§1.16.8ac vide quanto diligentius homines metuant quam meminerint, quia Antonius vivat atque in armis sit, de Caesare vero quod fieri potuit ac debuit transactum est neque iam revocari in integrum potest.
그리고 사람들이 기억하는 것보다 얼마나 더 열심히 두려워하는지 보게나. 안토니우스는 살아 있고 무장하고 있는 반면, 카이사르에 대해서는 행해질 수 있었고 행해져야 마땅했던 일이 이미 결말이 나 버려 더 이상 원래 상태로 되돌릴 수 없기 때문이네.
Octavius is est qui quid de nobis iudicaturus sit exspectet populus Romanus;
오크타비우스가 로마 인민이 우리에 대해 어떤 판결을 내릴지 기다리게 만드는 그런 인물인가?
nos ii sumus de quorum salute unus homo rogandus videatur? ego vero, ut istoc revertar, is sum qui non modo non supplicem sed etiam coerceam postulantis ut sibi supplicetur.
우리가 한 사람에게 그 안전을 간청해야 마땅한 것처럼 보이는 그런 자들이란 말인가? 하지만 나는, 자네의 그 이야기로 돌아가자면, 간청하지 않을 뿐만 아니라 자신에게 간청할 것을 요구하는 자들을 억제하는 사람이라네.
aut longe a servientibus abero mihique esse iudicabo Romam ubicumque liberum esse licebit, ac vestri miserebor quibus nec aetas neque honores nec virtus aliena dulcedinem vivendi minuere potuerit.
나는 노예 노릇을 하는 자들로부터 멀리 떨어져 자유가 허용되는 곳이라면 어디든 거기가 나에게는 로마라고 판단할 것이며, 나이도 명예도 타인의 미덕도 삶의 달콤함을 꺾지 못한 자네들을 가엾게 여길 것이네.
§1.16.9mihi quidem ita beatus esse videbor, si modo constanter ac perpetuo placebit hoc consilium ut relatam putem gratiam pietati meae.
나로 말하자면, 이 결의가 나에게 한결같이 그리고 영원히 마음에 들기만 한다면, 나의 경건함에 보답이 돌아왔다고 생각할 수 있을 만큼 스스로를 그토록 행복하게 여길 것이네.
quid enim est melius quam memoria recte factorum et libertate contentum neglegere humana? sed certe non succumbam succumbentibus nec vincar ab iis qui se vinci volunt experiarque et temptabo omnia neque desistam abstrahere a servitio civitatem nostram.
올바른 행위에 대한 기억과 자유에 만족하며 인간사(人間事)를 마음에 두지 않는 것보다 더 좋은 일이 어디 있겠는가? 하지만 나는 굴복하는 자들에게 결코 굴복하지 않을 것이며, 스스로 정복당하기를 바라는 자들에게 패배하지도 않을 것이네. 나는 모든 것을 시험하고 시도할 것이며, 우리 국가를 예속으로부터 끌어내는 일을 멈추지 않을 것이네.
si secuta fuerit quae debet fortuna, gaudebimus omnes; si minus, ego tamen gaudebo.
마땅히 따라야 할 운명이 뒤따른다면 우리 모두 기뻐할 것이요, 그렇지 못할지라도 나는 그래도 기뻐할 것이네.
quibus enim potius haec vita factis aut cogitationibus traducatur quam iis quae pertinuerint ad liberandos civis meos?
나의 시민들을 해방하는 일에 관련된 것들보다 더 나은 어떤 행위나 생각으로 이 삶을 보내야 하겠는가?
§1.16.10te, Cicero, rogo atque hortor ne defetigere neu diffidas, semper in praesentibus malis prohibendis futura quoque explores ne se, nisi ante sit occursum, insinuent.
키케로여, 자네에게 간청하고 권하건대, 지치지 말고 낙담하지 말게나. 항상 눈앞의 재앙을 막으면서 미래의 일 또한 탐색하여, 미리 대처하지 않으면 재앙이 기어들어오지 못하도록 하게나.
fortem et liberum animum, quo et consul et nunc consularis rem publicam vindicasti, sine constantia et aequabilitate nullum esse putaris.
자네가 집정관으로서, 그리고 이제는 집정관을 지낸 자로서 국가를 수호했던 저 용감하고 자유로운 정신은, 일관성과 균형이 없다면 존재하지 않는 것이나 다름없다고 생각하게나.
fateor enim duriorem esse condicionem spectatae virtutis quam incognitae.
실로 입증된 미덕의 조건은 알려지지 않은 미덕의 조건보다 더 가혹하다는 것을 나는 인정하네.
bene facta pro debitis exigimus, quae aliter eveniunt ut decepti ab iis infesto animo reprehendimus.
우리는 선행을 의무로 요구하며, 그것들이 다르게 나타나면 그들에게 속은 것처럼 적대적인 마음으로 비난하기 마련이라네.
itaque resistere Antonio Ciceronem, etsi maxima laude dignum est, tamen, quia ille consul hunc consularem merito praestare videtur, nemo admiratur;
따라서 키케로가 안토니우스에게 저항하는 것은 비록 지극한 찬사를 받을 만한 일이지만, 저 집정관이 이 집정관을 지낸 자에게 당연히 해야 할 의무를 보여주는 것처럼 보이기 때문에 아무도 경탄하지 않네.
§1.16.11idem Cicero, si flexerit adversus alios iudicium suum quod tanta firmitate ac magnitudine direxit in exturbando Antonio, non modo reliqui temporis gloriam eripuerit sibi sed etiam praeterita evanescere coget.
바로 그 키케로가, 안토니우스를 몰아내는 과정에서 그토록 완강하고도 위대하게 견지했던 자신의 판단을 다른 이들을 상대로 꺾어버린다면, 앞으로 남은 시간의 영광을 스스로에게서 빼앗아 갈 뿐만 아니라 과거의 영광마저 사라지게 만들 것이네.
nihil enim per se amplum est nisi in quo iudici ratio exstat.
판단의 이성이 깃들어 있지 않다면 그 자체로 위대한 것은 아무것도 없기 때문일세.
quin neminem magis decet rem publicam amare libertatisque defensorem esse vel ingenio vel rebus gestis vel studio atque efflagitatione omnium.
실로 재능으로나 업적으로나 모든 이들의 열망과 호소로나, 국가를 사랑하고 자유의 옹호자가 되는 데 자네보다 더 어울리는 사람은 아무도 없네.
qua re non Octavius est rogandus ut velit nos salvos esse, magis tute te exsuscita, ut eam civitatem in qua maxima gessisti liberam atque honestam fore putes, si modo sint populo duces ad resistendum improborum consiliis.
그러므로 오크타비우스에게 우리가 무사하기를 바란다고 간청할 것이 아니라, 자네 자신이 스스로를 더 일깨워, 사악한 자들의 음모에 저항할 지도자들이 인민에게 있기만 하다면 자네가 가장 위대한 업적을 남긴 그 국가가 자유롭고 명예로운 곳이 되리라고 믿도록 하게나.