§10.42.1haec primo ignorare consul et intentus recipiendo exercitui esse;
집정관은 처음에는 이 일들을 알지 못하고 군대를 수습하는 데 전념하고 있었다.
iam enim praeceps in occasum sol erat et adpetens nox periculosa et suspecta omnia etiam victoribus faciebat.
이미 해가 서쪽으로 급격히 기울고 있었고, 다가오는 밤이 승리자들에게조차 모든 것을 위험하고 의심스럽게 만들고 있었기 때문이다.
§10.42.2progressus longius ab dextra capta castra videt, ab laeva clamorem in urbe mixtum pugnantium ac paventium fremitu esse: et tum forte certamen ad portam erat.
더 앞으로 나아가자, 그는 우측에는 점령된 진영이 보이고, 좌측에는 도시 속에서 싸우는 자들의 소리와 공포에 떠는 자들의 웅성거림이 뒤섞인 함성이 있는 것을 보았다. 마침 그때 성문에서 전투가 벌어지고 있었다.
§10.42.3advectus deinde equo propius, ut suos in muris videt nec iam integri quicquam esse, quoniam temeritate paucorum magnae. rei parta occasio esset, acciri quas receperat copias signaque in urbem inferri iussit.
그 후 말을 타고 더 가까이 다가가, 성벽 위의 아군을 보고 소수의 무모함으로 인해 위대한 업적을 이룰 기회가 마련된 이상 더는 돌이킬 수 없음을 깨닫자, 자신이 거두어들였던 군대를 불러들이고 군기를 도시 안으로 진격시키라고 명령했다.
§10.42.4ingressi proxima, ea parte, quia nox adpropinquabat, quievere.
가장 가까운 곳으로 진입한 그들은 밤이 가까워졌기 때문에 그곳에서 휴식을 취했다.
nocte oppidum ab hostibus desertum est.
밤사이에 도시는 적들에 의해 버려졌다.
§10.42.5caesa illo die ad Aquiloniam Samnitium milia viginti trecenti quadraginta, capta tria milia octingenti septuaginta, signa militaria nonaginta septem.
그날 아퀼로니아 부근에서 전사한 사므니움인은 2만 340명이었고, 포로가 된 자는 3,870명이었으며, 군기는 97개가 노획되었다.
§10.42.6ceterum illud memoriae traditur, non ferme alium ducem laetiorem in acie visum seu suopte ingenio seu fiducia bene gerundae rei.
한편, 전장에서 그 자신의 타고난 성품 때문이든 아니면 일을 훌륭히 완수할 수 있다는 자신감 때문이든, 이보다 더 쾌활한 모습을 보인 장수는 거의 없었다고 기록에 전해진다.
§10.42.7ab eodem robore animi neque controverso auspicio revocari a proelio potuit et in ipso discrimine, quo templa deis inmortalibus voveri mos erat, voverat Iovi Victori, si legiones hostium fudisset, pocillum mulsi, priusquam temetum biberet, sese facturum.
동일한 정신력 덕분에 그는 논란이 있는 점괘에도 불구하고 전투를 멈추지 않았으며, 불멸의 신들에게 신전을 서약하는 것이 관습이었던 바로 그 결정적인 위기의 순간에, 만약 적의 군단을 패퇴시킨다면 자신이 독주를 마시기 전에 벌꿀주 한 잔을 바치겠다고 승리의 유피테르에게 서약했다.
id uotum discordi fuit, et auspicia in bonum verterunt.
이 서약은 신들의 마음에 들었고, 점괘는 좋은 쪽으로 바뀌었다.