§1.15.6Romam ut veni, statim me obtuli Antoni sceleri atque dementiae.
내가 로마에 도착하자마자, 나는 즉시 안토니우스의 사악함과 광기 앞에 나 자신을 내던졌네.
quem cum in me incitavissem, consilia imre coepi Brutina plane (vestri enim haec sunt propria sanguinis) rei publicae liberandae.
그가 나에게 격분하게 만든 후, 나는 국가를 해방하기 위한, 실로 브루투스적인(이것은 자네들의 혈통에 특유한 것이니 말이네) 계획을 세우기 시작했네.
longa sunt, quae restant, praetereunda;
남은 일들은 기니 생략해야 하네.
sunt enim de me;
그것들은 나에 관한 일들이기 때문일세.
tantum dico, Caesarem hunc adulescentem, per quem adhuc sumus si verum fateri volumus, fluxisse ex fonte consiliorum meorum.
나는 다만, 만일 우리가 진실을 인정하고자 한다면 우리가 지금까지 존재할 수 있게 해 준 이 젊은 카이사르가 내 계획의 원천에서 흘러나왔다는 것만을 말해 두겠네.
§1.15.7huic habiti a me honores nulli quidem, Brute, nisi debiti, nulli nisi necessarii.
그에게 내가 부여한 명예는, 브루투스여, 마땅히 주어져야 할 것이 아니었던 적이 없었고, 필수적이지 않았던 적이 없었네.
Vt enim primum libertatem revocare coepimus, cum se nondum ne Decimi quidem Bruti divina virtus ita commovisset ut iam id scire possemus, atque omne praesidium esset in puero qui a cervicibus nostris avertisset Antonium, quis honos ei non fuit decernendus? quamquam ego illi tum verborum laudem tribui eamque modicam, decrevi etiam imperium;
우리가 자유를 회복하기 시작한 당초에, 데키무스 브루투스의 신성한 용기조차 우리가 이미 그것을 알 수 있을 정도로 아직 나타나지 않았고, 모든 방어 수단이 우리의 목덜미에서 안토니우스의 위협을 치워 준 그 소년에게 달려 있었을 때, 그에게 어떤 명예가 결정되지 말았어야 했겠는가? 비록 내가 그때 그에게 말로 하는 찬사를, 그것도 온건한 수준으로 보냈고, 지휘권 또한 결정했지만 말이네.
quod quamquam videbatur illi aetati honorificum, tamen erat exercitum babenti necessarium.
그것은 그 나이의 인물에게는 명예로운 일로 보였겠지만, 군대를 거느린 사람에게는 필수적인 것이었네.
quid enim est sine imperio exercitus? statuam Philippus decrevit, celeritatem petitionis primo Servius, post maiorem etiam Servilius.
지휘권 없는 군대란 대체 무엇이겠는가? 필리푸스가 동상을 세우기로 결정했고, 처음에는 세르비우스가 공직 입후보의 신속화(연령 제한 완화)를, 그 후에는 세르빌리우스가 한층 더 큰 완화를 결정했네.
nihil tum nimium videbatur.
당시에는 어떤 것도 과도해 보이지 않았네.
§1.15.8sed nescio quo modo facilius in timore benigni quam in victoria grati reperiuntur.
그러나 왠지 사람들은 승리 속에서 감사하기보다 공포 속에서 너그러워지기 더 쉬운 법이라네.
ego enim, D. Bruto liberato cum laetissimus ille civitati dies inluxisset idemque casu Bruti natalis esset, decrevi ut in fastis ad eum diem Bruti nomen adscriberetur, in eoque sum maiorum exemplum secutus qui hunc honorem mulieri Larentiae tribuerunt, cuius vos pontifices ad aram in Velabro sacrificium facere soletis.
데키무스 브루투스가 해방되어 국가에 가장 기쁜 날이 밝았고 마침 그날이 브루투스의 생일이기도 했을 때, 나는 달력에 그날을 브루투스의 이름으로 명기하도록 결정했네. 이 일에서 나는 이 명예를 라렌티아라는 여성에게 부여했던 조상들의 선례를 따랐는데, 자네들 제관들은 벨라브룸의 제단에서 그녀에게 제사를 지내곤 하지 않던가.
quod ego cum dabam Bruto, notam esse in fastis gratissimae victoriae sempiternam volebam.
내가 이 명예를 브루투스에게 주었을 때, 나는 달력에 가장 기쁜 승리의 영원한 징표가 남기를 바랐던 것이네.
atque illo die cognovi paulo pluris in senatu malevolos esse quam gratos.
그리고 바로 그날, 나는 원로원에 사악한 마음을 품은 자들이 감사할 줄 아는 자들보다 조금 더 많다는 것을 알게 되었네.
per eos ipsos dies effudi, si ita vis, honores in mortuos, Hirtium et Pansam, Aquilam etiam.
바로 그 시절에 나는, 자네가 그리 부르고 싶다면, 죽은 이들인 히르티우스와 판사, 그리고 아퀼라에게도 명예를 아낌없이 쏟아부었네.
quod quis reprehendet, nisi qui deposito metu praeteriti periculi fuerit oblitus?
과거의 위험에 대한 공포를 떨쳐버리고 그것을 잊어버린 자가 아니라면, 대체 누가 이것을 비난하겠는가?
§1.15.9accedebat ad benefici memoriam gratam ratio illa quae etiam posteris esset salutaris.
은혜에 대한 감사 어린 기억에 더하여, 후세에도 유익할 저 이성적 고려가 추가되었네.
exstare enim volebam in crudelissimos hostis monimenta odi publici sempiterna.
가장 잔인한 적들에 대한 대중의 영원한 증오의 기념비를 남기고 싶었기 때문일세.
suspicor illud tibi minus probari quod a tuis familiaribus, optimis illis quidem viris sed in re publica rudibus, non probabatur, quod ut ovanti introire Caesari liceret decreverim.
나는 내가 카이사르가 소개선식을 올리며 입성할 수 있도록 허가한 일에 대해, 자네의 친지들, 실로 훌륭한 인물들이지만 국가 사정에는 서툰 자들이 찬성하지 않았던 것처럼, 자네 역시 그리 찬성하지 않으리라 짐작하네.
ego autem (sed erro fortasse nec tamen is sum ut mea me maxime delectent) nihil mihi videor hoc bello sensisse prudentius.
그러나 나 자신은(어쩌면 내가 틀렸을지도 모르고, 내 의견에 스스로 가장 즐거워하는 자도 아니네만) 이 전쟁에서 이보다 더 현명하게 판단한 적이 없다고 여겨지네.
cur autem ita sit aperiendum non est, ne magis videar providus fuisse quam gratus.
왜 그러한지는 밝히지 않겠네, 내가 감사할 줄 아는 자이기보다 예견력 있는 자처럼 보이지 않도록 말이네.
hoc ipsum nimium; qua re alia videamus.
이 말 자체도 너무 지나치니, 다른 일들을 보세나.
D. Bruto decrevi honores, decrevi L. Planco.
나는 데키무스 브루투스에게 명예를 결정했고, 루키우스 플랑쿠스에게도 결정했네.
praeclara illa quidem ingenia quae gloria invitantur, sed senatus etiam sapiens qui qua quemque re putat, modo honesta, ad rem publicam iuvandam posse adduci hac utitur.
그들은 실로 영광에 이끌리는 탁월한 인재들이지만, 현명한 원로원 또한 각자가 어떤 방법으로든(그것이 명예롭기만 하다면) 국가를 돕도록 이끌릴 수 있다고 생각하는 방편을 사용하는 법이네.
at in Lepido reprehendimur;
하지만 레피두스 건에서 우리는 비난을 받네.
cui cum statuam in rostris statuissemus, idem illam evertimus.
그를 위해 우리가 연단에 동상을 세웠으나, 바로 우리 자신이 그것을 무너뜨렸으니 말이네.
nos illum honore studuimus a furore revocare.
우리는 명예를 통해 그를 광기로부터 돌려세우고자 노력했네.
vicit amentia levissimi hominis nostram prudentiam;
가장 가벼운 인간의 광기가 우리의 신중함을 이겨 버린 것이네.
nec tamen tantum in statuenda Lepidi statua factum est mali quantum in evertenda boni.
그렇다고 해서 레피두스의 동상을 세운 데서 비롯된 해악이, 그것을 무너뜨림으로써 얻은 선(이익)만큼 크지는 않았네.