§10.28.1ceterum quamquam communis adhuc Mars belli erat necdum discrimen fortuna fecerat, qua datura vires esset, haudquaquam similis pugna in dextro laevoque cornu erat. §10.28.2Romani apud Fabium arcebant magis quam inferebant pugnam extrahebaturque in quam maxime serum diei certamen, §10.28.3quia ita persuasum erat duci, et Samnites et Gallos primo impetu feroces esse, quos sustineri satis sit; longiore certamine sensim residere Samnitium animos, §10.28.4Gallorum quidem etiam corpora intolerantissima laboris atque aestus fluere primaque eorum proelia plus quam virorum, postrema minus quam feminarum esse. §10.28.5in id tempus igitur, quo vinci solebat hostis, quam integerrimas vires militi servabat. §10.28.6ferocior Decius et aetate et vigore animi quantumcumque virium habuit certamine primo effudit.
그러나 지금까지 전황은 대등하였고 운명이 어느 쪽에 힘을 주려 하는지 결정이 내려지지 않았음에도, 우익과 좌익의 전투 양상은 결코 비슷하지 않았다. 파비우스 휘하의 로마군들은 공격을 감행하기보다 방어에 주력하였고, 전투는 가능한 한 그날의 가장 늦은 시간까지 지연되었다. 왜냐하면 장군은 사므니움인들과 가울인들 모두 첫 돌격에서 맹렬하나 이들을 견뎌내기만 하면 충분하며, 전투가 길어질수록 사므니움인들의 투지는 점차 누그러질 것이라 확신했기 때문이다. 또한 가울인들의 육체는 노고와 더위를 극도로 견디지 못해 기력을 잃으며, 그들의 첫 전투는 남자 이상이지만 마지막 전투는 여자 미만이라는 것도 확신하고 있었다. 따라서 적들이 패배하곤 하던 바로 그 시간대를 대비하여, 그는 병사들의 체력을 가능한 한 가장 온전한 상태로 보존해 두었다. 한편 나이와 정신적 활력에서 더 혈기 왕성했던 데키우스는 자신이 가진 모든 힘을 첫 격돌에 쏟아부었다.
et quia lentior videbatur pedestris pugna, §10.28.7equitatum in pugnam concitat et ipse fortissimae iuvenum turmae inmixtus orat proceres iuventutis, in hostem ut secum impetum faciant: duplicem illorum gloriam fore, si ab laevo cornu et ab equite victoria incipiat. §10.28.8bis avertere Gallicum equitatum;
그리고 보병전이 너무 지체되는 것처럼 보였기 때문에, 그는 기병을 전투로 몰아넣었고, 자신도 가장 용맹한 청년 기병대에 섞여 청년들의 주동자들에게 자신과 함께 적에게 돌격할 것을 간청하며, 만약 좌익과 기병으로부터 승리가 시작된다면 그들의 영광은 두 배가 될 것이라 말했다. 그들은 두 번에 걸쳐 가울 기병들을 퇴각시켰다.
iterum longius evectos et iam inter media peditum agmina proelium cientes novum pugnae conterruit genus: §10.28.9essedis carrisque superstans armatus hostis ingenti sonitu equorum rotarumque advenit et insolitos eius tumultus Romanorum conterruit equos. §10.28.10ita victorem equitatum velut lymphaticus pavor dissipat; §10.28.11sternit inde ruentes equos virosque inprovida fuga, turbata hinc etiam signa legionum multique impetu equorum ac vehiculorum raptorum per agmen obtriti antesignani;
두 번째로, 그들이 더 멀리 진격하여 이미 보병 대열 한가운데에서 전투를 유발하고 있을 때, 새로운 형태의 전투가 그들을 공포에 빠뜨렸다. 전차와 마차 위에 우뚝 선 무장한 적들이 말과 바퀴의 거대한 굉음과 함께 다가왔고, 그 낯선 소란이 로마군의 말들을 겁먹게 했다. 이리하여 광란의 공포 같은 것이 승리해가던 기병들을 흩어놓았다. 이어 뜻밖의 도주가 달아나는 말들과 사람들을 쓰러뜨렸고, 이로 인해 군단들의 군기마저 혼란에 빠졌으며, 대열을 뚫고 내달리는 말과 마차의 충격으로 인해 많은 전위병들이 짓밟혔다.
et insecuta, simul territos hostes vidit, Gallica acies nullum spatium respirandi recipiendique se dedit. §10.28.12vociferari Decius, quo fugerent quamve in fuga spem haberent; obsistere cedentibus ac revocare fusos;
그리고 적이 겁먹은 것을 보자마자 추격해온 가울 전선은 숨을 돌리고 전열을 정비할 틈을 전혀 주지 않았다. 데키우스는 어디로 달아나는 것이며 도주에 무슨 희망이 있느냐고 소리쳤고, 퇴각하는 자들을 가로막으며 흩어진 자들을 불러모았다.
deinde, ut nulla vi perculsos sustinere poterat, patrem P. Decium nomine compellans §10.28.13“quid ultra moror” inquit “familiare fatum? datum hoc nostro generi est, ut luendis periculis publicis piacula simus;
그러고 나서 물리적인 타격을 받지도 않았는데 두려움에 꺾인 이들을 더 이상 붙잡아둘 수 없게 되자, 아버지 푸블리우스 데키우스의 이름을 부르며, "가문의 운명을 내가 왜 더 지체하겠는가?" 하고 말했다.
iam ego mecum hostium legiones mactandas Telluri ac dis Manibus dabo. ” §10.28.14haec locutus M. Livium pontificem, quem descendens in aciem digredi vetuerat ab se, praeire iussit verba, quibus se legionesque hostium pro exercitu populi Romani Quiritium devoveret. §10.28.15devotus inde eadem precatione eodemque habitu, quo pater P. Decius ad Veserim bello Latino se iusserat devoveri, §10.28.16cum secundum sollemnes precationes adiecisset, prae se agere sese formidinem ac fugam caedemque ac cruorem, caelestium inferorum iras; §10.28.17contacturum funebribus diris signa, tela, arma hostium locumque eundem suae pestis ac Gallorum ac Samnitium fore — §10.28.18, haec exsecratus in se hostesque, qua confertissimam cernebat Gallorum aciem, concitat equum inferensque se ipse infestis telis est interfectus.
"국가의 위기를 속죄하기 위한 희생물이 되는 것이 우리 가문에 주어지니, 이제 내 자신과 함께 적의 군단들을 텔루스와 마네스 신들에게 제물로 바치겠노라." 이 말을 하고는, 전열로 내려갈 때 자신에게서 떨어지지 말라고 명해 두었던 제사장 마르쿠스 리비우스에게, 로마 인민이자 퀴리테스 시민의 군대를 대신하여 자신과 적의 군단들을 봉헌하는 말을 선창하라고 명령했다. 이어서, 라티움 전쟁 때 베세리스 강가에서 아버지 푸블리우스 데키우스가 자신을 봉헌하도록 명했던 것과 동일한 기도와 동일한 차림새로 봉헌된 후, 그가 장엄한 기도를 따라 다음과 같이 덧붙였을 때, 즉 자신은 자신의 앞에 공포와 도주, 살육과 피, 그리고 천상과 지하 신들의 분노를 몰고 갈 것이며, 적들의 군기와 투사 무기, 무장들을 상서롭지 못한 재앙으로 물들일 것이고, 자신이 파멸하는 곳이 가울인들과 사므니움인들이 파멸하는 곳과 같게 하겠노라고., 자신과 적들에게 이 저주를 퍼부은 후, 가울인들의 대열이 가장 밀집해 보이는 곳을 향해 말을 몰아 자신을 적의 살벌한 무기 속으로 던져 전사했다.