§13.1Neque vero ille minus bonus pater familias habitus est quam civis.
그리고 실로 그는 훌륭한 시민이었던 것만큼이나 훌륭한 가장으로 여겨졌다.
nam cum esset pecuniosus, nemo illo minus fuit emax, minus aedificator.
왜냐하면 그는 부유했음에도 불구하고, 그보다 물건을 덜 사들이고 집을 덜 짓는 사람은 없었기 때문이다.
neque tamen non inprimis bene habitavit omnibusque optimis rebus usus est.
그럼에도 그는 아주 훌륭한 집에 살았으며 모든 최고의 것들을 누렸다.
§13.2nam domum habuit in colle Quirinali Tamphilianam, ab avunculo hereditate relictam, cuius amoenitas non aedificio, sed silva constabat: ipsum enim tectum antiquitus constitutum plus salis quam sumptus habebat: in quo nihil commutavit, nisi si quid vetustate coactus est.
그는 퀴리날리스 언덕에 외삼촌으로부터 유산으로 물려받은 탐필루스 저택을 소유하고 있었는데, 그 아름다움은 건물이 아니라 수목에 있었다. 옛 스타일로 지어진 그 건물 자체는 비용보다는 오히려 세련된 품격을 더 많이 지니고 있었다. 그 안에서 그는 노후화로 인해 어쩔 수 없는 경우가 아니면 아무것도 바꾸지 않았다.
§13.3usus est familia, si utilitate iudicandum est, optima, si forma, vix mediocri.
그가 거느린 노예들은, 만약 유용성으로 판단한다면 최상이었고, 외모로 본다면 겨우 평범한 수준이었다.
namque in ea erant pueri litteratissimi, anagnostae optimi et plurimi librarii, ut ne pedisequus quidem quisquam esset, qui non utrumque horum pulchre facere posset, pari modo artifices ceteri, quos cultus domesticus desiderat, apprime boni.
왜냐하면 그 노예들 중에는 매우 교양 있는 소년들과 가장 뛰어난 낭독자들, 그리고 아주 많은 필사원들이 있어서, 심지어 수행원 중 누구라도 이 두 가지 일을 훌륭하게 해내지 못하는 사람이 없었을 정도였으며, 마찬가지로 가정생활이 필요로 하는 다른 장인들도 극히 뛰어났기 때문이다.
§13.4neque tamen horum quemquam nisi domi natum domique factum habuit: quod est signum non solum continentiae, sed etiam diligentiae.
그럼에도 그는 이들 중 누구도 집에서 태어나고 집에서 훈련받은 이들이 아니고서는 소유하지 않았다. 이는 절제뿐만 아니라 근면의 징표이기도 하다.
nam et non intemperanter concupiscere, quod a plurimis videas, continentis debet duci, et potius industria quam pretio parare non mediocris est diligentiae.
왜냐하면 많은 이들에게서 보게 되는 것들을 무절제하게 갈망하지 않는 것은 절제 있는 사람의 몫으로 여겨져야 하며, 가격보다는 오히려 노력으로 이들을 마련하는 것은 예사롭지 않은 근면에 속하기 때문이다.
§13.5elegans, non magnificus, splendidus, non sumptuosus: omnisque diligentia munditiam, non affluentiam affectabat.
그는 우아했으나 화려하지 않았고, 기품이 있었으나 사치스럽지 않았다. 그의 모든 정성은 풍요로움이 아니라 깔끔함을 지향했다.
supellex modica, non multa, ut in neutram partem conspici posset.
가구는 적당하고 많지 않아, 어느 한쪽 극단으로도 눈에 띄지 않을 정도였다.
§13.6nec praeteribo, quamquam nonnullis leve visum iri putem, cum inprimis lautus esset eques Romanus et non parum liberaliter domum suam omnium ordinum homines invitaret, non amplius quam terna milia peraeque in singulos menses ex ephemeride eum expensum sumptui ferre solitum.
또한, 비록 어떤 이들에게는 사소하게 보일지라도 나는 이 점을 그냥 지나치지 않겠다. 그가 특히 품위 있는 로마 기사였고 모든 계층의 사람들을 적잖이 너그럽게 집으로 초대했음에도 불구하고, 일기장에 따르면 그가 매월 한결같이 가계 지출로 적어 넣은 금액이 평균 3천 세스테르티우스를 넘지 않았다는 사실이다.
§13.7atque hoc non auditum, sed cognitum praedicamus: saepe enim propter familiaritatem domesticis rebus interfuimus.
그리고 나는 이 일을 전해 들은 것이 아니라 직접 알게 된 것으로서 공언한다. 왜냐하면 친밀한 관계 덕분에 나는 종종 그의 집안 사정에 관여했기 때문이다。