§99.
9.
Κεφαλὴ δὲ καὶ χεῖρες καὶ πόδες ψυχρὰ ἐόντα κακὸν, τῆς τε κοιλίης καὶ τῶν πλευρῶν θερμῶν ἐόντων.
머리와 손, 발이 차가운데 배와 옆구리가 따뜻한 것은 나쁜 징조이다.
Ἄριστον δὲ καὶ ὅλον τὸ σῶμα θερμόν τε ἐὸν καὶ μαλθακὸν ὁμαλῶς.
전신이 고르게 따뜻하고 부드러운 것이 가장 좋다.
Στρέφεσθαι δὲ χρὴ ῥηϊδίως τὸν ἀλγεῦντα, καὶ ἐν τοῖσι μετεωρισμοῖσιν ἐλαφρὸν εἶναι·
환자는 쉽게 몸을 뒤집을 수 있어야 하고, 몸을 일으킬 때도 가벼워야 한다.
εἰ δὲ βαρὺς ἐὼν φαίνοιτο καὶ τὸ ἄλλο σῶμα καὶ τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας, ἐπικινδυνότερον.
만약 전신과 손발이 무겁게 보인다면 더욱 위험하다.
Εἰ δὲ πρὸς τῷ βάρει καὶ οἱ ὄνυχες καὶ οἱ δάκτυλοι πελιδνοὶ γίγνονται, προσδόκιμος ὁ θάνατος παραυτίκα·
만약 무거운 데다가 손톱과 손가락이 청흑색으로 변한다면 즉각적인 죽음이 예상된다.
μελαινόμενοι δὲ παντελῶς οἱ δάκτυλοι καὶ οἱ πόδες ἧσσον ὀλέθριοι τῶν πελιδνῶν εἰσιν᾿ ἀλλὰ καὶ τἄλλα σημεῖα σκέπτεσθαι χρή·
완전히 검게 변한 손가락과 발은 청흑색인 것보다는 덜 치명적이지만, 다른 징조들도 관찰해야 한다.
ἢν γὰρ εὐπετέως φέρων φαίνηται τὸ κακὸν, καὶ ἄλλο τι τῶν περιεστικῶν πρὸς τουτέοισι τοῖσι σημείοισιν ὑποδεικνύῃ, τὸ νούσημα ἐς ἀπόστασιν τραπῆναι ἐλπὶς, ὥστε τὸν μὲν ἄνθρωπον περιγενέσθαι, τὰ δὲ μελανθέντα τοῦ σώματος ἀποπεσεῖν.
왜냐하면 환자가 병을 쉽게 견디는 것처럼 보이고, 이 징조들에 더하여 생존을 암시하는 다른 징조들이 나타난다면, 병이 농양으로 전환되어 결국 사람은 살아남고 몸의 검게 변한 부분은 떨어져 나갈 것으로 기대되기 때문이다.
Ὄρχιες δὲ καὶ αἰδοῖα ἀνεσπασμένα πόνους ἰσχυροὺς σημαίνει καὶ κίνδυνον θανατώδεα.
고환과 음부가 수축하는 것은 심한 통증과 치명적인 위험을 뜻한다.
§1010.
10.
Περὶ δὲ ὕπνων, ὥσπερ κατὰ φύσιν ξύνηθες ἡμῖν ἐστι, τὴν μὲν ἡμέρην ἐγρηγορέναι χρὴ, τὴν δὲ νύκτα καθεύδειν.
수면에 관해서는, 우리에게 자연스럽게 익숙한 것처럼 낮에는 깨어 있고 밤에는 자야 한다.
Ἢν δὲ εἴη τοῦτο μεταβεβλημένον, κάκιον·
만약 이것이 바뀌어 있다면 더 나쁘다.
ἥκιστα. δ᾿ ἂν λυπέοιτο, εἰ κοιμῷτο τὸ πρωΐ ἐς τὸ τρίτον μέρος τῆς ἡμέρης·
그러나 아침에 낮의 3분의 1 시점까지 자는 것이라면 해가 가장 적다.
οἱ δὲ ἀπὸ τουτέου| τοῦ χρόνου ὕπνοι πονηρότεροί εἰσι·
이 시간 이후의 수면은 더 나쁘다.
κάκιστον δὲ μὴ κοιμᾶσθαι, μήτε τῆς νυκτὸς, μήτε τῆς ἡμέρης·
밤에도 낮에도 자지 못하는 것이 가장 나쁘다.
ἢ γὰρ ὑπὸ ὀδύνης τε καὶ πόνων ἀγρυπνέειν ἢ παραφρονήσειν ἕπεται ἀπὸ τουτέου τοῦ σημείου.
왜냐하면 통증과 고통 때문에 잠을 못 이루거나, 혹은 이 징조로부터 정신착란이 뒤따르기 때문이다.
§1111.
11.
Διαχώρημα δέ ἐστιν· ἄριστον τὸ μαλθακόν τε καὶ ξυνεστηκὸς, καὶ τὴν ὥρην ἥνπερ καὶ ὑγιαίνοντι ὑπεχώρεε, πλῆθος δὲ πρὸς λόγον τῶν ἐσιόντων·
배설물에 관해서는, 부드럽고 굳어 있으며 건강할 때와 같은 시간에 나오는 것, 그리고 그 양이 섭취한 것에 비례하는 것이 가장 좋다.
τοιαύτης γὰρ ἐούσης τῆς διεξόδου, ἡ κάτω κοιλίη ὑγιαίνοι ἄν.
배설이 이러하다면 하복부는 건강할 것이다.
Εἰ δὲ εἴη ὑγρὸν τὸ διαχώρημα, ξυμφέρει μήτε τρύζειν, μήτε πυκνόν τι εἶναι, καὶ κατ᾿ ὀλίγον ὑποχωρέειν·
만약 배설물이 묽다면, 소리가 나거나 빈번하거나 조금씩 나오는 것은 이롭지 못하다.
κοπιῶν γὰρ ὁ ἄνθρωπος ὑπὸ τῆς ξυνεχέος ἐξαναστάσιος ἀγρυπνοίη ἄν·
왜냐하면 환자는 끊임없이 일어남으로써 피로해져 잠을 이루지 못하기 때문이다.
εἰ δὲ ἀθρόον πολλάκις διαχωρέει, κίνδυνος λειποθυμῆσαι: Ἀλλὰ χρὴ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐσιόντων ἢ δὶς ἢ τρὶς τῆς ἡμέρης ὑποχωρέειν, καὶ τῆς νυκτὸς ἅπαξ, πλείονα δ᾿ ἐπὶ τὸ πρωΐ, ὥσπερ ξύνηθές ἐστι τῷ ἀνθρώπῳ.
그러나 한꺼번에 여러 번 배설한다면 실신할 위험이 있다. 오히려 섭취한 양에 따라 낮에 두세 번, 밤에 한 번, 그리고 아침에 더 많이 배설해야 하며, 이는 보통 사람에게 익숙한 것과 같다.
Παχύνεσθαι δὲ χρὴ τὸ διαχώρημα, ἰούσης πρὸς κρίσιν τῆς νούσου.
병이 위기를 향해 갈수록 배설물은 걸쭉해져야 한다.
Ὑπόπυῤῥον δὲ ἔστω καὶ μὴ λίην δυσῶδες.
황적색을 띠고 지나치게 악취가 나지 않아야 한다.
Ἐπιτήδειον δὲ καὶ ἕλμινθας στρογγύλας διεξιέναι μετὰ τοῦ διαχωρήματος, πρὸς κρίσιν ἰούσης τῆς νούσου.
병이 위기를 향해 갈수록 배설물과 함께 둥근 벌레가 빠져나오는 것도 이롭다.
Δεῖ δὲ ἐν παντὶ τῷ νουσήματι λαπαρὴν τὴν κοιλίην εἶναι καὶ εὔογκον.
모든 질병에서 배는 부드럽고 알맞은 부피를 가져야 한다.
Ὑδαρὲς δὲ κάρτα, ἢ λευκὸν, ἢ χλωρὸν, ἢ ἐρυθρὸν ἰσχυρῶς, ἢ ἀφρῶδες διαχωρέειν, πονηρὰ ταῦτα πάντα.
매우 묽거나, 희거나, 황록색이거나, 강하게 붉거나, 거품이 이는 배설물이 나오는 것은 모두 나쁘다.
Ἔτι δὲ πονηρὸν, καὶ σμικρόν τε ἐὸν, καὶ γλισχρὸν, καὶ λευκὸν, καὶ ὑπόχλωρον, καὶ λεῖον.
또한 작고 끈적거리며, 희고, 옅은 황록색이며, 매끄러운 것도 나쁘다.
Τουτέων δὲ θανατωδέστερα ἂν εἴη τὰ μέλανα, ἢ λιπαρὰ, ἢ πελιὰ, ἢ ἰώδεα, ἢ κάκοδμα.
이것들보다 더 치명적인 것은 검은색, 기름진 것, 청흑색, 녹슬어 청록색인 것, 또는 악취가 나는 것이다.
Τὰ δὲ ποικίλα, χρονιώτερα μὲν τουτέων, ὀλέθρια δὲ οὐδὲν ἧσσον·
알록달록한 배설물은 이것들보다 더 오래 끌지만 치명적이기는 마찬가지이다.
ἔστι δὲ τὰ τοιαῦτα ξυσματώδεα, καὶ χολώδεα, καὶ πρασοειδέα, καὶ μέλανα, ποτὲ μὲν ὁμοῦ διεξερχόμενα ἀλλήλοισι, ποτὲ δὲ κατὰ μέρος.
그것들은 긁어낸 찌꺼기 같고, 담즙이 섞여 있으며, 부추색이고, 검은색인데, 어떤 때는 함께 섞여 나오고 어떤 때는 번갈아 나온다.
Φῦσαν δὲ ἄνευ ψόφου καὶ περδήσιος διεξιέναι ἄριστον·
가스는 소리 없이 또 급격한 방출 없이 빠져나가는 것이 가장 좋다.
κρέσσον δὲ καὶ ξὺν ψόφῳ διελθεῖν ἢ αὐτοῦ ἀνειλέεσθαι·
그러나 안에 갇혀 있는 것보다는 소리를 내며 나가는 것이 더 낫다.
καὶ οὕτω διελθοῦσα σημαίνει ἢ πονέειν τι τὸν ἄνθρωπον, ἢ παραφρονέειν, ἢν μὴ ἑκὼν ὁ ἄνθρωπος οὕτω τὴν ἄφεσιν τῆς φύσης ποιήσηται.
가스가 이와 같이 배출되지 않고, 환자가 스스로 원해서 방출하는 것이 아니라면, 그것은 환자가 통증을 느끼고 있거나 정신착란을 일으키고 있음을 뜻한다.
Τοὺς δὲ ἐκ τῶν ὑποχονδρίων πόνους τε καὶ κυρτώματα, ἢν ᾖ νεαρὰ καὶ μὴ ξὺν φλεγμονῇ, λύει βορβορυγμὸς ἐγγενόμενος ἐν τῷ ὑποχονδρίῳ, καὶ μάλιστα μὲν διεξιὼν ξὺν κόπρῳ τε καὶ οὔρῳ καὶ φύσῃ, ἢν δὲ μὴ, καὶ αὐτὸς δὴ περαιωθεὶς ὠφελέει·
계륵부의 통증과 팽만은, 그것이 새로 생긴 것이고 염증이 동반되지 않은 것이라면, 계륵부에서 발생하는 장명에 의해 풀린다.
ὠφελέει δὲ καὶ ὑποκαταβὰς ἐς τὰ κάτω χωρία.
그리고 그것이 대변, 소변, 가스와 함께 빠져나온다면 가장 좋지만, 그렇지 않더라도 장명 자체가 통과하는 것만으로도 이로우며, 아래 부위로 내려가는 것도 이롭다.