§19—libenter,inquam, confiterer, si vere possem aut etiam si mihi esset integrum, C. Rabiri manu L. Saturninum esse occisum, et id facinus pulcherrimum esse arbitrarer;
――기꺼이, 내가 말하건대, 만일 내가 진정으로 그렇게 할 수 있거나 나에게 그 권리가 온전히 남아 있었다면, 루키우스 사투르니누스가 가이우스 라비리우스의 손에 의해 살해되었음을 자백했을 것이며, 그 행위를 극히 영광스러운 일로 여겼을 것입니다.
sed, quoniam id facere non possum, confitebor id quod ad laudem minus valebit, ad crimen non minus.
그러나 그렇게 할 수 없으므로, 칭송을 위해서는 덜 효과적일지라도 기소를 위해서는 그에 못지않게 효과적인 것을 자백하겠습니다.
confiteor interficiendi Saturnini causa C. Rabirium arma cepisse.
나는 사투르니누스를 죽이기 위해 가이우스 라비리우스가 무기를 들었음을 자백합니다.
quid est, Labiene? quam a me graviorem confessionem aut quod in hunc maius crimen exspectas? nisi vero interesse aliquid putas inter eum qui hominem occidit, et eum qui cum telo occidendi hominis causa fuit.
어찌 된 일입니까, 라비에누스여? 나로부터 이보다 더 무거운 자백을, 혹은 이 사람에 대한 이보다 더 큰 죄목을 당신은 기대합니까? 실제로 사람을 죽인 자와, 사람을 죽이기 위해 무기를 품고 그 자리에 있었던 자 사이에 어떤 차이라도 있다고 생각하는 것이 아니라면 말입니다.
si interfici Saturninum nefas fuit, arma sumpta esse contra Saturninum sine scelere non possunt;
만일 사투르니누스가 살해되는 것이 불의한 일이었다면, 사투르니누스에 대항하여 무기를 든 것은 죄 없이 행해질 수 없습니다.
si arma iure sumpta concedis, interfectum iure concedas necesse est.
만일 당신이 무기를 든 것이 정당했음을 인정한다면, 그가 정당하게 살해되었음을 인정하는 것은 필연적입니다.
§20fit senatus consultum ut C. Marius L. Valerius consules adhiberent tribunos pl.
원로원 결의가 내려집니다.
et praetores, quos eis videretur, operamque darent ut imperium populi Romani maiestasque conservaretur.
집정관 가이우스 마리우스와 루키우스 발레리우스가 자신들이 보기에 적절한 호민관들과 법무관들을 대동하고, 로마 민중의 지배권과 존엄이 보존되도록 진력하라는 것입니다.
adhibent omnis tribunos pl. praeter Saturninum, praetores praeter Glauciam;
그들은 사투르니누스를 제외한 모든 호민관과, 글라우키아를 제외한 모든 법무관을 소집합니다.
qui rem publicam salvam esse vellent, arma capere et se sequi iubent.
국가가 안전하기를 바라는 이들에게 무기를 들고 자신들을 따르라고 명령합니다.
parent omnes;
모든 이가 복종합니다.
ex aede Sancus armamentariisque publicis arma populo Romano C. Mario consule distribuente dantur.
산쿠스 신전과 공공 무기고로부터 무기가 가이우스 마리우스 집정관에 의해 분배되어 로마 민중에게 주어집니다.
hic iam, ut omittam cetera, de te ipso, Labiene, quaero.
여기서 이제, 다른 일들은 생략하고, 라비에누스여, 당신 자신에 대해 묻겠습니다.
Cum Saturninus Capitolium teneret armatus, esset una C. Glaucia, C. Saufeius, etiam ille ex compedibus atque ergastulo Gracchus; addam, quoniam ita vis, eodem Q. Labienum, patruum tuum;
사투르니누스가 무장한 채 카피톨리움을 점거하고 가이우스 글라우키아, 가이우스 사우페이우스, 그리고 저 족쇄와 노예 감옥에서 풀려난 그라쿠스마저 그와 함께 있을 때, — 당신이 원하니 당신의 숙부 퀸투스 라비에누스 역시 같은 무리에 더하겠습니다.
in foro autem C. Marius et L. Valerius Flaccus consules, post cunctus senatus, atque ille senatus quem etiam vos ipsi, qui hos patres conscriptos qui nunc sunt in invidiam vocatis, quo facilius de hoc senatu detrahere possitis, laudare consuevistis, cum equester ordo—at quorum equitum, di immortales! patrum nostrorum atque eius aetatis, qui tum magnam partem rei publicae atque omnem dignitatem iudiciorum tenebant,—cum omnes omnium ordinum homines qui in salute rei publicae salutem suam repositam esse arbitrabantur arma cepissent: quid tandem C. Rabirio faciendum fuit?
— 한편 광장에는 집정관 가이우스 마리우스와 루키우스 발레리우스 플라쿠스가 있었고, 그 뒤로는 원로원 전체가 있었으니, 현존하는 원로원 의원들을 모함하여 이 원로원을 더 쉽게 깎아내리기 위해 여러분 자신들마저도 찬양하곤 하던 바로 그 원로원이었습니다. 그때 기사 계급이 — 오 불멸의 신들이시여, 어떤 기사들이었습니까! 우리 아버지 세대이자 당시 국가의 큰 부분과 법정의 모든 권위를 장악하고 있던 바로 그 시대의 기사들이었습니다! — 그리고 국가의 안전 속에 자신의 안전이 놓여 있다고 생각하는 모든 계급의 모든 이가 무기를 들었을 때, 도대체 가이우스 라비리우스는 무엇을 해야 했습니까?
§21de te ipso, inquam, Labiene, quaero.
당신 자신에 대해, 내가 다시 말하건대, 라비에누스여, 당신에게 묻겠습니다.
Cum ad arma consules ex senatus consulto vocavissent, cum armatus M. Aemilius, princeps senatus, in comitio constitisset, qui cum ingredi vix posset, non ad insequendum sibi tarditatem pedum sed ad fugiendum impedimento fore putabat, cum denique Q. Scaevola confectus senectute, perditus morbo, mancus et membris omnibus captus ac debilis, hastili nixus et animi vim et infirmitatem corporis ostenderet, cum L. Metellus, Ser.
원로원 결의에 따라 집정관들이 무장 소집을 요구했을 때, 원로원의 제1인자 마르쿠스 에밀리우스가 무장한 채 코미티움에 섰을 때 — 그는 걷기조차 힘들었으나, 자신의 느린 발이 추격을 위해서가 아니라 도망치는 데 장애가 될 것이라 생각하고 있었습니다.
Galba, C. Serranus, P. Rutilius, C. Fimbria, Q. Catulus omnesque qui tum erant consulares pro salute communi arma cepissent, cum omnes praetores, cuncta nobilitas ac iuventus accurreret, Cn. et L. Domitii, L. Crassus, Q. Mucius, C. Claudius, M. Drusus, cum omnes Octavii, Metelli, Iulii, Cassii, Catones, Pompeii, cum L. Philippus, L. Scipio, cum M. Lepidus, cum D. Brutus, cum hic ipse P. Servilius, quo tu imperatore, Labiene, meruisti, cum hic Q. Catulus, admodum tum adulescens, cum hic C. Curio, cum denique omnes clarissimi viri cum consulibus essent: quid tandem C. Rabirium facere convenit? utrum inclusum atque abditum latere in occulto atque ignaviam suam tenebrarum ac parietum custodiis tegere, an in Capitolium pergere atque ibi se cum tuo patruo et ceteris ad mortem propter vitae turpitudinem confugientibus congregare, an cum Mario, Scauro, Catulo, Metello, Scaevola, cum bonis denique omnibus coire non modo salutis verum etiam periculi societatem?
— 마침내 퀸투스 스카이볼라가 노쇠하여 쇠약하고 병에 걸려 몸이 성치 않으며 온 몸이 마비되고 무력함에도 창에 의지해 정신의 힘과 육체의 나약함을 동시에 보여주었을 때, 루키우스 메텔루스, 세르위우스 갈바, 가이우스 세라누스, 푸블리우스 루틸리우스, 가이우스 핌브리아, 퀸투스 카툴루스 및 당시 집정관을 지낸 모든 이들이 공공의 안전을 위해 무기를 들었을 때, 모든 법무관과 전체 귀족 및 청년들이 달려왔을 때 — 그나이우스 및 루키우스 도미티우스, 루키우스 크라수스, 퀸투스 무키우스, 가이우스 클라우디우스, 마르쿠스 드루수스 — 모든 옥타위우스 가문, 메텔루스 가문, 율리우스 가문, 카시우스 가문, 카토 가문, 폼페이우스 가문이, 루키우스 필리푸스, 루키우스 스키피오, 마르쿠스 레피두스, 데키무스 브루투스가, 여기에 있는 푸블리우스 세르윌리우스 자신이 — 라비에누스여, 당신은 그를 사령관으로 하여 군무에 복무했습니다 — 여기에 있는 퀸투스 카툴루스가 (당시엔 완전히 청년이었습니다), 여기에 있는 가이우스 쿠리오가, 그리고 마침내 모든 가장 저명한 이들이 집정관들과 함께 있었을 때, 도대체 가이우스 라비리우스는 무엇을 하는 것이 마땅했습니까? 갇히고 숨겨진 채 비밀스러운 곳에 잠복하여 어둠과 벽의 보호 아래 자신의 비겁함을 감추는 것이었습니까, 아니면 카피톨리움으로 나아가 그곳에서 당신의 숙부 및 인생의 비열함 때문에 죽음으로 도피하려던 다른 이들과 무리를 짓는 것이었습니까, 아니면 마리우스, 스카우루스, 카툴루스, 메텔루스, 스카이볼라 및 마침내 모든 선량한 시민들(“보니”)과 함께 안전뿐만 아니라 위험의 동맹까지도 함께 맺는 것이었습니까?