§41ταῦτα δέ ἐστιν ἄτομα καὶ ἀμετάβλητα, εἴπερ μὴ μέλλει πάντα εἰς τὸ μὴ ὂν φθαρήσεσθαι, ἀλλ’ ἰσχύοντα ὑπομενεῖν ἐν ταῖς διαλύσεσι τῶν συγκρίσεων πλήρη τὴν φύσιν ὄντα καὶ οὐκ ἔχοντα ὅπῃ ἢ ὅπως διαλυθήσεται.
이것들(복합체의 원소들)은 만약 모든 것이 비존재로 소멸하지 않으려면 분할 불가능하고 변하지 않아야 하며, 오히려 복합체들이 분해될 때에도 그 본성상 충실(빈틈없음)하므로 분해될 여지나 방법이 없어 존속할 힘을 가진다.
ὥστε τὰς ἀρχὰς ἀτόμους ἀναγκαῖον εἶναι σωμάτων φύσεις.
따라서 원리들은 물체의 분할 불가능한 본성(아톰)임이 필연적이다.
Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ πᾶν ἄπειρόν ἐστι.
나아가 전체는 무한하다.
τὸ γὰρ πεπερασμένον ἄκρον ἔχει· τὸ δὲ ἄκρον παρ’ ἕτερόν τι θεωρεῖται·
유한한 것은 끝을 가지기 마련인데, 끝은 다른 어떤 것과의 대조 속에서 관찰되는 것이다.
ὥστε οὐκ ἔχον ἄκρον πέρας οὐκ ἔχει πέρας δὲ οὐκ ἔχον ἄπειρον ἂν εἴη καὶ οὐ πεπερασμένον.
따라서 끝을 가지지 않는 전체는 한계를 가지지 않으며, 한계를 가지지 않으므로 무한한 것이지 유한한 것이 아닐 것이다.
Καὶ μὴν καὶ τῷ πλήθει τῶν σωμάτων ἄπειρόν ἐστι τὸ πᾶν καὶ τῷ μεγέθει τοῦ κενοῦ.
더욱이 전체는 물체의 수에서도, 허공의 크기에서도 무한하다.
§42εἴ τε γὰρ ἦν τὸ κενὸν ἄπειρον, τὰ δὲ σώματα ὡρισμένα, οὐθαμοῦ ἂν ἔμενε τὰ σώματα, ἀλλ’ ἐφέρετο κατὰ τὸ ἄπειρον κενὸν διεσπαρμένα, οὐκ ἔχοντα τὰ ὑπερείδοντα καὶ στέλλοντα κατὰ τὰς ἀνακοπάς·
만약 허공은 무한하고 물체는 유한했다면, 물체들은 아무 곳에도 머무르지 못하고 무한한 허공을 흩어진 채 떠돌아다녔을 것이다. 충돌할 때 그것들을 떠받치거나 저지할 것들을 가지지 못했을 것이기 때문이다.
εἴ τε τὸ κενὸν ἦν ὡρισμένον, οὐκ ἂν εἶχε τὰ ἄπειρα σώματα ὅπου ἐνέστη.
또한 만약 허공이 유한했다면, 무한한 물체들이 들어설 자리가 없었을 것이다.
Πρός τε τούτοις τὰ ἄτομα τῶν σωμάτων καὶ μεστά, ἐξ ὧν καὶ αἱ συγκρίσεις γίνονται καὶ εἰς ἃ διαλύονται, ἀπερίληπτά ἐστι ταῖς διαφοραῖς τῶν σχημάτων·
이에 더하여 복합체가 그로부터 생겨나고 또 그것으로 분해되는, 물체들 중 분할 불가능하고 충실한 것들(아톰)은 그 형상의 다양성에 있어서 헤아릴 수 없다.
οὐ γὰρ δυνατὸν γενέσθαι τὰς τοσαύτας διαφορὰς ἐκ τῶν αὐτῶν σχημάτων περιειλημμένων.
제한된 수의 형상들로부터는 이처럼 많은 차이가 생겨나는 것이 불가능하기 때문이다.
Καὶ καθ’ ἑκάστην δὲ σχημάτισιν ἁπλῶς ἄπειροί εἰσιν αἱ ὅμοιαι, ταῖς δὲ διαφοραῖς οὐχ ἁπλῶς ἄπειροι ἀλλὰ μόνον ἀπερίληπτοι, (οὐδὲ γάρ φησιν ἐνδοτέρω εἰς ἄπειρον τὴν τομὴν τυγχάνειν. §43λέγει δέ, ἐπειδὴ αἱ ποιότητες μεταβάλλονται), εἰ μέλλει τις μὴ καὶ τοῖς μεγέθεσιν ἁπλῶς εἰς ἄπειρον αὐτὰς ἐκβάλλειν.
그리고 개별 형상에 있어서 동일한 형상을 가진 것들은 단순히 무한하지만, 형상의 다양성에 있어서는 단순히 무한한 것이 아니라 단지 헤아릴 수 없을 뿐이다. (왜냐하면 그는 뒤에서 분할이 무한히 이루어지는 것은 아니라고 말하기 때문이다. 그는 성질들이 변하기 때문에 그렇게 말하는 것이다) 만약 사람들이 그것들의 크기까지 단순히 무한히 늘리려 하지 않는다면 말이다.
Κινοῦνταί τε συνεχῶς αἱ ἄτομοι (φησὶ δὲ ἐνδοτέρω καὶ ἰσοταχῶς αὐτὰς κινεῖσθαι τοῦ κενοῦ τὴν εἶξιν ὁμοίαν παρεχομένου καὶ τῇ κουφοτάτῃ καὶ τῇ βαρυτάτῃ) τὸν αἰῶνα, καὶ αἱ μὲν εἰς μακρὰν ἀπ’ ἀλλήλων διιστάμεναι, αἱ δὲ αὐτοῦ τὸν παλμὸν ἴσχουσαι, ὅταν τύχωσι τῇ περιπλοκῇ κεκλειμέναι ἢ στεγαζόμεναι παρὰ τῶν πλεκτικῶν.
또한 아톰들은 영원히 끊임없이 운동하고 있으며(그는 뒤에서 아톰들이 등속으로 운동한다고 말하는데, 허공이 가장 가벼운 것에게나 가장 무거운 것에게나 똑같이 비켜주기 때문이다), 어떤 것들은 서로 멀리 떨어져 나가고, 어떤 것들은 얽힘에 의해 갇히거나 얽히게 만드는 것들에 의해 둘러싸여 그 자리에서 진동을 유지한다.
§44ἥ τε γὰρ τοῦ κενοῦ φύσις ἡ διορίζουσα ἑκάστην αὐτὴν τοῦτο παρασκευάζει, τὴν ὑπέρεισιν οὐχ οἵα τε οὖσα ποιεῖσθαι·
각 아톰을 격리하는 허공의 본성이 이것을 가능하게 만드는데, 허공은 지탱을 제공할 수 없기 때문이다.
ἥ τε στερεότης ἡ ὑπάρχουσα αὐταῖς κατὰ τὴν σύγκρουσιν τὸν ἀποπαλμὸν ποιεῖ, ἐφ’ ὁπόσον ἂν ἡ περιπλοκὴ τὴν ἀποκατάστασιν ἐκ τῆς συγκρούσεως διδῷ ἀρχὴ δὲ τούτων οὐκ ἔστιν, ἀϊδίων τῶν ἀτόμων οὐσῶν καὶ τοῦ κενοῦ.
또한 아톰들이 가진 견고함이 충돌 시에 반발을 만들어내는데, 이는 얽힘이 충돌로부터의 회복(반발)을 허용하는 한에서이다. 그리고 이것들의 운동에는 시작이 없으니, 아톰들과 허공이 영원하기 때문이다.
(φησὶ δ’ ἐνδοτέρω μηδὲ ποιότητά τινα περὶ τὰς ἀτόμους εἶναι πλὴν σχήματος καὶ μεγέθους καὶ βάρους·
(또한 그는 뒤에서 아톰들에게는 형상과 크기와 무게 외에는 아무런 성질도 없다고 말한다.
τὸ δὲ χρῶμα παρὰ τὴν θέσιν τῶν ἀτόμων ἀλλάττεσθαι ἐν ταῖς Δώδεκα στοιχειώσεσί φησι.
그리고 『12가지 기본 원소』에서 색은 아톰들의 배치에 따라 변한다고 말한다.
πᾶν τε μέγεθος μὴ εἶναι περὶ αὐτάς· οὐδέποτε γοῦν ἄτομος ὤφθη αἰσθήσει. ) §45Ἡ τοσαύτη δὴ φωνὴ τούτων πάντων μνημονευομένων τὸν ἱκανὸν τύπον ὑποβάλλει 〈ταῖς περὶ〉 τῆς τῶν ὄντων φύσεως ἐπινοίαις.
또한 모든 크기가 아톰들에게 속하는 것은 아니라고 말하는데, 어쨌든 아톰은 지각에 의해 관찰된 적이 없기 때문이다.) 이 모든 것을 기억한다면, 이 정도 분량의 말이 존재하는 것들의 본성에 대한 사색에 충분한 개요를 제공한다.
Ἀλλὰ μὴν καὶ κόσμοι ἄπειροί εἰσιν, οἵ θ’ ὅμοιοι τούτῳ καὶ ἀνόμοιοι.
나아가 세계들도 무한하며, 이 세계와 닮은 것도 있고 닮지 않은 것도 있다.
αἵ τε γὰρ ἄτομοι ἄπειροι οὖσαι, ὡς ἄρτι ἀπεδείχθη, φέρονται καὶ πορρωτάτω.
아톰들이 무한하다는 것은 방금 증명되었듯이 가장 먼 곳까지 운반되기 때문이다.
οὐ γὰρ κατανήλωνται αἱ τοιαῦται ἄτομοι, ἐξ ὧν ἂν γένοιτο κόσμος ἢ ὑφ’ ὧν ἂν ποιηθείη, οὔτ’ εἰς ἕνα οὔτ’ εἰς πεπερασμένους, οὔθ’ ὅσοι τοιοῦτοι οὔθ’ ὅσοι διάφοροι τούτοις.
세계가 그로부터 생겨나거나 그에 의해 만들어질 아톰들은, 그것이 이 세계와 같은 것이든 다른 것이든 간에, 단 하나의 세계나 유한한 수의 세계들에 의해 다 소모되지 않는다.
ὥστε οὐδὲν τὸ ἐμποδοστατῆσόν ἐστι πρὸς τὴν ἀπειρίαν τῶν κόσμων.
따라서 세계들의 무한함을 가로막는 것은 아무것도 없다.
§46Καὶ μὴν καὶ τύποι ὁμοιοσχήμονες τοῖς στερεμνίοις εἰσί, λεπτότησιν ἀπέχοντες μακρὰν τῶν φαινομένων.
또한 견고한 물체들과 닮은 형상을 가진 윤곽(모형)들이 존재하는데, 이것들은 미세함에 있어 현상하는 것들과 멀리 떨어져 있다.
οὔτε γὰρ συστάσεις ἀδυνατοῦσιν ἐν τῷ περιέχοντι γίνεσθαι τοιαῦται οὔτ’ ἐπιτηδειότητες πρὸς κατεργασίας τῶν κοιλωμάτων καὶ λεπτο τήτων [γίνεσθαι], οὔτε ἀπόρροιαι τὴν ἑξῆς θέσιν καὶ βάσιν διατηροῦσαι, ἥνπερ καὶ ἐν τοῖς στερεμνίοις εἶχον·
주위의 공간 속에서 그러한 결합이 생겨나는 것이 불가능하지 않으며, 오목한 곳이나 미세한 부분을 형성하기에 적절한 조건들이 생겨나는 것도 불가능하지 않고, 견고한 물체 속에서 가졌던 것과 동일한 순서와 배치를 유지하는 유출물이 존재하는 것도 불가능하지 않기 때문이다.
τούτους δὲ τοὺς τύπους εἴδωλα προσαγορεύομεν.
우리는 이러한 윤곽들을 영상이라고 부른다.
καὶ μὴν καὶ ἡ διὰ τοῦ κενοῦ φορὰ κατὰ μηδεμίαν ἀπάντησιν τῶν ἀντικοψάντων γινομένη πᾶν μῆκος περιληπτὸν ἐν ἀπερινοήτῳ χρόνῳ συντελεῖ.
더욱이 허공을 관통하는 운동은 저항하는 것들과의 어떠한 충돌도 일어나지 않는다면 상상할 수 없는 시간 안에 파악 가능한 모든 거리를 완수한다.
βράδους γὰρ καὶ τάχους ἀντικοπὴ καὶ οὐκ ἀντικοπὴ ὁμοίωμα λαμβάνει.
느림과 빠름의 저항 및 저항 없음은 유사성을 띠기 때문이다.