§2.46.1instruitur acies, nec Veiens hostis Etruscaeque legiones detractant.
전선이 전개되었고, 베이이의 적도 에트루리아 군단도 전투를 피하지 않았다.
prope certa spes erat non magis secum pugnaturos, quam pugnaverint cum Aequis;
그들에게는 로마인들이 아이쿠이인들과 싸웠을 때보다 자신들과 더 격렬하게 싸우지는 않을 것이라는 거의 확실한 희망이 있었다.
maius quoque aliquod in tam inritatis animis et occasione ancipiti haud desperandum esse facinus.
또한, 이처럼 격분한 마음과 위태로운 기회 속에서, 더 중대한 어떤 폭거조차 결코 불가능한 일이 아니라고 생각했다.
§2.46.2res liter longe evenit;
그러나 사태는 완전히 다르게 전개되었다.
nam non alio ante bello infestior Romanus — adeo hinc contumeliis hostes, hinc consules mora exacerbaverant — proelium iniit.
이전의 그 어떤 전쟁에서도 로마인이 이보다 더 격렬한 적개심을 품고 전투에 임한 적은 없었기 때문이다. 한편으로는 적들의 모욕이, 다른 한편으로는 집정관들의 지체가 그들을 그토록 격분하게 만들었던 것이다.
§2.46.3vix explicandi ordines spatium Etruscis fuit, cum pilis inter primam trepidationem abiectis temere magis quam emissis pugna iam in manus, iam ad gladios, ubi Mars est atrocissimus, venerat.
에트루리아인들에게는 전열을 전개할 공간조차 거의 없었다. 최초의 혼란 속에서 투창이 제대로 던져지기보다 아무렇게나 내던져진 채, 전투는 이미 백병전으로, 이미 전쟁의 신이 가장 참혹해지는 검의 대결로 접어들었기 때문이다.
§2.46.4inter primores genus Fabium insigne spectaculo exemploque civibus erat.
선두에서 싸우는 자들 중에서 파비우스 가문은 그 장관과 모범으로 시민들에게 독보적이었다.
ex his Q. Fabium — tertio hic anno ante consul fuerat — principem in confertos Veientes euntem ferox viribus et armorum arte Tuscus, incautum inter multas versantem hostium manus, gladio per pectus transfigit;
이들 중 3년 전에 집정관을 지냈던 퀸투스 파비우스가 밀집한 베이이인들을 향해 선두에 서서 나아갈 때, 힘과 무예가 뛰어난 사나운 에트루리아인이, 많은 적진 한가운데서 무방비하게 움직이던 그의 가슴을 칼로 꿰뚫었다.
telo extracto praeceps Fabius in vulnus cadit.
무기가 뽑히자 파비우스는 상처 위로 거꾸러졌다.
§2.46.5sensit utraque acies unius viri casum, cedebatque inde Romanus, cum M. Fabius consul transiluit iacentis corpus obiectaque parma “hoc iurastis” inquit, “milites, fugientes vos in castra redituros?
양측의 전선이 이 한 사람의 쓰러짐을 감지했고, 로마군은 그 지점부터 밀리기 시작했다. 그때 집정관 마르쿠스 파비우스가 누워 있는 주검을 뛰어넘고 방패를 앞세우며 말했다. "병사들이여, 너희가 맹세한 것이 이것인가? 너희가 도망쳐 진영으로 돌아가겠다고 맹세했단 말인가?
§2.46.6adeo ignavissimos hostis magis timetis quam Iovem Martemque, per quos iurastis? at ego iniuratus aut victor revertar aut prope te hic, Q. Fabi, dimicans cadam. ” consuli tum K. Fabius, prioris anni consul: “verbisne istis, frater, ut pugnent, te impetraturum credis? dii impetrabunt, per quos iuravere;
너희가 그 이름을 걸고 맹세한 유피테르와 마르스보다 그토록 비겁한 적들을 더 두려워한단 말인가? 하지만 맹세하지 않은 나는 승리자로 돌아가거나, 아니면 여기 네 곁에서, 퀸투스 파비우스여, 싸우다가 쓰러질 것이다." 그러자 전년도 집정관이었던 카에소 파비우스가 집정관에게 말했다. "형제여, 그런 말로 그들이 싸우도록 이끌 수 있다고 믿는가? 그들이 맹세한 신들께서 그것을 이루실 것이오.
§2.46.7et nos, ut decet proceres, ut Fabio nomine est dignum, pugnando potius quam adhortando accendamus militum animos!” sic in primum infestis hastis provolant duo Fabii totamque moverunt secum aciem.
그리고 우리 또한 지도자들에게 걸맞게, 파비우스라는 이름에 부끄럽지 않게, 훈계하기보다 몸소 싸움으로써 병사들의 마음에 불을 지핍시다!" 이리하여 두 파비우스는 창을 앞으로 겨누고 선두로 돌격했고, 온 전열을 자신들과 함께 움직였다.