§1.17.1scribis mihi mirari Ciceronem quod nihil significem umquam de suis actis.
자네는 내가 그의 업적에 대해 아무것도 언급하지 않는 것을 키케로가 이상하게 여긴다고 나에게 쓰는군.
quoniam me flagitas, coactu tuo scribam quae sentio.
자네가 나에게 요구하니, 자네의 강권에 따라 내 생각을 쓰겠네.
omnia fecisse Ciceronem optimo animo scio;
키케로가 모든 일을 가장 선한 의도로 행했음을 나는 알고 있네.
quid enim mihi exploratius esse potest quam illius animus in rem publicam? sed quaedam mihi videtur— quid dicam? imperite vir omnium prudentissimus an ambitiose fecisse qui valentissimum Antonium suscipere pro re publica non dubitarit inimicum.
국가를 향한 그의 마음보다 나에게 더 확실한 것이 어디 있겠는가? 하지만 만민 중 가장 현명한 인물이—내가 어떻게 말해야 할까?—어리석게 혹은 야심 차게 어떤 일들을 행한 것처럼 나에게는 보이네. 그는 국가를 위해 가장 강력한 안토니우스를 적으로 돌리는 것을 주저하지 않았던 사람인데 말이네.
nescio quid scribam tibi nisi unum, pueri et cupiditatem et licentiam potius esse inritatam quam repressam a Cicerone, tantumque eum tribuere huic indulgentiae ut se maledictis non abstineat iis quidem quae in ipsum dupliciter recidunt, quod et pluris occidit uno seque prius oportet fateatur sicarium quam obiciat Cascae quod obicit et imitatur in Casca Bestiam.
자네에게 무엇을 써야 할지 모르겠네, 다만 한 가지, 그 소년의 욕망과 방종이 키케로에 의해 억제되기는커녕 오히려 자극받았다는 것과, 그가 이 응석을 너무나 받아준 나머지 자신에게 이중으로 되돌아오는 저 비방을 삼가지 못한다는 것 외에는 말이네. 왜냐하면 그 자신도 한 사람보다 더 많은 이들을 죽였으니, 카스카가 저지른 일을 비난하기 전에 스스로를 먼저 암살자라고 인정해야 마땅하며, 카스카에게서 베스티아를 흉내 내고 있기 때문이네.
an quia non omnibus horis iactamus Idus Martias similiter atque ille Nonas Decembris suas in ore habet, eo meliore condicione Cicero pulcherrimum factum vituperabit quam Bestia et Clodius reprehendere illius consulatum soliti sunt?
아니면 우리가 모든 시간에 3월 15일을 자랑하지 않는 반면 그가 자신의 12월 5일을 입에 달고 산다고 해서, 그 때문에 키케로가, 베스티아와 클로디우스가 그의 집정관직을 비난하곤 했던 것보다 더 나은 조건에서 그 가장 아름다운 행위를 비난한단 말인가?
§1.17.2sustinuisse mihi gloriatur bellum Antoni togatus Cicero noster! quid hoc mihi prodest, si merces Antoni oppressi poscitur in Antoni locum successio et si vindex illius mali auctor exstitit alterius fundamentum et radices habituri altiores, si patiamur? ut iam ista quae facit dominationem an dominum timentis sint.
토가를 입은 우리 키케로가 안토니우스와의 전쟁을 견뎌냈다고 나에게 자랑하는군! 안토니우스를 억압한 보상으로 안토니우스의 지위를 계승할 것이 요구된다면, 그리고 그 재앙의 복수자가, 만약 우리가 용인한다면 더 깊은 기반과 뿌리를 내리게 될 다른 재앙의 창설자로 나타난다면, 이것이 나에게 무슨 소용이 있겠는가? 이제 그가 행하고 있는 이 일들이 예속 자체를 두려워하는 자의 행위인지, 아니면 지배자를 두려워하는 자의 행위인지 묻게 될 지경이네.
ego autem gratiam non habeo si quis, dum ne irato serviat, rem ipsam non deprecatur.
하지만 나는 누군가가 분노한 주인에게 예속당하지 않는다는 이유만으로 노예 상태 자체를 거부하지 않는다면 감사해하지 않네.
immo triumphus et stipendium et omnibus decretis hortatio ne eius pudeat concupiscere fortunam cuius nomen susceperit, consularis aut Ciceronis est?
오히려凯旋식과 급료, 그리고 그가 이름을 이어받은 자의 운명을 갈망하는 것을 부끄러워하지 말라는 모든 법령의 권고가 집정관을 지낸 자나 키케로에게 어울리는 일인가?
§1.17.3quoniam mihi tacere non licuit, leges quae tibi necesse est molesta esse.
나에게 침묵하는 것이 허용되지 않았기에, 자네는 자신에게 불쾌할 수밖에 없는 글을 읽게 될 것이네.
etenim ipse sentio quanto cum dolore haec ad te scripserim, nec ignoro quid sentias in re publica et quam desperatam quoque sanari putes posse.
실로 나 역시 얼마나 큰 고통 속에서 자네에게 이 글을 썼는지 느끼고 있으며, 국가에 대한 자네의 생각과 아무리 절망적이라도 그것이 치유될 수 있다고 자네가 믿고 있음을 잘 알고 있네.
nec me hercule te, Attice, reprehendo.
헤라클레스의 이름으로 맹세코, 아티쿠스여, 나는 자네를 비난하지 않네.
aetas enim, mores, liberi segnem efficiunt;
나이와 습관과 자식들이 사람을 소극적으로 만들기 때문이네.
quod quidem etiam ex Flayio nostro perspexi.
이 점은 우리 플라비우스에게서도 내가 분명히 확인한 바이네.
§1.17.4sed redeo ad Ciceronem.
하지만 키케로에게로 돌아가세.
quid inter Salvidienum et eum interest? quid autem amplius ille decerneret?
timet,
inquis,
etiam nunc reliquias belli civilis.
살비디에누스와 그 사이에 무슨 차이가 있는가? 또한 그자가 법령으로 더 이상 무엇을 결정하겠는가? “그는 지금도 내전의 잔당을 두려워하고 있네”라고 자네는 말하는군.
quisquam ergo ita timet profligatum ut neque potentiam eius qui exercitum victorem habeat neque temeritatem pueri putet extimescendam esse? an hoc ipsum ea re facit, quod illi propter amplitudinem omnia iam ultroque deferenda putat? 0 magnam stultitiam timoris, id ipsum quod verearis ita cavere ut, cum vitare fortasse potueris, ultro arcessas et attrahas.
그렇다면 패배한 자를 그토록 두려워하는 이가, 승리한 군대를 보유한 자의 권력이나 소년의 무모함은 두려워할 필요가 없다고 생각한단 말인가? 아니면 그가 그 자의 현격함 때문에 이제 모든 것과 그 이상의 것까지 자발적으로 양도해야 한다고 생각하기에 바로 이 일을 하고 있는 것인가? 오, 두려움의 이 무슨 커다란 어리석음인가! 두려워하는 바로 그것을, 어쩌면 피할 수도 있었을 텐데 도리어 자초하고 끌어들이는 방식으로 대비하다니.
nimium timemus mortem et exsilium et paupertatem.
우리는 죽음과 망명과 빈곤을 너무 두려워하네.
haec nimirum videntur Ciceroni ultima esse in malis et, dum habeat a quibus impetret quae velit et a quibus colatur ac laudetur, servitutem, honorificam modo, non aspernatur, si quicquam in extrema ac miserrima contumelia potest honorificum esse.
이것들이 확실히 키케로에게는 재앙의 극치로 보이는 모양이네. 그리하여 자신이 원하는 것을 간청하여 얻어낼 대상이 있고, 자신을 존중하고 찬양해 줄 대상이 있는 한, 그는 예속 상태를—그것이 품위 있기만 하다면—싫어하지 않네. 만약 극치에 달한 가장 비참한 치욕 속에 조금이라도 품위 있는 것이 존재할 수 있다면 말이네.
§1.17.5licet ergo patrem appellet Octavius Ciceronem, referat omnia, laudet, gratias agat, tamen illud apparebit verba rebus esse contraria.
그러므로 오크타비우스가 키케로를 아버지라 부르고, 모든 일을 보고하며, 찬양하고, 감사해할지라도, 말과 행동이 상반된다는 사실은 명백해질 것이네.
quid enim tam alienum ab humanis sensibus est quam eum patris habere loco qui ne liberi quidem hominis numero sit? atqui co tendit, id agit, ad eum exitum properat vir optimus ut sit illi Octavius propitius.
자유인의 반열에도 들지 못하는 자를 아버지의 위치에 두는 것보다 인간의 감정에서 더 벗어난 일이 어디 있겠는가? 그런데도 저 훌륭한 인물은 오크타비우스가 자신에게 호의를 베풀도록 그 방향을 지향하고, 그 일을 도모하며, 그 결말을 향해 서두르고 있네.
ego vero iam iis artibus nihil tribuo quibus Ciceronem scio instructissimum esse.
하지만 나는 이제 키케로가 가장 잘 갖추고 있다고 내가 아는 저 기술들에 아무런 가치도 두지 않네.
quid enim illi prosunt quae pro libertate patriae, de dignitate, quae de morte, exsilio, paupertate scripsit copiosissime? quanto autem magis illa callere videtur Philippus qui privigno minus tribuerit quam Cicero qui alieno tribuat! desinat igitur gloriando etiam insectari dolores nostros.
조국의 자유에 대해, 존엄에 대해, 죽음과 망명과 빈곤에 대해 그가 그토록 풍부하게 써 내려간 글들이 그에게 무슨 소용이 있단 말인가? 그에 반해, 의붓자식에게 키케로가 남에게 베푸는 것보다 더 적게 베풀었던 필리포스가 얼마나 더 사리를 잘 깨닫고 있는 것처럼 보이는가! 그러므로 그는 자랑함으로써 우리의 고통을 한층 더 건드리는 짓을 그만두어야 하네.
quid enim nostra victum esse Antonium, si victus est ut alii vacaret quod ille obtinuit?
안토니우스가 차지하고 있던 자리가 다른 자에게 비워지기 위해 패배한 것이라면, 안토니우스가 패배한 것이 우리에게 무슨 소용이 있단 말인가?
§1.17.6tametsi tuae litterae dubia etiam nunc significant.
비록 자네의 편지는 지금도 불확실한 상황을 나타내고 있지만 말이네.
vivat hercule Cicero, qui potest, supplex et obnoxius, si neque aetatis neque honorum neque rerum gestarum pudet;
헤라클레스의 이름으로 맹세코, 키케로는 능력이 닿는 한 간청하고 굴종하며 살아가라지, 만약 자신의 나이도 명예도 업적도 부끄러워하지 않는다면 말이네.
ego certe quin cum ipsa re bellum geram, hoc est cum regno et imperiis extraordinariis et dominatione et potentia quae supra leges se esse velit, nulla erit tam bona condicio serviendi qua deterrear, quamvis sit vir bonus, ut scribis, †Antonius†; quod ego numquam existimavi.
나는 적어도 사태 자체, 즉 법 위에 서고자 하는 왕권과 초법적인 명령권, 독재와 권력에 맞서 전쟁을 치르는 일을, 예속의 조건이 아무리 좋을지라도(자네가 쓰기를 안토니우스가 훌륭한 사람이라 할지라도—나는 결코 그렇게 생각지 않았지만) 그것 때문에 단념하는 일은 결코 없을 것이네.
sed dominum ne parentem quidem maiores nostri voluerunt esse.
하지만 우리 조상들은 주인이 비록 부모일지라도 존재하는 것을 바라지 않았네.
te nisi tantum amarem quantum Ciceroni persuasum est diligi ab Octavio, haec ad te non scripsissem.
내가 자네를, 오크타비우스가 키케로에게 사랑받고 있다고 확신하는 만큼 사랑하지 않았더라면 자네에게 이런 글을 쓰지 않았을 것이네.
dolet mihi quod tu nunc stomacharis amantissimus cum tuorum omnium tum Ciceronis;
자네의 모든 친지들과 키케로를 가장 사랑하는 자네가 지금 화가 나 있다는 사실이 내 마음을 아프게 하네.
sed persuade tibi de voluntate propria mea nihil esse remissum, de iudicio largiter.
하지만 내 고유한 의지에서는 아무것도 꺾이지 않았으며, 판단에 있어서는 관대하게 양보했음을 확신하게나.
neque enim impetrari potest quin quale quidque videatur ei talem quisque de illo opinionem habeat.
왜냐하면 각각의 사물이 어떻게 보이느냐에 따라 각자가 그것에 대해 그런 의견을 갖는 것은 막을 수 없는 일이기 때문이네.
§1.17.7vellem mihi scripsisses quae condiciones essent Atticae nostrae;
우리 사랑하는 아티카의 상황이 어떠한지 나에게 써 주었으면 좋았을 텐데.
potuissem aliquid tibi de meo sensu perscribere.
그랬다면 내 생각에 대해 자네에게 더 자세히 써 보낼 수 있었을 것이네.
valetudinem Porciae meae tibi curae esse non miror.
내 포르키아의 건강을 자네가 염려해 주는 것은 놀라운 일이 아니네.
denique quod petis faciam libenter;
끝으로, 자네가 청하는 일은 기꺼이 하겠네.
nam etiam sorores me rogant.
내 자매들도 나에게 청하고 있으니 말이네.
et hominem noro et quid sibi voluerit.
나는 그 인물도 알고 그가 무엇을 의도했는지도 아네.