§1si quis est, iudices, qui C. Rabirium, quod fortunas suas, fundatas praesertim atque optime constitutas opes, potestati regiae libidinique commiserit, reprehendendum putet, ascribat ad iudicium suum non modo meam sed huius etiam ipsius qui commisit sententiam;
배심원 여러분, 만일 가이우스 라비리우스가 자신의 재산, 즉 공고하게 세워지고 가장 훌륭하게 구축된 부를 왕의 권력과 변덕에 맡겼다는 이유로 비난받아야 마땅하다고 생각하는 사람이 있다면, 그는 자신의 판단에 나뿐만 아니라 그것을 맡긴 당사자 본인의 판단까지도 덧붙여야 할 것입니다.
nec enim cuiquam eius consilium vehementius quam ipsi displicet.
왜냐하면 그의 결정을 그 자신보다 더 격렬하게 싫어하는 사람은 아무도 없기 때문입니다.
quamquam hoc plerumque facimus ut consilia eventis ponderemus et, cui bene quid processerit, multum illum providisse, cui secus, nihil sensisse dicamus.
비록 우리는 대개 결정을 결과에 따라 가늠하며, 어떤 일이 잘 풀린 사람에 대해서는 크게 선견지명이 있었다고 말하고, 그렇지 못한 사람에 대해서는 아무것도 알지 못했다고 말하지만 말입니다.
si exstitisset in rege fides, nihil sapientius Postumo, quia fefellit rex, nihil hoc amentius dicitur, ut iam nihil esse videatur nisi divinare sapientis.
만일 왕에게 신의가 존재했다면 포스투무스보다 더 지혜로운 사람은 없었을 것이라 일컬어졌을 것입니다. 하지만 왕이 기만했기 때문에, 이보다 더 어리석은 자는 없다고 일컬어지니, 이제는 지혜롭다는 것이 예언하는 것과 다름없는 것처럼 보일 지경입니다.
§2sed tamen, si quis est, iudices, qui illam Postumi sive inanem spem sive inconsultam rationem sive, ut gravissimo verbo utar, temeritatem vituperandam putet, ego eius opinioni non repugno;
그러나 배심원 여러분, 만일 포스투무스의 그 허망한 희망이든, 사려 깊지 못한 계획이든, 혹은 가장 무거운 단어를 쓰자면 그의 경솔함이 비난받아야 마땅하다고 생각하는 사람이 있다 하더라도, 나는 그의 의견에 반대하지 않습니다.
illud tamen deprecor ut, cum ab ipsa fortuna crudelissime videat huius consilia esse multata, ne quid ad eas ruinas quibus hic oppressus est addendum acerbitatis putet.
다만 내가 간청하는 것은, 운명 자체에 의해 그의 계획이 가장 잔혹하게 처벌받았음을 볼 때, 그가 억눌려 있는 그 파멸에 어떤 가혹함도 더해져서는 안 된다고 생각하는 것입니다.
satis est homines imprudentia lapsos non erigere, urgere vero iacentis aut praecipitantis impellere certe est inhumanum, praesertim, iudices, cum sit hoc generi hominum prope natura datum ut, si qua in familia laus aliqua forte floruerit, hanc fere qui sint eius stirpis, quod sermone hominum ac memoria patrum virtutes celebrantur, cupidissime persequantur, si quidem non modo in gloria rei militaris Paulum Scipio ac maximus filii, sed etiam in devotione vitae et in ipso genere mortis imitatus est P. Decium filius.
부주의로 실족한 사람들을 일으켜 세우지 않는 것만으로도 충분히 모질거늘, 쓰러진 자를 더욱 압박하거나 추락하는 자를 밀치는 것은 확실히 비인도적인 일입니다. 특히 배심원 여러분, 만일 어느 가문에 어떤 영예가 우연히 꽃피었다면, 사람들의 이야기와 선조들의 기억을 통해 그 미덕이 칭송받기 때문에, 그 혈통을 잇는 이들이 이를 가장 열렬히 추구하는 것은 인류에게 거의 본성적으로 주어진 일입니다. 참으로 군사적 영광에서 시피오와 그의 가장 위대한 아들들이 파울루스를 모방했을 뿐만 아니라, 생명의 헌신과 바로 그 죽음의 방식에 있어서도 아들이 푸블리우스 데키우스를 모방했던 것처럼 말입니다.
sint igitur similia, iudices, parva magnis.
그러므로 배심원 여러분, 작은 것을 위대한 것에 비유하는 것을 허락해 주십시오.
§3fuit enim pueris nobis huius pater, C. Curtius, princeps ordinis equestris, fortissimus et maximus publicanus, cuius in negotiis gerendis magnitudinem animi non tam homines probassent, nisi in eodem benignitas incredibilis fuisset, ut in augenda re non avaritiae praedam, sed instrumentum bonitati quaerere videretur.
왜냐하면 우리가 어렸을 때 그의 아버지 가이우스 쿠르티우스는 기사 계급의 지도자이자 가장 용감하고 위대한 세리였는데, 만일 그에게 믿을 수 없을 정도의 친절함이 없었다면 사람들이 그의 사업 수행에 있어서의 정신적 위대함을 그토록 칭찬하지 않았을 것이며, 그리하여 그는 재산을 늘림에 있어서 탐욕의 전리품이 아니라 선행을 위한 도구를 구하는 것처럼 보였을 정도였기 때문입니다.
§4hoc ille natus, quamquam patrem suum numquam viderat, tamen et natura ipsa duce, quae plurimum valet, et adsiduis domesticorum sermonibus in paternae disciplinae similitudinem deductus est.
이 사람에게서 태어난 그는 아버지를 한 번도 보지 못했음에도 불구하고, 가장 강력한 힘을 발휘하는 자연 자체의 인도와 집안사람들의 끊임없는 대화를 통해 아버지의 규율과 닮은 모습으로 인도되었습니다.
multa gessit, multa contraxit, magnas partis habuit publicorum;
그는 많은 일을 수행했고, 많은 계약을 맺었으며, 공공 세수의 큰 지분을 소유했습니다.
credidit populis; in pluribus provinciis eius versata res est;
여러 민족에게 돈을 빌려주었고, 여러 속주에서 그의 자산이 융통되었습니다.
dedit se etiam regibus;
그는 왕들에게도 헌신했습니다.
huic ipsi Alexandrino grandem iam antea pecuniam credidit;
바로 이 알렉산드리아 왕에게도 이미 오래전에 거액의 자금을 빌려주었습니다.
nec interea locupletare amicos umquam suos destitit, mittere in negotium, dare partis, augere re, fide sustentare.
그러는 동안에도 그는 친구들을 부유하게 만드는 것, 그들을 사업에 보내는 것, 지분을 나누어 주는 것, 재산을 불려주는 것, 신용으로 보살펴주는 것을 결코 멈추지 않았습니다.
quid multa? cum magnitudine animi, tum liberalitate vitam patris et consuetudinem expresserat.
무슨 말이 더 필요하겠습니까? 정신의 위대함뿐만 아니라 관대함에 있어서도 그는 아버지의 삶과 관습을 고스란히 체현하고 있었습니다.
pulsus interea regno Ptolomaeus dolosis consiliis, ut dixit Sibylla, sensit Postumus, Romam venit.
그러는 동안 음모에 의해 왕국에서 쫓겨난 프톨레마이오스는, 시빌라가 예언한 대로 포스투무스가 감지하는 가운데 로마로 왔습니다.
cui egenti et roganti hic infelix pecuniam credidit, nec tum primum;
곤궁에 처하여 간청하는 그에게 이 불행한 자는 자금을 빌려주었습니다. 그것이 처음이 아니었습니다.
nam regnanti crediderat absens;
왜냐하면 왕이 왕위에 있을 때 부재 중이면서도 빌려주었기 때문입니다.
nec temere se credere putabat, quod erat nemini dubium quin is in regnum restitueretur a senatu populoque Romano.
또한 자신이 경솔하게 빌려주고 있다고 생각하지 않았는데, 왜냐하면 그가 로마 원로원과 시민들에 의해 왕위에 복귀할 것임은 누구도 의심하지 않았기 때문입니다.
§5in dando autem et credendo processit longius nec suam solum pecuniam credidit sed etiam amicorum, stulte;
그러나 빌려주고 대출하는 데 있어서 그는 너무 멀리 나아가 자선과 대출을 아끼지 않았고, 자신의 돈뿐만 아니라 친구들의 돈까지도 빌려주었습니다. 어리석은 일입니다.
quis negat, aut quis iam audebit, quod male cecidit, bene consultum putare? sed est difficile, quod cum spe magna sis ingressus, id non exsequi usque ad extremum.
결과가 나빴다고 해서 그것이 좋은 계획이었다고 이제 와서 감히 생각할 사람이 누가 있겠습니까? 하지만 큰 희망을 품고 시작한 일을 끝까지 완수하지 않는 것은 어려운 일입니다.
supplex erat rex, multa rogabat, omnia pollicebatur, ut iam metuere Postumus cogeretur ne quod crediderat perderet, si credendi constituisset modum.
왕은 탄원하는 자였고, 많은 것을 요구했으며, 모든 것을 약속했습니다. 그리하여 만일 대출에 한계를 설정한다면 자신이 이미 빌려준 것을 잃어버릴까 봐 포스투무스는 이제 두려워해야 할 지경에 이르렀습니다.
nihil autem erat illo blandius, nihil hoc benignius, ut magis paeniteret coepisse quam liceret desistere.
한편 그 자보다 더 감언이설을 잘하는 자는 없었고, 이 자보다 더 친절한 자는 없었기에, 시작한 것을 후회하는 것이 그만두는 것이 허용되는 것보다 더 커지게 되었습니다.