§62ταῖς αὑτῶν ψυχαῖς κοινὴν τὴν πόλιν καὶ τοῖς ἄλλοις κτησόμενοι, θάνατον μετʼ ἐλευθερίας αἱρούμενοι ἢ βίον μετὰ δουλείας, οὐχ ἧττον ταῖς συμφοραῖς αἰσχυνόμενοι ἢ τοῖς ἐχθροῖς ὀργιζόμενοι, μᾶλλον βουληθέντες ἐν τῇ αὑτῶν ἀποθνῄσκειν ἢ ζῆν τὴν ἀλλοτρίαν οἰκοῦντες, συμμάχους μὲν ὅρκους καὶ συνθήκας ἔχοντες, πολεμίους δὲ τοὺς πρότερον ὑπάρχοντας καὶ τοὺς πολίτας τοὺς ἑαυτῶν. §63ἀλλʼ ὅμως οὐ τὸ πλῆθος τῶν ἐναντίων φοβηθέντες, ἀλλʼ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ἑαυτῶν κινδυνεύσαντες, τρόπαιον μὲν τῶν πολεμίων ἔστησαν, μάρτυρας δὲ τῆς αὑτῶν ἀρετῆς ἐγγὺς ὄντας τοῦδε τοῦ μνήματος τοὺς Λακεδαιμονίων τάφους παρέχονται.
스스로의 혼을 바쳐 이 도시를 다른 이들에게도 공유되는 곳으로 획득하고자 했고, 노예 상태의 삶보다는 자유를 동반한 죽음을 선택했으며, 적들에 대한 분노 못지않게 자신들의 불행을 수치스러워했고, 타국에서 머물며 살기보다는 조국에서 죽기를 갈망했으며, 맹세와 협정을 동맹으로 삼았으나 이전부터 존재하던 자들과 자신들의 동포 시민들을 적으로 삼았던 것이다. 그러나 그럼에도 불구하고 적들의 세력이 많음을 두려워하지 않고 스스로의 신체로 위험에 맞서 적들을 상대로 승전비를 세웠으며, 이 무덤 근처에 있는 라케다이몬인들의 무덤을 자신들의 미덕의 증인으로 제시하고 있다.
καὶ γάρ τοι μεγάλην μὲν ἀντὶ μικρᾶς ἀπέδειξαν τὴν πόλιν, ὁμονοοῦσαν δὲ ἀντὶ στασιαζούσης ἀπέφηναν, τείχη δὲ ἀντὶ τῶν καθῃρημένων ἀνέστησαν. §64οἱ δὲ κατελθόντες αὐτῶν, ἀδελφὰ τὰ βουλεύματα τοῖς ἔργοις τῶν ἐνθάδε κειμένων ἐπιδεικνύντες, οὐκ ἐπὶ τιμωρίαν τῶν ἐχθρῶν ἀλλʼ ἐπὶ σωτηρίαν τῆς πόλεως ἐτράποντο, καὶ οὔτε ἐλαττοῦσθαι δυνάμενοι οὔτʼ αὐτοὶ πλέον ἔχειν δεόμενοι τῆς μὲν αὑτῶν ἐλευθερίας καὶ τοῖς βουλομένοις δουλεύειν μετέδοσαν, τῆς δʼ ἐκείνων δουλείας αὐτοὶ μετέχειν οὐκ ἠξίωσαν.
과연 그들은 도시를 작은 상태에서 거대하게 만들어 보였고, 내분 상태에서 화합하는 곳으로 나타내었으며, 허물어졌던 성벽들 대신에 새로운 성벽을 재건했다. 그들 중 귀환한 자들은 자신들의 결의가 여기에 누워 있는 이들의 위업과 형제처럼 일치함을 보여주면서, 적들에 대한 보복이 아니라 도시의 구원을 향해 발길을 돌렸고, 스스로 불이익을 당할 수도 없고 자기들이 더 많이 가질 필요도 없었기에, 자신들의 자유를 기꺼이 노예가 되고자 하는 자들에게도 나누어 주었으나 그들의 노예 상태에 자신들이 동참하는 것은 용납하지 않았다.
ἔργοις δὲ μεγίστοις καὶ καλλίστοις ἀπελογήσαντο, §65ὅτι οὐ κακίᾳ τῇ αὑτῶν οὐδʼ ἀρετῇ τῇ τῶν πολεμίων πρότερον ἐδυστύχησεν ἡ πόλις·
그리고 가장 위대하고 아름다운 업적을 통해 다음과 같이 변명했다. 즉, 이 도시가 이전에 불행을 겪은 것은 자신들의 무능 때문도 아니고 적들의 미덕 때문도 아니었다는 점이다.
εἰ γὰρ στασιάσαντες πρὸς ἀλλήλους βίᾳ παρόντων Πελοποννησίων καὶ τῶν ἄλλων ἐχθρῶν εἰς τὴν αὑτῶν οἷοί τε ἐγένοντο κατελθεῖν, δῆλον ὅτι ῥαδίως ἂν ὁμονοοῦντες πολεμεῖν αὐτοῖς ἐδύναντο. §66ἐκεῖνοι μὲν οὖν διὰ τοὺς ἐν Πειραιεῖ κινδύνους ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων ζηλοῦνται·
만약 그들이 서로 내분을 겪으면서 펠로포네소스인들과 다른 적들이 무력으로 버티고 있는 상황에서도 자신들의 땅으로 귀환할 수 있었다면, 그들이 화합하여 전쟁을 수행했을 때 그들을 상대로 쉽게 승리할 수 있었을 것임은 자명하기 때문이다. 그리하여 그들은 페이라이에우스에서의 위험 덕분에 모든 인류에게 부러움의 대상이 되고 있다.
ἄξιον δὲ καὶ τοὺς ξένους τοὺς ἐνθάδε κειμένους ἐπαινέσαι, οἳ τῷ πλήθει βοηθήσαντες καὶ περὶ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας μαχόμενοι, πατρίδα τὴν ἀρετὴν ἡγησάμενοι, τοιαύτην τοῦ βίου τελευτὴν ἐποιήσαντο·
그러나 여기에 누워 있는 이방인들을 찬양하는 것도 마땅하니, 그들은 민중을 돕고 우리의 구원을 위해 싸우며 미덕을 조국으로 여겨 그와 같은 생의 종말을 맞이했다.
ἀνθʼ ὧν ἡ πόλις αὐτοὺς καὶ ἐπένθησε καὶ ἔθαψε δημοσίᾳ, καὶ ἔδωκεν ἔχειν αὐτοῖς τὸν ἅπαντα χρόνον τὰς αὐτὰς τιμὰς τοῖς ἀστοῖς. §67οἱ δὲ νῦν θαπτόμενοι, βοηθήσαντες Κορινθίοις ὑπὸ παλαιῶν φίλων ἀδικουμένοις καινοὶ σύμμαχοι γενόμενοι, οὐ τὴν αὐτὴν γνώμην Λακεδαιμονίοις ἔχοντες (οἱ μὲν γὰρ τῶν ἀγαθῶν αὐτοῖς ἐφθόνουν, οἱ δὲ ἀδικουμένους αὐτοὺς ἠλέουν, οὐ τῆς προτέρας ἔχθρας μεμνημένοι, ἀλλὰ τὴν παροῦσαν φιλίαν περὶ πολλοῦ ποιούμενοι) πᾶσιν ἀνθρώποις φανερὰν τὴν αὑτῶν ἀρετὴν ἐπεδείξαντο. §68ἐτόλμησαν γὰρ μεγάλην ποιοῦντες τὴν Ἑλλάδα οὐ μόνον ὑπὲρ τῆς αὑτῶν σωτηρίας κινδυνεύειν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς τῶν πολεμίων ἐλευθερίας ἀποθνῄσκειν·
그 대가로 도시는 그들을 애도하고 공적으로 장사 지냈으며, 시민들과 동일한 명예를 영원히 누리도록 허락했다. 그리고 지금 장사 지내지는 이들은, 옛 친구들로부터 부당한 대우를 받던 코린토스인들을 도와 새로운 동맹이 되었고, 라케다이몬인들과는 다른 마음을 품었으니 (라케다이몬인들은 그들의 번영을 시기했으나, 아테나이인들은 부당한 대우를 받는 그들을 가련히 여겨, 이전의 적대감을 기억하지 않고 현재의 우정을 매우 소중히 여겼기 때문이다), 온 인류에게 자신들의 미덕을 명백히 보여주었다. 그들은 그리스를 강대하게 만들면서 자신들의 구원을 위해서만 위험을 무릅쓴 것이 아니라, 적들의 자유를 위해서도 기꺼이 죽고자 했기 때문이다.
τοῖς γὰρ Λακεδαιμονίων συμμάχοις περὶ τῆς ἐκείνων ἐλευθερίας ἐμάχοντο.
참으로 그들은 라케다이몬인의 동맹자들을 상대로 그들의 자유를 위해 싸웠다.
νικήσαντες μὲν γὰρ ἐκείνους τῶν αὐτῶν ἠξίουν, δυστυχήσαντες δὲ βέβαιον τὴν δουλείαν τοῖς ἐν τῇ Πελοποννήσῳ κατέλιπον. §69ἐκείνοις μὲν οὖν οὕτω διακειμένοις ὁ βίος οἰκτρὸς καὶ ὁ θάνατος εὐκτός· οὗτοι δὲ καὶ ζῶντες καὶ ἀποθανόντες ζηλωτοί, παιδευθέντες μὲν ἐν τοῖς τῶν προγόνων ἀγαθοῖς, ἄνδρες δὲ γενόμενοι τήν τε ἐκείνων δόξαν διασώσαντες καὶ τὴν αὑτῶν ἀρετὴν ἐπιδείξαντες. §70πολλῶν μὲν γὰρ καὶ καλῶν αἴτιοι γεγένηνται τῇ ἑαυτῶν πατρίδι, ἐπηνώρθωσαν δὲ τὰ ὑφʼ ἑτέρων δυστυχηθέντα, πόρρω δʼ ἀπὸ τῆς αὑτῶν τὸν πόλεμον κατέστησαν.
만약 그들이 승리했다면 그들을 자신들과 동등한 처지로 대우했을 터이나, 불행을 겪었기에 펠로포네소스에 있는 이들에게 확실한 노예 상태를 남겨주게 되었기 때문이다. 그러므로 그러한 처지에 놓인 이들에게는 삶이 가련하고 죽음이 바라는 바가 되겠으나, 이 장정들은 살아서나 죽어서나 부러움의 대상이니, 선조들의 훌륭한 모범 속에서 교육받았고, 성인이 되어서는 선조들의 명성을 지켜내며 자신들의 미덕을 보여주었기 때문이다. 그들은 자신들의 조국을 위해 수많은 아름다운 일들의 원인이 되었고, 타인에 의해 겪게 된 불행을 바로잡았으며, 조국에서 멀리 떨어진 곳에서 전쟁을 수행했다.
ἐτελεύτησαν δὲ τὸν βίον, ὥσπερ χρὴ τοὺς ἀγαθοὺς ἀποθνῄσκειν, τῇ μὲν πατρίδι τὰ τροφεῖα ἀποδόντες, τοῖς δὲ θρέψασι λύπας καταλιπόντες. §71ὥστε ἄξιον τοῖς ζῶσι τούτους ποθεῖν καὶ σφᾶς αὐτοὺς ὀλοφύρεσθαι καὶ τοὺς προσήκοντας αὐτῶν ἐλεεῖν τοῦ ἐπιλοίπου βίου.
그리하여 훌륭한 장정들이 죽어야 마땅하듯이 생을 마감하며, 조국에게는 양육의 은혜를 갚았고, 자신들을 길러준 이들에게는 슬픔을 남겨주었다. 그러므로 살아 있는 이들이 이들을 그리워하고 스스로를 애도하며 이들의 친족들의 남은 삶을 가련히 여기는 것은 마땅하다.
τίς γὰρ αὐτοῖς ἔτι ἡδονὴ καταλείπεται τοιούτων ἀνδρῶν θαπτομένων, οἳ πάντα περὶ ἐλάττονος τῆς ἀρετῆς ἡγούμενοι αὑτοὺς μὲν ἀπεστέρησαν βίου, χήρας δὲ γυναῖκας ἐποίησαν, ὀρφανοὺς δὲ τοὺς αὑτῶν παῖδας ἀπέλιπον, ἐρήμους δʼ ἀδελφοὺς καὶ πατέρας καὶ μητέρας κατέστησαν;
이토록 훌륭한 장정들이 묻히는 지금, 친족들에게 더 이상 무슨 기쁨이 남아 있겠는가? 그들은 모든 것을 미덕보다 못하게 여겨 스스로의 목숨을 앗아갔고, 아내들을 과부로 만들었으며, 자신들의 아이들을 고아로 남겨두었고, 형제들과 아버지와 어머니들을 쓸쓸한 처지에 놓이게 했으니 말이다.