatorum peditum, quos et plures esse et Romanos putabant, fremitus hinnitusque equorum, qui et insueto sedente equite et insuper aures agitante sonitu saeviebant, intentos velut ad impetum hostium tenuit.
볼스키인들은 무장한 보병들의 모습(그들이 수적으로 더 많고 또한 로마인들이라고 생각했던)과, 말들의 동요와 울음소리(그 말들은 낯선 기수가 타고 있는 데다가 게다가 귀를 흔드는 소리 때문에 날뛰고 있었다)로 인해, 마치 적의 돌격에 대비하듯 긴장한 채 묶여 있었다.