§37neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta probabat.
그리고 음모에 가담했던 자들뿐만 아니라 평민 전체가 혁명을 갈망하여 카틸리나의 시도를 지지하고 있었다.
id adeo more suo videbatur facere.
이는 참으로 그들의 습성에 따라 행해지는 것처럼 보였다.
nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque seditionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno.
왜냐하면 국가 내에서 아무런 재산이 없는 자들은 늘 선량한 이들을 시기하고 악한 자들을 추켜세우며, 옛것을 미워하고 새것을 열망하고, 자신들의 처지에 대한 증오 때문에 모든 것이 변화되기를 갈망하며, 혼란과 폭동 속에서 아무런 걱정 없이 먹고살기 때문이다. 빈곤은 잃을 것이 없어서 걱정 없이 쉽게 유지되기 때문이다.
sed urbana plebes, ea vero praeceps erat de multis causis.
그러나 도시의 평민들은 참으로 여러 가지 이유로 무모하게 날뛰고 있었다.
primum omnium qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes quos flagitium aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant.
우선 어디서나 수치와 방종으로 가장 두드러진 자들, 마찬가지로 수치스러운 행위로 가산을 탕진한 다른 자들, 마지막으로 악행이나 범죄로 인해 고향에서 쫓겨난 모든 자들이, 마치 시궁창으로 흘러들듯 로마로 몰려들었기 때문이다.
deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat.
다음으로 많은 이들이 술라의 승리를 기억하고 있었는데, 평범한 군인 출신이 원로원 의원이 되거나, 왕실 같은 식사와 생활 수준으로 노후를 보낼 만큼 부유해진 자들을 보았기 때문에, 자기 자신도 무장을 하고 싸운다면 승리를 통해 그와 같은 것을 얻을 수 있으리라 저마다 기대했던 것이다.
praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat.
게다가 들판에서 품삯을 받으며 빈곤을 견뎌내던 청년들이 공사의 베풂에 자극받아, 보람 없는 노동보다는 도시의 한가함을 더 선호하게 되었다.
eos atque alios omnis malum publicum alebat.
이들과 다른 모든 이들을 국가의 불행이 먹여 살리고 있었다.
quo minus mirandum est homines egentis, malis moribus, maxuma spe rei publicae iuxta ac sibi consuluisse.
그러므로 빈곤하고 행실이 나쁘며 극도의 희망을 품은 자들이, 국가에 대해 자신들의 일과 마찬가지로 대처하였다 하더라도 그리 놀라운 일은 아니다.
praeterea, quorum victoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis inminutum erat, haud sane alio animo belli eventum expectabant.
게다가 술라의 승리로 부모들이 공소되고 재산을 빼앗겼으며 자유의 권리가 축소되었던 자들 역시, 결코 다른 마음으로 전쟁의 결과를 기다리고 있지 않았다.
ad hoc quicumque aliarum atque senatus partium erant, conturbari rem publicam quam minus valere ipsi malebant.
이에 더하여, 원로원과 다른 파벌에 속한 자들은 누구든지 자신들의 세력이 약해지기보다는 국가가 혼란해지는 편을 원했다.
id ad eo malum multos post annos in civitatem revorterat.
이 폐해는 참으로 오랜 세월이 흐른 뒤에 다시 국가로 되돌아온 것이었다.
§38nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus tribunicia postestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, coepere senatum criminando plebem exagitare, dein largiundo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri.
그나이우스 폼페이우스와 마르쿠스 크라수스의 집정관 시절에 호민관 특권이 복구된 후, 나이가 젊고 성품이 사나운 자들이 최고 권력을 장악하자, 원로원을 비방함으로써 평민들을 선동하기 시작했고, 이어 베풀고 약속함으로써 그들을 더욱 부추겼으며, 이로써 자기 자신들이 유명해지고 권력을 쥐게 되었기 때문이다.
contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine.
이들에 맞서 대다수 귀족들은 원로원의 명분을 내세워 자신들의 권세를 지키기 위해 온 힘을 다해 저항했다.
namque, uti paucis verum absolvam, post illa tempora quicumque rem publicam agitavere, honestis nominibus, alii sicuti populi iura defenderent, pars quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant.
왜냐하면 몇 마디로 진실을 요약하자면, 그 시절 이후로 국가를 뒤흔들었던 자들은 누구든지, 어떤 이들은 인민의 권리를 옹호하려는 듯이, 다른 이들은 원로원의 권위가 최고가 되도록 하려는 듯이, 겉으로는 공익을 표방하면서도 실은 저마다 자기 권력을 위해 다투었기 때문이다.
neque illis modestia neque modus contentionis erat: utrique victoriam crudeliter exercebant.
그들의 투쟁에는 절제도 한계도 없었으며, 양측 모두 자기가 거둔 승리를 잔혹하게 행사했다.
§39sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis opes inminutae, paucorum potentia crevit.
그러나 그나이우스 폼페이우스가 해상 전쟁 및 미트리다테스 전쟁으로 파견된 후, 평민의 힘은 약화되었고 소수 세력의 권력이 증대했다.
ii magistratus, provincias aliaque omnia tenere;
이들이 정무관직과 속주, 그 밖의 모든 것을 장악했다.
ipsi innoxii, florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent.
그들 자신은 아무런 피해도 입지 않고 번창하며 두려움 없이 노후를 보냈고, 재판으로써 다른 이들을 위협했다. 이는 평민들이 정무관의 임기 중에 자신들을 더 고분고분하게 다루도록 하기 위함이었다.
sed ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit.
그러나 정세가 불안정해져 변혁의 희망이 제시되자마자, 옛 투쟁이 그들의 마음을 다시 일깨웠다.
quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atque calamitas rem publicam oppressisset, neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset, quin defessis et exanguibus qui plus posset imperium atque libertatem extorqueret.
만약 첫 전투에서 카틸리나가 우세하거나 대등한 세력을 유지한 채 물러났더라면, 틀림없이 거대한 파멸과 재앙이 국가를 덮쳤을 것이며, 승리를 거둔 자들조차 그것을 오래 누릴 수는 없었을 것이다. 왜냐하면 그들이 지치고 피를 흘려 무력해졌을 때, 더 강력한 힘을 가진 자가 그들로부터 최고지휘권과 자유를 강탈해 갔을 것이기 때문이다.
fuere tamen extra coniurationem complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt.
그럼에도 불구하고 음모 집단 밖에서도 초기에 카틸리나에게로 떠난 이들이 여럿 있었다.
in iis erat Fulvius, senatoris filius, quem retractum ex itinere parens necari iussit.
그중에는 원로원 의원의 아들 풀비우스가 있었는데, 가던 도중에 붙잡혀 끌려온 그를 아버지는 죽이도록 명령했다.
Isdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios sollicitabat, neque solum civis sed quoiusque modi genus hominum, quod modo bello usui foret.
같은 시기 로마에서는 렌툴루스가 카틸리나가 지시한 바에 따라, 행실이나 처지로 보아 혁명에 적합하다고 여겨지는 자들을 몸소 혹은 타인을 통해 포섭하고 있었는데, 시민뿐만 아니라 전쟁에 도움만 된다면 어떤 부류의 인간이든 가리지 않고 포섭하고 있었다.