§3.11.1Cum essem in castris ad fluvium Pyramum, redditae mihi sunt uno tempore a te epistulae duae, quas ad me Q. Servilius Tarso miserat.
내가 피라무스 강변의 진영에 있었을 때, 당신이 보낸 두 통의 편지가 동시에 나에게 전달되었습니다. 그것들은 퀸투스 세르빌리우스가 타르수스에서 나에게 보낸 것이었습니다.
earum in altera dies erat ascripta Nonarum Aprilium, in altera, quae mihi recentior videbatur, dies non erat.
그 중 한 통에는 4월 5일의 날짜가 적혀 있었고, 더 최신의 것으로 보였던 다른 한 통에는 날짜가 없었습니다.
respondebo igitur superiori prius, in qua scribis ad me de absolutione maiestatis.
그러므로 나는 먼저 앞선 편지, 즉 당신이 대역죄의 무죄 판결에 대해 나에게 쓰고 있는 편지에 답하겠습니다.
de qua etsi permulto ante certior factus eram litteris, nuntiis, fama denique ipsa (nihil enim fuit clarius;
그것에 대해서는 훨씬 이전에 편지, 사절, 그리고 소문 자체를 통해 알게 되었지만(이보다 더 명백한 것은 없었기 때문입니다.
non quo quisquam aliter putasset, sed nihil de insignibus ad laudem viris obscure nuntiari solet), tamen eadem illa laetiora fecerunt mihi tuae litterae, non solum quia planius loquebantur et uberius quam vulgi sermo, sed etiam quia magis videbar tibi gratulari, cum de te ex te ipso audiebam.
누군가가 다르게 생각해서가 아니라, 찬양받을 만한 현저한 인물들에 대해서는 모호하게 전해지지 않는 것이 상례이기 때문입니다), 그럼에도 당신의 편지는 그 소식들을 나에게 더욱 기쁘게 만들어 주었습니다. 이는 당신의 편지가 일반적인 소문보다 더 명확하고 풍부하게 말해주었기 때문일 뿐만 아니라, 당신 자신으로부터 당신에 대해 들을 때 내가 당신을 더 축하하는 것처럼 여겨졌기 때문입니다.
§3.11.2complexus igitur sum cogitatione te absentem, epistulam vero osculatus etiam ipse mihi gratulatus sum;
그리하여 나는 비록 부재중인 당신을 생각 속에서 포옹하고, 편지에 입을 맞추며 나 자신에게도 축하를 건넸습니다.
quae enim a cuncto populo, a senatu, a iudicibus ingenio, industriae, virtuti tribuuntur, quia mihi ipse adsentor fortasse, cum ea esse in me fingo, mihi quoque ipsi tribui puto.
왜냐하면 온 백성과 원로원, 재판관들이 재능과 근면함, 덕성에 돌리는 찬사들을, 내가 아마도 자만하여 그것들이 내 안에 있다고 상상할 때 나 자신에게도 돌려진다고 생각하기 때문입니다.
nec tam gloriosum exitum tui iudici exstitisse, sed tam pravam inimicorum tuorum mentem fuisse mirabar.
나는 당신의 재판 결과가 이토록 영광스럽게 끝났다는 것보다, 당신의 적들의 마음이 이토록 비열했다는 것에 놀라워하고 있었습니다.
'de ambitu vero quid interest,' inquies, 'an de maiestate?' ad rem nihil;
"그런데 선거 매수인가, 아니면 대역죄인가가 무슨 상관인가?"라고 당신은 물을 것입니다. 사안 자체에는 아무런 차이가 없습니다.
alterum enim non attigisti, alteram auxisti.
왜냐하면 당신은 한편(선거 매수)에는 손을 대지 않았고, 다른 한편(국가의 존엄)은 높였기 때문입니다.
†verum tamen est maiestas, etsi Sulla voluit, ne in quemvis impune declamari liceret;
하지만 슐라가 누구에게도 벌받지 않고 비난하는 연설을 하는 것이 허용되지 않기를 바랐다 할지라도 대역죄라는 것은 실재합니다.
ambitus vero ita apertam vim habet, ut aut accusetur improbe aut defendatur.
반면 선거 매수는 그것이 비난받아 마땅하게 고발되거나 옹호되기 마련일 정도로 너무나 명백한 영향력을 가지고 있습니다.
quid enim? facta necne facta largitio, ignorari potest? tuorum autem honorum cursus cui suspectus umquam fuit?
왜냐하면 뇌물 수수가 행해졌는지 여부가 감추어질 수 있겠습니까? 그러나 당신의 관직 경력이 언제 누구에게 의심받은 적이 있었겠습니까?
§3.11.3me miserum, qui non, adfuerim! quos ego risus excitassem! sed de maiestatis iudicio duo mihi illa ex tuis litteris iucundissima fuerunt, unum, quod te ab ipsa re publica defensum scribis, quae quidem etiam in summa bonorum et fortium civium copia tueri talis viros deberet, nunc vero eo magis, quod tanta penuria est in omni vel honoris vel aetatis gradu, ut tam orba civitas talis tutores complecti debeat;
아, 그 자리에 함께하지 못했던 나는 얼마나 가련한가! 내가 얼마나 큰 웃음을 자아냈겠습니까! 그러나 대역죄 재판에 관하여 당신의 편지에서 나에게 가장 즐거웠던 것은 다음 두 가지였습니다. 하나는, 당신이 국가 자체에 의해 변호받았다고 쓴 점입니다. 국가는 훌륭하고 용감한 시민들이 아주 풍부할 때라도 그런 인물들을 보호해야 마땅한데, 모든 명예나 연령의 단계에서 이토록 극심한 결핍이 있는 지금에 이르러서는, 이토록 고아와 같은 국가가 그러한 수호자들을 품어야 하므로 더욱 그러해야 합니다.
alterum, quod Pompei et Bruti fidem benevolentiamque mirifice laudas.
다른 하나는, 폼페이우스와 브루투스의 충실함과 호의를 당신이 놀랍도록 찬양하고 있다는 점입니다.
laetor virtute et officio quom tuorum necessariorum, meorum amicissimorum, tum alterius omnium saeculorum et gentium principis, alterius iam pridem iuventutis, celeriter, ut spero, civitatis.
나는 당신의 친척이자 나의 가장 친한 친구들의 덕성과 의무 수행을 기뻐할 뿐만 아니라, 한편으로는 모든 시대와 민족의 영수(폼페이우스)이며, 다른 한편으로는 이미 오랫동안 청년들의 영수였고 나의 바람대로 곧 국가의 영수가 될 이(브루투스)의 덕성과 의무 수행을 기뻐합니다.
de mercennariis testibus a suis civitatibus notandis nisi iam factum aliquid est per Flaccum, fiet a me, cum per Asiam decedam.
매수된 증인들을 그들의 출신 도시를 통해 탄핵하는 일에 대해서는, 만일 플라쿠스를 통해 이미 조치가 취해진 것이 없다면, 내가 아시아를 거쳐 귀국할 때 직접 처리하겠습니다.
§3.11.4nunc ad alteram epistulam venio.
이제 다른 편지로 넘어가겠습니다.
quod ad me quasi formam communium temporum et totius rei publicae misisti expressam, prudentia litterarum tuarum valde mihi est grata;
당신이 나에게 공동의 시대와 국가 전체의 모습을 명확하게 묘사하여 보내주신 것에 대해, 당신 편지의 현명함은 나에게 매우 고맙게 느껴집니다.
video enim et pericula leviora, quam timebam, et maiora praesidia, siquidem, ut scribis, omnes vires civitatis se ad Pompei ductum applicaverunt;
왜냐하면 당신이 쓴 것처럼 국가의 모든 힘이 폼페이우스의 지도력에 결집되어 있다면, 위험은 내가 두려워했던 것보다 가볍고 방어벽은 더 크다는 것을 알기 때문입니다.
tuumque simul promptum animum et alacrem perspexi ad defendendam rem publicam mirificamque cepi voluptatem ex hac tua diligentia, quod in summis tuis occupationibus mihi tamen rei publicae statum per te notum esse voluisti.
그리고 동시에 국가를 방위하려는 당신의 신속하고 열성적인 정신을 알아차렸으며, 당신이 극도로 바쁜 와중에도 당신을 통해 나에게 국가의 현 상태를 알리고자 했다는 이 정성으로부터 커다란 기쁨을 얻었습니다.
nam auguralis libros ad commune utriusque nostrum otium serva.
조복관의 서적은 우리 둘 다 공동의 여가를 누릴 때를 위해 남겨두십시오.
ego enim, a te cum tua promissa per litteras flagitabam, ad urbem te otiosissimum esse arbitrabar;
실로 내가 편지로 당신의 약속을 이행하라고 다그쳤을 때, 나는 당신이 로마 도시에서 매우 한가하게 지내고 있는 줄 알았습니다.
nunc tamen, ut ipse polliceris, pro auguralibus libris orationes tuas confectas omnis exspectabo.
그러나 이제는 당신 자신이 약속하는 바와 같이, 조복관의 서적 대신 당신이 완성한 모든 연설문들을 기다리겠습니다.
§3.11.5D. Tullius, cui mandata ad me dedisti, non convenerat me;
당신이 나에게 전할 말을 기탁했던 데키무스 툴리우스는 나를 만나지 못했습니다.
nec erat iam quisquam mecum tuorum praeter omnis meos, qui sunt omnes tui.
또한 나의 사람들――그들은 모두 당신의 사람이기도 합니다만―― 외에는 당신의 사람 중 누구도 이제 나와 함께 있지 않았습니다.
'stomachosiores' meas litteras quas dicas esse, non intellego.
내 편지가 "약간 화가 나 있다"고 당신이 말하는 것이 무슨 뜻인지 이해하지 못하겠습니다.
Bis ad te scripsi me purgans diligenter, te leviter accusans in eo, quod de me cito credidisses.
나는 나 자신을 열심히 변호하고, 당신이 나에 관한 소문을 너무 빨리 믿어버린 점에 대해 가볍게 비난하며 당신에게 두 번 편지를 썼습니다.
quod genus querelae mihi quidem videbatur esse amici; sin tibi displicet, non utar eo posthac.
이러한 종류의 불평은 나에게는 진정 친구의 것으로 여겨졌습니다만, 만일 당신에게 불쾌하다면 앞으로는 사용하지 않겠습니다.
sed si, ut scribis, eae litterae non fuerunt 'disertae,' scito meas non fuisse.
그러나 당신이 쓴 것처럼 그 편지가 "웅변적"이지 못했다면, 그것이 내 편지가 아니었다는 것을 알아두십시오.
ut enim Aristarchus Homeri versum negat, quem non probat, sic tu (libet enim mihi iocari), quod disertum non erit, ne putaris meum.
아리스타르코스가 자신이 인정하지 않는 호메로스의 시를 부정하듯이, 당신도(나 역시 농담을 하고 싶으니까요) 웅변적이지 않은 것은 내 것이라 생각하지 마십시오.
vale et in censura, si iam es censor, ut spero, de proavo multum cogitato tuo.
안녕히 계십시오. 그리고 나의 바람대로 이미 감사관이 되셨다면, 감사관 직무를 수행하는 동안 당신의 증조할아버지에 대해 많이 생각하십시오.