§4.4.1accipio excusationem tuam, qua usus es, cur saepius ad me litteras uno exemplo dedisses, sed accipio ex ea parte, quatenus aut neglegentia aut improbitate eorum, qui epistulas accipiant, fieri scribis ne ad nos perferantur;
나는 당신이 나에게 같은 서본으로 더 자주 편지를 보낸 이유로 제시한 변명을 받아들입니다. 하지만 그것을 받아들이는 것은 편지를 수령하는 이들의 나태함이나 불성실함으로 인해 우리에게 편지가 전달되지 못하는 일이 일어났다고 당신이 쓴 바로 그 부분에 한해서입니다.
illam partem excusationis, qua te scribis orationis paupertate' (sic enim appellas) isdem verbis epistulas saepius mittere, nec nosco nec probo, et ego ipse, quem tu per iocum (sic enim accipio) divitias orationis ' habere dicis, me non esse verborum admodum inopem agnosco (ei)rwneu/esqai enim non necesse est),.
자신이 '말의 빈곤'(당신이 그렇게 불렀듯이) 때문에 같은 말로 더 자주 편지를 보낸다고 쓴 변명의 그 부분은 나는 인정하지도 찬성하지도 않습니다. 그리고 당신이 농담 삼아(나는 그렇게 받아들입니다만) '말의 풍요'를 가졌다고 말하는 나 자신 역시, 내가 말이 아주 궁색한 편은 아님을 인정합니다(아이러니를 쓰는 것(εἰρωνεύεσθαι)은 필요하지 않기 때문입니다).
sed tamen idem (nec hoc ei)rwneuo/menos facile cedo tuorum scriptorum subtilitati et elegantiae.
하지만 그럼에도 똑같은 내가(이 역시 아이러니를 쓰지 않고(εἰρωνευόμενος)) 당신 글의 정교함과 우아함에는 쉽게 양보합니다.
§4.4.2consilium tuum, quo te usum scribis hoc Achaicum negotium non recusavisse, cum semper probavissem, tum multo magis probavi lectis tuis proximis litteris;
이 아카이아 임무를 거절하지 않았다는, 당신이 실행했다고 쓴 결정에 대해 나는 늘 찬성해 왔지만, 당신의 최근 편지를 읽고서는 훨씬 더 많이 찬성하게 되었습니다.
omnes enim causae, quas commemoras, iustissimae sunt tuaque et auctoritate et prudentia dignissimae.
당신이 언급한 모든 이유가 지극히 정당하며 당신의 권위와 현명함에 너무나 잘 부합하기 때문입니다.
quod aliter cecidisse rem existimas atque opinatus sis, id tibi nullo modo adsentior;
사태가 당신이 예상했던 것과는 다르게 전개되었다고 당신이 생각하는 점에 대해서는, 나는 당신에게 결코 동의할 수 없습니다.
sed quia tanta perturbatio et confusio est rerum ita perculsa et prostrata foedissimo bello iacent omnia ut is cuique locus, ubi ipse sit, et sibi quisque miserrimus esse videatur, propterea et tui consili paenitet te, et nos, qui domi sumus, tibi beati videmur, at contra nobis non tu quidem vacuus molestiis, sed prae nobis beatus.
다만 너무나도 큰 혼란과 사태의 얽힘이 있고, 지극히 추악한 전쟁으로 인해 모든 것이 타격을 입고 쓰러져 누워 있기에, 누구나 자신이 있는 곳을, 그리고 스스로를 가장 비참하다고 생각하는 것뿐입니다. 그 때문에 당신도 자신의 결정을 후회하고, 고향에 있는 우리가 당신에게는 행복해 보이지만, 반대로 우리에게는 당신이 비록 괴로움이 없는 것은 아닐지라도 우리에 비하면 행복해 보입니다.
atque hoc ipso melior est tua quam nostra condicio, quod tu, quid doleat, scribere audes, nos ne id quidem tuto possumus, nec id victoris vitio, quo nihil moderatius, sed ipsius victoriae, quae civilibus bellis semper est insolens.
그리고 바로 이 점에서도 당신의 처지가 우리보다 낫습니다. 당신은 무엇이 고통스러운지 감히 적을 수 있지만, 우리는 그것조차 안전하게 할 수 없기 때문입니다. 그리고 이는 승자의 잘못 때문이 아니라—그분보다 더 온건한 이는 없기에—내란에서는 언제나 오만해지기 마련인 승리 그 자체의 속성 때문입니다.
§4.4.3uno te vicimus, quod de Marcelli, conlegae tui, salute paulo ante quam tu cognovimus, etiam me hercule quod, quem ad modum ea res ageretur, vidimus.
우리가 한 가지 점에서 당신을 이긴 것은, 당신의 동료인 마르켈루스의 구명 소식을 당신보다 조금 먼저 알았다는 것이며, 참으로 헤라클레스의 이름으로 맹세코 그 일이 어떻게 처리되었는지를 우리가 직접 목격했기 때문입니다.
nam sic fac existimes, post has miserias, id est postquam armis disceptari coeptum sit de iure publico, nihil esse actum aliud cum dignitate.
이러한 불행 이후에, 즉 무력으로써 공법에 대해 다투기 시작한 이후로, 존엄을 갖추어 행해진 일은 그 밖에 아무것도 없었다고 당신이 생각하기를 바라기 때문입니다.
nam et ipse Caesar accusata 'acerbitate' Maricelli (sic enim appellabat) laudataque honorificentissime et aequitate tua et prudentia repente praeter spem dixit se senatui roganti de Marcello ne ominis quidem causa negaturum.
실제로 카이사르 자신도 마르켈루스의 '까다로움'(그는 그렇게 불렀습니다)을 비난하고 당신의 형평성과 현명함을 가장 정중하게 칭찬한 뒤, 예상을 깨고 갑자기, 마르켈루스에 대해 간청하는 원로원에게 불길한 징조를 피하기 위해서라도 거절하지 않겠다고 말했습니다.
fecerat autem hoc senatus, ut, cum a L. Pisone mentio esset facta de M. Marcello et C. Marcellus se ad Caesaris pedes abiecisset, cunctus consurgeret et ad Caesarem supplex accederet.
원로원은 이렇게 행동했습니다. L. 피소에 의해 M. 마르켈루스에 대한 언급이 나왔을 때 C. 마르켈루스가 카이사르의 발 아래에 몸을 던지자, 전체가 일어서서 간청하는 자로서 카이사르에게 다가갔던 것입니다.
noli quaerere;
더 묻지 마십시오.
ita mihi pulcher hic dies visus est, ut speciem aliquam viderer videre quasi reviviscentis rei publicae.
이 날은 나에게 너무나 아름답게 보여서, 마치 국가가 다시 살아나는 듯한 어떤 모습을 본 것처럼 느껴졌습니다.
§4.4.4itaque, cum omnes ante me rogati gratias Caesari egissent praeter Volcacium (is enim, si eo loco esset, negavit se facturum fuisse), ego rogatus mutavi meum consilium.
그리하여 나보다 먼저 질문을 받은 이들이 볼카키우스(그는 만약 자신이 그 자리에 있었다면 그렇게 하지 않았을 것이라고 말했습니다만)를 제외하고 모두 카이사르에게 감사를 표했을 때, 질문을 받은 나는 내 계획을 바꾸었습니다.
nam statueram non me hercule inertia, sed desiderio pristinae dignitatis in perpetuum tacere.
왜냐하면 나는 나태함 때문이 아니라 옛 존엄에 대한 동경 때문에 영원히 침묵하기로 참으로 굳게 결심했었기 때문입니다.
fregit hoc meum consilium et Caesaris magnitudo animi et senatus officium;
이 나의 결심을 카이사르의 도량과 원로원의 의무가 깨뜨렸습니다.
itaque pluribus verbis egi Caesari gratias, meque metuo ne etiam in ceteris rebus honesto otio privarim, quod erat unum solacium in malis.
그리하여 나는 더 많은 말을 다하여 카이사르에게 감사를 표했고, 그리하여 불행 속의 유일한 위안이었던 명예로운 한가함을 다른 일들에서도 빼앗겨 버린 것은 아닌가 걱정이 됩니다.
sed tamen, quoniam effugi eius offensionem, qui fortasse arbitraretur me hanc rem publicam non putare, si perpetuo tacerem, modice hoc faciam aut etiam intra modum, ut et illius voluntati et meis studiis serviam.
그러나 영원히 침묵한다면 내가 이 국가를 국가로 인정하지 않는다고 판단했을지도 모르는 그분의 노여움을 피했으니, 나는 그분의 뜻과 나의 학업 모두에 봉사하기 위해 이 일을 절제하며, 혹은 절제 이하로 행할 것입니다.
nam, etsi a prima aetate me omnis ars et doctrina liberalis et maxime philosophia delectavit, tamen hoc studium cotidie ingravescit, credo, et aetatis maturitate ad prudentiam et iis temporum vitiis, ut nulla res alia levare animum molestiis possit.
젊은 시절부터 모든 학예와 인문주의적 가르침, 특히 철학이 나를 기쁘게 해 주었지만, 나이의 성숙함이 지혜로 이끌고 이 시대의 폐해가 너무 커서 다른 어떤 것도 마음을 괴로움에서 덜어줄 수 없기 때문에, 이 탐구는 날마다 깊어지고 있다고 믿기 때문입니다.
§4.4.5A quo studio te abduci negotiis intellego ex tuis litteris, sed tamen aliquid iam noctes te adiuvabunt.
당신의 편지를 통해 당신이 공무 때문에 이 탐구로부터 멀어지고 있음을 알고 있습니다만, 이제 밤 시간이 당신을 어느 정도 도와줄 것입니다.
Servius tuus vel potius noster summa me observantia colit;
당신의, 아니 오히려 우리의 세르비우스는 최고의 경의를 다해 나를 섬기고 있습니다.
cuius ego cum omni probitate summaque virtute tum studiis doctrinaque delector.
나는 그의 모든 정직함과 최고의 미덕뿐만 아니라 탐구와 학식에도 크게 기뻐하고 있습니다.
is mecum saepe de tua mansione aut decessione communicat.
그는 나와 함께 당신의 체류나 퇴임에 관해 자주 의견을 나눕니다.
adhuc in hac sum sententia, nihil ut faciamus nisi quod maxime Caesar velle videatur.
나는 여전히 카이사르가 가장 원하시는 것처럼 보이는 일 외에는 아무것도 하지 말아야 한다는 생각입니다.
res sunt eius modi, ut, si Romae sis, nihil praeter tuos delectare possit.
상황은 만약 당신이 로마에 있더라도 당신의 가족 외에는 아무것도 당신을 기쁘게 할 수 없는 그러한 지경입니다.
de reliquis nihil melius ipso est Caesare, cetera sunt eius modi, ut, si alterum utrum necesse sit, audire ea malis quam videre.
나머지 일들에 관해서는 카이사르 자신보다 더 나은 것이 없으며, 다른 일들은 만약 둘 중 하나를 택해야만 한다면 그것을 직접 보는 것보다 듣는 편을 택할 정도입니다.
hoc nostrum consilium nobis minime iucundum est, qui te videre cupimus, sed consulimus tibi.
당신을 보기를 갈망하는 우리에게 이 조언은 전혀 유쾌하지 않지만, 우리는 당신을 위해 조언하는 것입니다.
vale.
안녕히 계십시오.