§2.16"o(/ti au)ta/rkhs h(a)reth\ pro\s eu)daimoni/an"
""
nec vero ego M. Regulum aerumnosum nec infelicem nec miserum umquam putavi;
"덕은 행복을 위해 그 자체로 충분하다는 것에 대하여" 사실 나는 마르쿠스 레굴루스가 재난에 처했다거나 불행하다거나 비참하다고 결코 생각한 적이 없습니다.
non enim magnitudo animi cruciabatur eius a Poenis, non gravitas, non fides, non constantia, non ulla virtus, non denique animus ipse, qui tot virtutum praesidio tantoque comitatu, cum corpus eius caperetur, capi certe ipse non potuit.
왜냐하면 그의 위대한 정신은 카르타고인들에 의해 고문당하지 않았으며, 그의 품격도, 신의도, 일관성도, 그 어떤 덕도, 마지막으로 이토록 많은 덕의 호위와 이토록 큰 수행을 동반한 정신 자체도, 그의 육체가 붙잡혔을 때 결코 그 자체로 붙잡힐 수는 없었기 때문입니다.
C. vero Marium vidimus, qui mihi secundis rebus unus ex fortunatis hominibus, adversis unus ex summis viris videbatur, quo beatius esse mortali nihil potest.
반면에 우리는 가이우스 마리우스를 보았습니다. 그는 나에게 순경에 처했을 때는 행운아들 중 한 명으로, 역경에 처했을 때는 가장 위대한 인물들 중 한 명으로 보였는데, 필멸의 인간에게 이보다 더 행복할 수 있는 것은 아무것도 없습니다.
§2.17nescis, insane, nescis, quantas viris virtus habeat;
당신은 모릅니다, 미친 사람이여, 당신은 덕이 얼마나 큰 힘을 가지고 있는지 모릅니다.
nomen tantum virtutis usurpas, quid ipsa valeat ignoras: nemo potest non beatissimus esse, qui est totus aptus ex sese quique in se uno sua ponit omnia.
당신은 덕이라는 이름만을 가로챌 뿐, 그것이 자체로 어떤 힘을 가지는지는 알지 못합니다. 완전히 자기 자신에게 의존하고 자기 하나에 자신의 모든 것을 두는 사람은 이보다 더 행복할 수 없습니다.
cui spes omnis et ratio et cogitatio pendet ex fortuna, huic nihil potest esse certi, nihil quod exploratum habeat permansurum sibi unum diem;
모든 희망과 계산과 생각이 운명에 달려 있는 사람에게는, 그 어떤 것도 확실할 수 없으며 단 하루라도 자신에게 머물 것이라고 확신할 수 있는 것도 존재하지 않습니다.
eum tu hominem terreto, si quem eris nanctus, istis mortis aut exsilii minis: mihi vero quicquid acciderit in tam ingrata civitate, ne recusanti quidem evenerit, non modo repugnanti.
당신이 만일 그러한 사람을 만나게 된다면, 당신의 그 죽음이나 추방의 위협으로 그 자를 겁주십시오. 그러나 나에게는, 이토록 배은망덕한 국가에서 무슨 일이 일어나든, 거부하는 것조차 없이 일어날 것이며, 저항하는 것은 말할 것도 없습니다.
quid enim ego laboravi aut quid egi aut in quo evigilarunt curae et cogitationes meae, si quidem nihil peperi tale, nihil consecutus sum, ut eo statu essem, quem neque fortunae temeritas neque inimicorum labefactaret iniuria? mortemne mihi minitaris, §2.18ut omnino ab hominibus, an exsilium, ut ab inprobis demigrandum sit? mors terribilis iis, quorum cum vita omnia exstinguuntur, non iis, quorum laus emori non potest;
왜냐하면 만일 내가, 운명의 무모함도 적들의 불의한 가해도 흔들 수 없는 그런 상태에 있게 될 만한 결과물을 아무것도 낳지 못했고 아무것도 성취하지 못했다면, 왜 내가 노고를 아끼지 않았으며 무엇을 행했고 내 배려와 생각이 무엇을 위해 밤을 새웠단 말입니까? 당신은 나에게 죽음으로 위협하는 것입니까, 그리하여 아예 사람들로부터 떠나야 한다는 것입니까, 아니면 추방으로 위협하여 사악한 자들로부터 떠나야 한다는 것입니까? 죽음은 삶과 함께 모든 것이 소멸하는 이들에게는 두려운 것이지만, 자신들에 대한 찬양이 사라질 수 없는 이들에게는 그렇지 않습니다.
exsilium autem illis, quibus quasi circumscriptus est habitandi locus, non iis, qui omnem orbem terrarum unam urbem esse ducunt.
반면에 추방은 거주할 장소가 마치 국한되어 있는 것과 같은 이들에게는 두려운 것이지만, 온 세상을 하나의 도시로 여기는 이들에게는 그렇지 않습니다.
te miseriae, te aerumnae premunt omnes, qui te beatum, qui florentem putas;
비참과 모든 재난이 당신을 누르고 있습니다, 스스로를 행복하고 번창해 있다고 생각하는 당신을요.
te lubidines torquent;
정욕이 당신을 비틀고 있으며, 당신은 밤낮으로 고통받고 있습니다.
tu dies noctisque cruciaris, cui nec sat est quod est et id ipsum ne non diuturnum sit futurum times;
있는 것으로 만족하지 못하고 바로 그것조차 오래가지 못할까 봐 두려워하기 때문입니다.
te conscientiae stimulant maleficiorum tuorum; te metus exanimant iudiciorum atque legum;
당신이 저지른 악행의 양심의 가책이 당신을 찌르고 있으며, 재판과 법에 대한 두려움이 당신을 실신하게 만듭니다.
quocumque adspexisti, ut furiae sic tuae tibi occurrunt iniuriae, quae te suspirare libere non sinunt.
당신이 어디를 바라보든, 마치 복수의 여신들처럼 당신의 불의가 당신을 마주해 오며, 당신이 자유롭게 숨 쉬는 것을 허락하지 않습니다.
§2.19quam ob rem ut inprobo et stulto et inerti nemini bene esse potest, sic bonus vir et sapiens et fortis miser esse nemo potest;
그러므로 사악하고 어리석고 나태한 자에게는 그 누구도 잘 지낼 수 없는 것처럼, 선하고 지혜롭고 용감한 자는 그 누구도 비참해질 수 없습니다.
nec vero, cuius virtus moresque laudandi sunt, eius non laudanda vita est, neque porro fugienda vita est quae laudanda est, esset autem fugienda, si esset misera.
또한 그 덕과 성품이 칭송받아야 마땅한 사람의 삶이 칭송받지 못할 수 없으며, 나아가 칭송받아야 마땅한 삶은 회피해야 할 삶이 아닙니다. 비참한 삶이라면 회피해야 하겠지만요.
quam ob rem quicquid est laudabile, idem et beatum et florens et expetendum videri decet.
그러므로 칭송받아 마땅한 것은 무엇이든, 그것은 또한 행복하고 번창하며 추구해야 마땅한 것으로 여겨져야 합니다.