§10.26.1Fabius, ut Romam rediit, et in senatu et productus ad populum mediam orationem habuit, ut nec augere nec minuere videretur belli famam magisque in altero adsumendo duce aliorum indulgere timori quam suo aut rei publicae periculo consulere. §10.26.2ceterum si sibi adiutorem belli sociumque imperii darent, quonam modo se oblivisci P. Deci consulis per tot collegia experti posse? §10.26.3neminem omnium secum coniungi malle;
파비우스는 로마로 돌아와서 원로원과 민중 앞에 서서 중용을 지킨 연설을 하였으니, 전쟁의 소문을 과장하지도 축소하지도 않는 것처럼 보였고, 다른 장군을 영입하는 일에 있어서는 자신의 두려움이나 국가의 위험에 대처하기보다 다른 이들의 두려움에 영합하는 것처럼 보이고자 했다. 하지만 만약 자신에게 전쟁의 조력자이자 지휘권의 동료를 대어준다면, 그토록 많은 임기를 함께 거치며 겪어본 집정관 푸블리우스 데키우스를 자신이 도대체 어떻게 잊을 수 있겠는가? 그는 모든 이들 중에서 그 누구보다 그가 자신과 결합되기를 원한다고 했다.
et copiarum satis sibi cum P. Decio et numquam nimium hostium fore;
그리고 푸블리우스 데키우스가 함께라면 자신에게 병력은 충분할 것이며 적이 결코 너무 많지 않을 것이라 했다.
sin collega quid aliud mallet, at sibi L. Volumnium darent adiutorem.
그러나 만약 동료가 다른 것을 원한다면, 적어도 루키우스 볼룸니우스를 조력자로 자신에게 달라고 했다.
omnium rerum arbitrium §10.26.4et a populo et a senatu et ab ipso collega Fabio permissum est;
모든 일에 대한 결정권이 민중과 원로원, 그리고 동료 파비우스 자신에 의해 데키우스에게 전임되었다.
et cum P. Decius se vel in Samnium vel in Etruriam proficisci paratum esse ostendisset, tanta laetitia ac gratulatio fuit, ut praeciperetur victoria animis triumphusque, non bellum decretum consulibus videretur. §10.26.5Invenio apud quosdam extemplo consulatu inito profectos in Etruriam Fabium Deciumque sine ulla mentione sortis provinciarum certaminumque inter collegas, quae exposui. §10.26.6sunt, quibus ne haec quidem certamina exponere satis fuerit, adiecerint et Appi criminationes de Fabio absente ad populum et pertinaciam adversus praesentem consulem praetoris contentionemque aliam inter collegas, tendente Decio, ut suae quisque provinciae sortem tueretur. §10.26.7constare res incipit ex eo tempore, quo profecti ambo consules ad bellum sunt.
그리고 푸블리우스 데키우스가 자신은 삼니움이든 에트루리아든 출발할 준비가 되어 있음을 밝히자, 어찌나 큰 기쁨과 축하가 넘쳤던지 마음속으로 이미 승리를 앞질러 맛보았고, 집정관들에게 의결된 것은 전쟁이 아니라 개선식인 것처럼 보일 정도였다. 나는 어떤 사가들에게서, 집정관직이 시작되자마자 파비우스와 데키우스가 에트루리아로 출발했으며, 임지의 추첨이나 내가 상술했던 동료들 사이의 갈등에 대해서는 아무런 언급도 없다는 기록을 본다. 이러한 갈등을 기술하는 것만으로는 충분치 않다고 여겨, 부재 중인 파비우스에 대한 아피우스의 대민 비난과, 로마에 온 집정관에 맞선 법무관의 집요함, 그리고 데키우스가 저마다 자기 임지의 추첨 결과를 고수해야 한다고 주장하며 발생한 동료들 간의 또 다른 다툼을 덧붙인 자들도 있다. 양 집정관이 전장으로 출발한 시점부터 사실들이 일치하기 시작한다.
ceterum antequam consules in Etruriam pervenirent, Senones Galli multitudine ingenti ad Clusium venerunt, legionem Romanam castraque oppugnaturi.
그러나 집정관들이 에트루리아에 도착하기 전에, 세노네스족 가울인들이 로마 군단과 진영을 공격하기 위해 거대한 무리를 이끌고 클루시움에 도달했다.
Scipio, §10.26.8qui castris praeerat, loco adiuvandam paucitatem suorum militum ratus, in collem, qui inter urbem et castra erat, aciem erexit. §10.26.9sed, ut in re subita, parum explorato itinere ad iugum perrexit, quod hostes ceperant parte alia adgressi.
스키피오는, 진영을 지휘하고 있었으나, 지형을 통해 아군 병력의 열세를 보완해야 한다고 판단하여 도시와 진영 사이에 있는 언덕 위에 대형을 전개했다. 그러나 갑작스러운 사태 속에서 경로를 충분히 정찰하지 않은 채 그는 능선으로 전진했는데, 그곳은 이미 적들이 다른 방향으로 접근하여 점령하고 있었다.
ita caesa ab tergo legio atque in medio, cum hostis undique urgeret, circumventa. §10.26.10deletam quoque ibi legionem, ita ut nuntius non superesset, §10.26.11quidam auctores sunt, nec ante ad consules, qui iam haud procul a Clusio aberant, famam eius cladis perlatam, quam in conspectu fuere Gallorum equites, pectoribus equorum suspensa gestantes capita et lanceis infixa ovantesque moris sui carmine. §10.26.12sunt, qui Umbros fuisse, non Gallos tradant, nec tantum cladis acceptum et circumventis pabulatoribus cum L. Manlio Torquato legato Scipionem propraetorem subsidium e castris tulisse victoresque Umbros redintegrato proelio victos esse captivosque eis ac praedam ademptam. §10.26.13similius vero est a Gallo hoste quam Umbroeam cladem acceptam, quod cum saepe alias, tum eo anno Gallici tumultus praecipuus terror civitatem tenuit. §10.26.14itaque praeterquam quod ambo consules profecti ad bellum erant cum quattuor legionibus et magno equitatu Romano Campanisque mille equitibus delectis, ad id bellum missis, et sociorum nominisque Latini maiore exercitu quam Romano, §10.26.15alii duo exercitus haud procul urbe Etruriae oppositi, unus in Falisco, alter in Vaticano agro.
이리하여 군단은 후방에서 격퇴당했고, 적이 사방에서 압박하는 가운데 포위당했다. 거기서 군단이 전멸하여 전령조차 살아남지 못했다고, 일부 사가들은 전하며, 이미 클루시움에서 멀지 않은 곳에 와 있던 집정관들에게 이 참패의 소식이 전해진 것은, 가울인 기병들이 말 가슴팍에 잘린 머리들을 매달고 창끝에 꿴 채 그들의 관습적인 노래를 부르며 승리를 뽐내며 시야에 나타나기 전에는 결코 없었다. 적들이 가울인이 아니라 움브리아인이었다고 전하는 이들도 있으니, 참패를 겪은 것이 아니라 사료 채집병들이 부관 루키우스 만리우스 토르콰투스와 함께 포위되었을 때 대리 법무관 스키피오가 진영에서 구원병을 이끌고 나갔고, 전투가 재개되면서 이기고 있던 움브리아인들이 패배하여 그들에게서 포로와 전리품을 빼앗아왔다는 것이다. 하지만 그 참패가 움브리아인이 아니라 가울인 적으로부터 당한 것이라는 편이 더 사실에 가까워 보이는데, 다른 때에도 자주 그러했거니와 특히 그 해에는 가울인 폭동에 대한 각별한 공포가 국가를 사로잡고 있었기 때문이다. 그리하여 양 집정관이 네 개의 군단 및 막강한 로마 기병대, 그리고 이 전쟁을 위해 파견된 일천 명의 선발된 캄파니아 기병대, 그리고 로마군보다 더 거대한 동맹시 및 라틴 협동체의 군대를 거느리고 전장으로 출발했다는 사실 외에도, 다른 두 군대가 로마에서 멀지 않은 에트루리아 맞은편에 배치되었으니, 하나는 팔리스키령에, 다른 하나는 바티카누스령에 있었다.
Cn. Fulvius et L. Postumius Megellus propraetores ambo stativa in eis locis habere iussi.
대리 법무관 그나에우스 풀비우스와 루키우스 포스투미우스 메겔루스는 둘 다 이 장소들에 상주 진영을 구축하라는 명령을 받았다.