§2.30.1multis, ut erat, horrida et atrox videbatur Appi sententia;
많은 이들에게 아피우스의 의견은 실제로도 그러했듯이 무시무시하고 잔혹하게 보였다.
rursus Vergini Larcique exemplo haud salubres, uti Larci putabant esse ear, quae totam fidem tolleret.
반면 웨르기니우스와 라르키우스의 의견은 선례로서는 건전하지 못한 것으로 여겨졌으며, 라르키우스의 의견에 이르러서는 온갖 신용을 무너뜨리는 것이라고 그들은 생각했다.
medium maxime et moderatum utroque consilium Vergini habebatur;
웨르기니우스의 안이 양자 사이에서 가장 절충적이고 온화한 것으로 여겨졌다.
§2.30.2sed factione respectuque rerum privatarum, quae semper offecere officientque publicis consiliis, Appius vicit, ac prope fuit, ut dictator ille idem crearetur;
하지만 항상 공적인 결정을 가로막아 왔고 앞으로도 가로막을 파벌 싸움과 사리사욕으로 인해 아피우스가 승리하였고, 그가 독재관으로 임명되기 직전까지 가기도 했다.
§2.30.3quae res utique alienasset plebem periculosissimo tempore, cum Volsci Aequique et Sabini forte una omnes in armis essent.
이 일은 볼스키족, 아이쿠이족, 사비니족이 우연히 모두 한꺼번에 무장하고 있던 극도로 위험한 시기에 평민들을 완전히 갈라서게 만들었을 것이다.
§2.30.4sed curae fuit consulibus et senioribus patrum, ut imperio suo vehemens magistratus mansueto permitteretur ingenio.
그러나 집정관들과 원로원의 원로들은 그 명령권에서 격렬한 관직이 온화한 기품을 가진 이에게 위임되도록 마음을 썼다.
M.’ Valerium dictatorem Volesi filium creant.
그들은 볼레수스의 아들 마니우스 우알레리우스를 독재관으로 임명했다.
§2.30.5plebes etsi adversus se creatum dictatorem videbat, tamen, cum provocationem fratris lege haberet, nihil ex ea familia triste nec superbum timebat.
평민은 비록 자신들에게 대항하여 독재관이 임명된 것을 보았지만, 그의 형제의 법률에 따라 상소권을 가지고 있었기에 그 가문으로부터 어떤 가혹함이나 오만함도 두려워하지 않았다.
§2.30.6edictum deinde a dictatore propositum confirmavit animos Servili fere consulis edicto conveniens;
이어 독재관이 제시한 포고령은 대체로 집정관 세르윌리우스의 포고령과 일치하여 사람들의 마음을 굳건히 해 주었다.
sed et homini et potestati melius rati credi omisso certamine nomina dedere.
게다가 그 인물과 그 권력을 모두 신뢰하는 편이 낫다고 판단한 그들은 다툼을 그만두고 등록을 마쳤다.
quantus nunquam ante exercitus, §2.30.7legiones decem effectae;
그리하여 이전에는 결코 없었던 규모의 군대가, 열 개 군단이 편성되었다.
ternae inde datae consulibus, quattuor dictator usus.
그중 세 군단씩 집정관들에게 주어졌고, 네 군단은 독재관이 사용했다.
nec iam poterat bellum differri.
이제 전쟁은 더 이상 늦춰질 수 없었다.
§2.30.8aequi Latinum agrum invaserant.
아이쿠이족이 라티움 영토를 침범했다.
oratores Latinorum ab senatu petebant, ut aut mitterent subsidium aut se ipsos tuendorum finium causa capere arma sinerent.
라티움인의 사절들은 원로원에 원군을 보내 주거나, 아니면 국경을 지키기 위해 자기들이 직접 무기를 잡도록 허락해 달라고 청했다.
§2.30.9tutius visum est defendi inermes Latinos quam pati retractare arma.
무장하지 않은 라티움인들을 보호해 주는 편이 그들이 다시 무기를 잡도록 방치하는 것보다 안전하다고 판단되었다.
Vetusius consul missus est.
집정관 웨투시우스가 파견되었다.
is finis populationibus fuit.
이것으로 약탈은 끝이 났다.
cessere Aequi campis locoque magis quam armis freti summis se iugis montium tutabantur.
아이쿠이족은 평원에서 물러났으며, 무기보다는 지형에 의지하여 산의 가장 높은 능선에서 몸을 지켰다.
§2.30.10alter consul in Volscos profectus, ne et ipse tereret tempus, vastandis maxime agris hostem ad conferenda propius castra dimicandumque acie excivit.
다른 집정관은 볼스키족을 향해 나아갔고, 자신 또한 시간을 허비하지 않기 위해 주로 밭을 황폐화함으로써 적이 진영을 더 가까이 옮겨와 회전에서 맞붙도록 유도했다.
§2.30.11medio inter castra campo ante suum quisque vallum infestis signis constitere.
진영 사이의 평원 한가운데에서 각자 자기 토루 앞에 적대적인 군기를 세우고 섰다.
multitudine aliquantum Volsci superabant;
볼스키족은 머릿수에서 상당히 우세했다.
itaque effusi et contemptim pugnam iniere.
이에 따라 그들은 대열을 흩트린 채 얕보듯이 전투에 돌입했다.
consul Romanus nec promovit aciem,
로마 집정관은 전열을 전진시키지도 않았고, 함성으로 응수하는 것도 허락지 않은 채 투창을 땅에 꽂고 제자리에 서 있으라고 부하들에게 명령했다.
§2.30.12nec clamorem reddi passus defixis pilis stare suos iussit: ubi ad manum venisset hostis, tum coortos tota vi gladiis rem gerere.
적이 손에 닿을 거리까지 다가왔을 때, 그때 일제히 일어나 온 힘을 다해 칼로 결판을 내라는 것이었다.
§2.30.13Volsci cursu et clamore fessi cum se velut stupentibus metu intulissent Romanis, postquam inpressionem sensere ex adverso factam et ante oculos micare gladios, haud secus, quam si in insidias incidissent, turbati vertunt terga;
볼스키족은 달리기와 고함소리로 지친 상태에서, 마치 공포에 질려 멍청히 서 있는 듯한 로마인들에게 달려들었으나, 정면에서 가해지는 반격을 느끼고 눈앞에서 칼날이 번뜩이는 것을 보자마자 마치 매복에 걸려든 것처럼 당황하여 등을 돌렸다.
et ne ad fugam quidem satis virium fuit, quia cursu in proelium ierant.
게다가 달려서 싸움에 임했었기 때문에 도망칠 힘조차 충분하지 않았다.
§2.30.14Romani contra, quia principio pugnae quieti steterant, vigentes corporibus, facile adepti fessos et castra impetu ceperunt et castris exutum hostem Velitras persecuti uno agmine victores cum victis in urbem inrupere;
반면에 로마인들은 싸움의 시작 단계에서 가만히 서 있었기 때문에 신체적으로 활력이 넘쳐, 지친 적들을 쉽게 따라잡아 기세 좋게 그들의 진영을 함락시켰다. 그리고 진영을 빼앗긴 적을 웰리트라이까지 추격하여 승자와 패자가 한 대열이 되어 단숨에 성안으로 들이닥쳤다.
§2.30.15plusque ibi sanguinis promiscua omnium generum caede quam in ipsa dimicatione factum.
그리고 그곳에서는 온갖 부류의 사람들을 가리지 않고 학살함으로써 실제 전투에서보다 더 많은 피가 흘렀다.
paucis data venia, qui inermes in deditionem venerunt.
무장하지 않은 채 항복한 소수에게만 사면이 베풀어졌다.