§1.27.1nec diu pax Albana mansit.
알바의 평화는 오래가지 않았다.
invidia vulgi, quod tribus militibus fortuna publica conmissa fuerat, vanum ingenium dictatoris corrupit et, quoniam recta consilia haud bene evenerant, pravis reconciliare popularium animos coepit.
세 명의 군인에게 국가의 운명이 위임되었던 것에 대한 민중의 시기심이 독재관의 경박한 마음을 타락시켰고, 올바른 방책이 좋은 결과를 내지 못했기 때문에, 그릇된 방법으로 동포들의 마음을 돌려놓기 시작했다.
§1.27.2igitur, ut prius in bello pacem, sic in pace bellum quaerens, quia suae civitati animorum plus quam virium cernebat esse, ad bellum palam atque ex edicto gerundum alios concitat populos, suis per speciem societatis proditionem reservat.
그리하여 이전에는 전쟁 중에 평화를 구했던 것처럼 이번에는 평화 중에 전쟁을 구하며, 자신의 국가에 힘보다 불만의 기개가 더 많음을 간파하고, 포고에 따라 공개적으로 전쟁을 치르도록 다른 민족들을 부추기는 한편, 자기 백성에게는 동맹을 가장하여 배신의 기회를 남겨두었다.
§1.27.3Fidenates, colonia Romana, Veientibus sociis consilii adsumptis pacto transitionis Albanorum ad bellum atque arma incitantur.
로마의 식민시였던 피데나에인들은 베이인들을 계획의 동맹자로 끌어들이고, 알바인들의 배신 약속을 얻어 전쟁과 무장에 나섰다.
§1.27.4cum Fidenae aperte descissent, Tullus Mettio exercituque eius ab Alba accito contra hostes ducit.
피데나에가 공개적으로 반란을 일으키자, 툴루스는 알바로부터 메티우스와 그의 군대를 소집하여 적을 향해 진군했다.
ubi Anienem transiit, ad Confluentis collocat castra.
그가 아니오강을 건넜을 때, 콘플루엔테스에 진을 쳤다.
inter eum locum et Fidenas Veientium exercitus Tiberim transierat.
그곳과 피데나에 사이에서 베이인의 군대가 티베리스강을 건너고 있었다.
§1.27.5hi in acie prope flumen tenuere dextrum cornu; in sinistro Fidenates propius montes consistunt.
이들은 전선에서 강에 가까운 우익을 차지했고, 좌익에서는 피데나에인들이 산에 더 가까운 곳에 진을 쳤다.
Tullus adversus Veientem hostem derigit suos, Albanos contra legionem Fidenatium conlocat.
툴루스는 베이인 적들을 대적하여 아군을 정렬시켰고, 알바인들을 피데나에인 군단의 맞은편에 배치했다.
Albano non plus animi erat quam fidei.
알바인들에게는 충성심만큼의 용기밖에 없었다.
nec manere ergo nec transire aperte ausus sensim ad montes succedit;
따라서 머무르지도 공개적으로 넘어가지도 감히 하지 못한 채 점차 산 쪽으로 물러났다.
§1.27.6inde, ubi satis subisse sese ratus est, erigit totam aciem fluctuansque animo, ut tereret tempus, ordines explicat.
그곳에서 자신이 충분히 올라갔다고 생각했을 때, 그는 전열을 바로 세우고 마음을 흔들며 시간을 보내기 위해 대형을 펼쳤다.
consilium erat, qua fortuna rem daret, ea inclinare vires.
그의 계획은 운명이 어느 쪽에 승리를 안겨주든 그쪽으로 힘을 기울이겠다는 것이었다.
§1.27.7miraculo primo esse Romanis, qui proximi steterant, ut nudari latera sua sociorum digressu senserunt;
처음에는 가장 가까이 서 있던 로마인들에게 동맹군의 이탈로 자신들의 측면이 무방비로 노출된 것을 느끼자 경악을 금치 못했다.
inde eques citato equo nuntiat regi abire Albanos.
이어서 기병이 말을 달려 왕에게 알바인들이 떠나가고 있음을 보고했다.
Tullus in re trepida duodecim vovit Salios fana,:ue Pallori ac Pauori.
위급한 상황에서 툴루스는 열두 명의 살리 신관을, 그리고 팔로르와 파보르를 위한 신전을 서원했다.
§1.27.8equitem clara increpans voce, ut hostes exaudirent, redire in proelium iubet: nihil trepidatione opus esse;
그는 적들이 들을 수 있도록 큰 목소리로 기병을 꾸짖으며 전투로 돌아갈 것을 명령했다. "당황할 필요는 없다.
suo iussu circumduci Albanum exercitum, ut Fidenatium nuda terga invadant;
내 명령에 따라 알바 군대가 피데나에인의 무방비한 배후를 공격하기 위해 우회하고 있는 것이다"라고 말했다.
§1.27.9item imperat, ut hastas equites erigerent.
그는 또한 기병들에게 창을 세우라고 명령했다.
id factum magnae parti peditum Romanorum conspectum abeuntis Albani exercitus intersaepsit;
이 행동은 많은 로마 보병들의 시야에서 떠나가는 알바 군대의 모습을 차단했다.
qui viderant, id, quod ab rege auditum erat, rati, eo acrius pugnant.
이를 본 사람들은 왕에게 들은 말이 사실이라고 생각하여 더욱 격렬하게 싸웠다.
terror ad hostes transit;
공포가 적들에게로 옮겨갔다.
et audiverant clara voce dictum, et magna pars Fidenatium, ut qui coloni additi Romanis essent, Latine sciebant.
큰 목소리로 말한 것을 그들도 들었을 뿐만 아니라, 피데나에인의 상당수가 로마인에 더해진 식민지 주민들이었기에 라틴어를 이해하고 있었기 때문이다.
§1.27.10itaque, ne subito ex collibus decursu Albanorum intercluderentur ab oppido, terga vertunt.
그리하여 산에서 알바인들이 갑자기 내려와 성읍으로부터 차단될 것을 두려워하여 그들은 등을 돌려 달아났다.
instat Tullus fusoque Fidenatium cornu in Veientem alieno pavore perculsum ferocior redit.
툴루스는 패퇴하는 피데나에인의 날개를 추격한 뒤, 다른 이들의 공포에 사로잡힌 베이인들을 향해 더욱 맹렬히 회군했다.
nec illi tulere impetum, sed ab effusa fuga flumen obiectum ab tergo arcebat.
그들 역시 그 공격을 견디지 못했고, 사방으로 흩어져 달아나는 그들의 등 뒤에는 강이 가로막고 있었다.
§1.27.11quo postquam fuga inclinavit, alii arma foede iactantes in aquam caeci ruebant, alii, dum cunctantur in ripis, inter fugae pugnaeque consilium oppressi.
도망치는 무리가 그곳으로 쏠리자, 어떤 이들은 무기를 보기 흉하게 내던지며 눈이 먼 채 물속으로 뛰어들었고, 다른 이들은 강가에서 주저하는 동안 도망칠 것인가 싸울 것인가 하는 결단 사이에서 사살되었다.
non alia ante Romana pugna atrocior fuit.
이전의 로마 전투 중 이보다 더 참혹한 것은 없었다.