§22tu denique, Labiene, quid faceres tali in re ac tempore? Cum ignaviae ratio te in fugam atque in latebras impelleret, improbitas et furor L. Saturnini in Capitolium arcesseret, consules ad patriae salutem ac libertatem vocarent, quam tandem auctoritatem, quam vocem, cuius sectam sequi, cuius imperio parere potissimum velles? 'patruus,' inquit, 'meus cum Saturnino fuit.
결국, 라비에누스여, 당신이라면 그러한 상황과 시기에 무엇을 하였겠습니까? 비겁한 마음이 당신을 도망과 은신처로 내몰고, 루키우스 사투르니누스의 사악함과 광기가 카피톨리움으로 당신을 소환하며, 집정관들이 조국의 안전과 자유를 위해 소집하고 있었을 때, 도대체 누구의 권위와 목소리를, 누구의 파벌을 따르기를 원했으며, 누구의 명령에 가장 복종하고 싶었겠습니까? "내 숙부는 사투르니누스와 함께 있었습니다"라고 고발인은 말합니다.
' quid? pater quicum? quid? propinqui vestri, equites Romani? quid? omnis praefectura, regio, vicinitas vestra? quid? ager Picenus universus utrum tribunicium furorem, an consularem auctoritatem secutus est?
그렇다면 아버지는 누구와 함께 있었습니까? 여러분의 친척들인 로마 기사들은 누구와 함께 있었습니까? 여러분의 모든 지방 행정구와 지역, 그리고 이웃들은 어떠했습니까? 피케눔 지방 전체는 호민관의 광기를 따랐습니까, 아니면 집정관의 권위를 따랐습니까?
§23equidem hoc adfirmo quod tu nunc de tuo patruo praedicas, neminem umquam adhuc de se esse confessum;
사실 나는 이것을 단언합니다. 당신이 지금 당신의 숙부에 대해 공언하는 일을, 지금까지 그 누구도 자신에 대해 자백한 적이 없습니다.
nemo est, inquam, inventus tam profligatus, tam perditus, tam ab omni non modo honestate sed etiam simulatione honestatis relictus, qui se in Capitolio fuisse cum Saturnino fateretur.
단언컨대, 사투르니누스와 함께 카피톨리움에 있었다고 고백할 만큼, 모든 품격뿐만 아니라 품격의 시늉조차 저버린 그렇게 파렴치하고 타락한 인물은 단 한 명도 발견되지 않았습니다.
at fuit vester patruus.
하지만 당신들의 숙부는 그곳에 있었습니다.
fuerit, et fuerit nulla vi, nulla desperatione rerum suarum, nullis domesticis volneribus coactus;
그가 그곳에 있었다고 칩시다. 그리고 그가 어떠한 폭력이나 처지의 절망, 혹은 집안의 타격에 의해서도 강요받지 않았다고 칩시다.
induxerit eum L. Saturnini familiaritas ut amicitiam patriae praeponeret;
루키우스 사투르니누스와의 친분이 그로 하여금 조국보다 우정을 우선하도록 유도했다고 칩시다.
idcircone oportuit C. Rabirium desciscere a re publica, non comparere in illa armata multitudine bonorum, consulum voci atque imperio non oboedire?
그렇다고 해서 가이우스 라비리우스가 국가를 배반하고, 무장한 선량한 시민들의 무리 속에 나타나지 않으며, 집정관들의 목소리와 명령에 복종하지 않는 것이 마땅했겠습니까?
§24atqui videmus haec in rerum natura tria fuisse, ut aut cum Saturnino esset, aut cum bonis, aut lateret.
하지만 우리는 사물의 이치상 세 가지 선택지가 있었다는 것을 알고 있습니다. 사투르니누스와 함께하거나, 선량한 시민들과 함께하거나, 아니면 숨는 것이었습니다.
latere mortis erat instar turpissimae, cum Saturnino esse furoris et sceleris; virtus et honestas et pudor cum consulibus esse cogebat.
숨는 것은 가장 수치스러운 죽음과 같았고, 사투르니누스와 함께하는 것은 광기와 범죄에 동참하는 것이었으며, 미덕과 정직과 부끄러움은 그에게 집정관들과 함께할 것을 강제했습니다.
hoc tu igitur in crimen vocas, quod cum eis fuerit C. Rabirius quos amentissimus fuisset si oppugnasset, turpissimus si reliquisset? at C. Decianus, de quo tu saepe commemoras, quia, cum hominem omnibus insignem notis turpitudinis, P. Furium, accusaret summo studio bonorum omnium, queri est ausus in contione de morte Saturnini, condemnatus est, et Sex. Titius, quod habuit imaginem L. Saturnini domi suae, condemnatus est.
그렇다면 가이우스 라비리우스가, 만약 대적했더라면 가장 미쳤을 것이고 저버렸더라면 가장 야비했을 자들과 함께 있었다는 사실을 당신은 죄목으로 삼는 것입니까? 그러나 당신이 자주 언급하는 가이우스 데키아누스는, 온갖 파렴치함의 낙인이 찍힌 인물인 푸블리우스 프리우스를 모든 선량한 시민들의 열렬한 지지 속에 고발하던 중에 민회에서 사투르니누스의 죽음에 대해 감히 불만을 토로했다는 이유로 유죄 판결을 받았고, 세크스투스 티티우스는 루키우스 사투르니누스의 초상화를 집에 보관했다는 이유로 유죄 판결을 받았습니다.
statuerunt equites Romani illo iudicio improbum civem esse et non retinendum in civitate, qui hominis hostilem in modum seditiosi imagine aut mortem eius honestaret, aut desideria imperitorum misericordia commoveret, aut suam significaret imitandae improbitatis voluntatem.
로마 기사들은 그 재판을 통해, 국가에 적대적인 방식으로 반란을 일으킨 사람의 초상화로 그의 죽음을 미화하거나, 어리석은 자들의 동정심을 자극하여 그리움을 선동하거나, 사악함을 모방하려는 자신의 의도를 나타내는 자는 사악한 시민이며 국가에 남겨두어서는 안 된다고 판결했던 것입니다.
§25itaque mihi mirum videtur unde hanc tu, Labiene, imaginem quam habes inveneris;
그러므로 라비에누스여, 당신이 가지고 있는 이 초상화를 어디서 찾아냈는지 나로서는 기이할 따름입니다.
nam sex. Titio damnato qui istam habere auderet inventus est nemo.
세크스투스 티티우스가 유죄 판결을 받은 이후에는 그것을 감히 소장하려는 사람이 아무도 없었기 때문입니다.
quod tu si audisses aut si per aetatem scire potuisses, numquam profecto istam imaginem quae domi posita pestem atque exsilium Sex. Titio attulisset in rostra atque in contionem attulisses, nec tuas umquam ratis ad eos scopulos appulisses ad quos Sex. Titi adflictam navem et in quibus C. Deciani naufragium fortunarum videres.
만약 당신이 이 사실을 들었거나 나이로 보아 알 수 있었더라면, 집에 두는 것만으로도 세크스투스 티티우스에게 파멸과 유배를 가져다준 그 초상화를 연단이나 민회로 결코 가져오지 않았을 것이며, 세크스투스 티티우스의 부서진 배를 보고 가이우스 데키아누스의 재산이 난파된 것을 본 그 암초로 당신의 뗏목을 결코 몰고 가지 않았을 것입니다.
sed in his rebus omnibus imprudentia laberis.
그러나 이 모든 일에서 당신은 무지함 때문에 실수를 저지르고 있습니다.
causam enim suscepisti antiquiorem memoria tua, quae causa ante mortua est quam tu natus es; et qua in causa tute profecto fuisses, si per aetatem esse potuisses, eam causam in iudicium vocas.
당신은 당신의 기억보다 오래된 사건, 당신이 태어나기도 전에 종결된 사건을 맡았으며, 당신의 나이가 허락했더라면 당신 역시 틀림없이 참여했을 바로 그 사건을 이제 법정에서 죄목으로 삼고 있기 때문입니다.
§26an non intellegis, primum quos homines et qualis viros mortuos summi sceleris arguas, deinde quot ex his qui vivunt eodem crimine in summum periculum capitis arcessas? nam si C. Rabirius fraudem capitalem admisit quod arma contra L. Saturninum tulit, huic quidem adferet aliquam deprecationem periculi aetas illa qua tum fuit;
당신은 이해하지 못하겠습니까? 첫째로, 당신이 이미 세상을 떠난 어떤 인물들과 어떤 위대한 사람들을 최고의 범죄로 고발하고 있는지, 둘째로, 아직 살아 있는 사람들 중 얼마나 많은 이들을 같은 죄목으로 가장 심각한 생명의 위협(사형의 위험)으로 몰아가고 있는지 말입니다. 만약 가이우스 라비리우스가 루키우스 사투르니누스에 맞서 무기를 들었다는 이유로 사형에 처할 죄를 범했다면, 이 사람에게는 당시 그의 나이가 어렸다는 점이 위험을 완화할 수 있는 약간의 변명이 될 것입니다.
Q. vero Catulum, patrem huius, in quo summa sapientia, eximia virtus, singularis humanitas fuit, M. Scaurum, illa gravitate, illo consilio, illa prudentia, duos Mucios, L. Crassum, M. Antonium, qui tum extra urbem cum praesidio fuit, quorum in hac civitate longe maxima consilia atque ingenia fuerunt, ceteros pari dignitate praeditos custodes gubernatoresque rei publicae quem ad modum mortuos defendemus?
그러나 이 사람의 아버지이자 최고의 지혜와 탁월한 미덕, 유례없는 인간미를 지녔던 퀸투스 카툴루스, 그 엄숙함과 지략과 현명함을 지녔던 마르쿠스 스카우루스, 두 명의 무키우스, 루키우스 크라수스, 당시 도시 밖에서 수비대와 함께 있었던 마르쿠스 안토니우스 등 이 국가에서 단연코 가장 위대한 지략과 재능을 가졌던 인물들과, 그들과 동등한 존엄을 지녔던 국가의 수호자이자 지배자들을, 이미 고인이 된 그들을 우리가 어떻게 대변할 수 있겠습니까?