§1.3.12περὶ μὲν οὖν τῶν πλημμυρίδων καὶ τῶν ἀμπώτεων εἰρήκασιν ἱκανῶς Ποσειδώνιός τε καὶ Ἀθηνόδωρος· περὶ δὲ τῆς τῶν πορθμῶν παλιρροίας, ἐχόντων καὶ αὐτῶν φυσικώτερον λόγον ἢ κατὰ τὴν νῦν ὑπόθεσιν, τοσοῦτον εἰπεῖν ἀπόχρη, ὅτι οὔτε εἷς τρόπος τοῦ ῥοώδεις εἶναι τοὺς πορθμούς, ὅ γε κατʼ εἶδος (οὐ γὰρ ἂν ὁ μὲν Σικελικὸς δὶς ἑκάστης ἡμέρας μετέβαλλεν, ὡς οὗτός φησιν, ὁ δὲ Χαλκιδικὸς ἑπτάκις, ὁ δὲ κατὰ Βυζάντιον οὐδὲ μετέβαλλεν, ἀλλὰ διετέλει τὸν ἔκρουν μόνον ἔχων τὸν ἐκ τοῦ Ποντικοῦ πελάγους εἰς τὴν Προποντίδα, ὡς δὲ Ἵππαρχος ἱστορεῖ, καὶ μονάς ποτε ἐποιεῖτο), οὔτʼ εἰ τρόπος εἷς εἴη, ταύτην ἂν ἔχοι τὴν αἰτίαν, ἥν φησιν ὁ Ἐρατοσθένης, ὅτι ἡ ἐφʼ ἑκάτερα θάλαττα ἄλλην καὶ ἄλλην ἐπιφάνειαν ἔχει·
조석의 밀물과 썰물에 대해서는 포세이도니오스와 아테노도로스가 충분히 논하였으나, 해협의 왕복류에 대해서는(이 역시 현재의 가설보다 더 자연학에 부합하는 설명을 가지고 있지만), 다음의 사실만 말해두는 것으로 충분하다. 즉, 해협이 흐름을 가지는 방식은 적어도 종적으로는 한 가지만이 아니며(왜냐하면 그의 말대로라면 시칠리아 해협은 매일 두 번 바뀌지만, 칼키스 해협은 일곱 번 바뀌고, 비잔티온 해협은 전혀 바뀌지 않은 채 폰토스해에서 프로폰티스해로 흘러나가는 단방향의 흐름만을 계속해서 유지하며, 히파르코스의 기록에 따르면 때로는 정지하기도 했기 때문이다), 설령 그 방식이 한 가지라 할지라도 에라토스테네스가 말하는 원인, 즉 양쪽의 바다가 서로 다른 수면을 가지고 있기 때문이라는 원인을 가질 수는 없다는 것이다.
οὐδὲ γὰρ ἐπὶ τῶν ποταμῶν τοῦτο γένοιτʼ ἄν, εἰ μὴ καταράκτας ἔχοιεν· ἔχοντες δὲ οὐ παλιρροοῦσιν, ἀλλʼ ἐπὶ τὸ ταπεινότερον ἀεὶ φέρονται.
왜냐하면 강들의 경우에 있어서도 폭포가 있지 않는 한 이런 일은 일어날 수 없기 때문이며, 폭포가 있다 하더라도 왕복하여 흐르지 않고 항상 더 낮은 곳으로만 흐르기 때문이다.
καὶ τοῦτο δὲ συμβαίνει διὰ τὸ κεκλιμένον εἶναι τὸ ῥεῦμα καὶ τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ·
그리고 이 일은 흐름과 그 표면이 기울어져 있기 때문에 일어난다.
ὥστʼ οὐχ ὅτι παλιρροοῦντας, ἀλλʼ οὐδὲ καθεστῶτας καὶ μένοντας, συρροίας μὲν ἐν αὐτοῖς οὔσης, μὴ μιᾶς δὲ ἐπιφανείας, ἀλλὰ τῆς μὲν ὑψηλοτέρας τῆς δὲ ταπεινοτέρας.
따라서 그들이 왕복하여 흐르지 않을 뿐만 아니라, 그들 내부에 합류가 존재하면서도 단일한 표면이 아니라 한쪽은 높고 다른 쪽은 낮을 경우에는 정지하여 머물러 있을 수도 없다.
πελάγους δὲ τίς ἂν φαίη κεκλιμένην ἐπιφάνειαν;
그런데 바다에 대하여 누가 기울어진 수면을 가지고 있다고 말할 수 있겠는가?
καὶ μάλιστα κατὰ τὰς σφαιροποιούσας ὑποθέσεις τὰ τέτταρα σώματα, ἃ δὴ καὶ στοιχεῖα φαμέν·
특히 우리가 원소라고도 부르는 네 가지 물체가 구체를 형성한다는 가설들에 따르면 더욱 그러하다.
οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ γῆ κατὰ ἕξιν ἐσχημάτισται στερεὰ οὖσα, ὥστε καὶ κοιλάδας ἔχειν συμμενούσας καὶ ἀναστήματα, οὕτω καὶ τὸ ὕδωρ, ἀλλʼ αὐτῇ τῇ κατὰ τὸ βάρος ῥοπῇ τὴν ὄχησιν ἐπὶ τῆς γῆς ποιεῖται καὶ τοιαύτην λαμβάνει τὴν ἐπιφάνειαν οἵαν ὁ Ἀρχιμήδης φησιν.
왜냐하면 물은 고체여서 계곡과 솟은 곳이 그대로 유지되는 지구처럼 상태에 따라 형태가 잡히는 것이 아니라, 무게에 따른 그 자체의 쏠림에 의해 지구 위에 지탱되며 아르키메데스가 말한 것과 같은 표면을 취하기 때문이다.
§1.3.13Ἐπιφέρει δὲ τοῖς περὶ τοῦ Ἄμμωνος καὶ τῆς Αἰγύπτου ῥηθεῖσιν, ὅτι δοκοίη καὶ τὸ Κάσιον ὄρος περικλύζεσθαι θαλάττῃ καὶ πάντα τὸν τόπον, ὅπου νῦν τὰ καλούμενα Γέρρα, καθʼ ἕκαστα τεναγίζειν συνάπτοντα τῷ τῆς Ἐρυθρᾶς κόλπῳ, συνελθούσης δὲ τῆς θαλάττης ἀποκαλυφθῆναι.
그는 암몬과 이집트에 관해 언급된 내용에 덧붙여, 카시온산 역시 바다에 둘러싸여 있었던 것으로 보이며, 현재 게라라고 불리는 곳 전체가 각 부분마다 홍해(에리트리아해)의 만에 접하여 늪지를 이루고 있다가 바다가 합쳐져 물러갔을 때 드러나게 되었다고 말한다.
τὸ δὴ τεναγίζειν τὸν λεχθέντα τόπον συνάπτοντα τῷ τῆς Ἐρυθρᾶς κόλπῳ, ἀμφίβολόν ἐστιν, ἐπειδὴ τὸ συνάπτειν σημαίνει καὶ τὸ συνεγγίζειν καὶ τὸ ψαύειν, ὥστε, εἰ ὕδατα εἴη, σύρρουν εἶναι θάτερον θατέρῳ.
그런데 언급된 곳이 홍해의 만에 접하여 늪지를 이루고 있었다는 주장은 모호한데, 왜냐하면 ‘접하다(시납테인)’는 단어는 ‘인접하다’는 뜻과 ‘닿다(합류하다)’는 뜻을 모두 가지므로, 물이 있다면 한쪽이 다른 쪽과 합류하고 있음을 뜻하기 때문이다.
ἐγὼ μὲν οὖν δέχομαι καὶ τὸ συνεγγίζειν τὰ τενάγη τῇ Ἐρυθρᾷ θαλάττῃ, ἕως ἀκμὴν ἐκέκλειστο τὰ κατὰ τὰς στήλας στενά, ἐκραγέντων δὲ τὴν ἀναχώρησιν γενέσθαι, ταπεινωθείσης τῆς ἡμετέρας θαλάττης διὰ τὴν κατὰ τὰς στήλας ἔκρυσιν.
그리하여 나는 헤라클레스의 기둥 부근의 협로가 여전히 닫혀 있었던 동안에는 그 늪지들이 홍해에 ‘인접해 있었다’고 받아들이며, 그곳이 터졌을 때 기둥 부근의 유출로 인해 우리 바다의 수면이 낮아짐으로써 물러감이 일어났다고 해석한다.
Ἵππαρχος δὲ ἐκδεξάμενος τὸ συνάπτειν ταὐτὸν τῷ σύρρουν γενέσθαι τὴν ἡμετέραν θάλατταν τῇ Ἐρυθρᾷ διὰ τὴν πλήρωσιν, αἰτιᾶται τί δή ποτε οὐχὶ τῇ κατὰ τὰς στήλας ἐκρύσει μεθισταμένη ἐκεῖσε ἡ καθʼ ἡμᾶς θάλαττα συμμεθίστα καὶ τὴν σύρρουν αὐτῇ γενομένην τὴν Ἐρυθράν, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ διέμεινεν ἐπιφανείᾳ, μὴ ταπεινουμένη·
그러나 히파르코스는 ‘접하다’를 우리 바다가 가득 참으로써 홍해와 ‘합류하게 된 것’과 같은 뜻으로 받아들이고서 다음과 같이 힐난한다. 어찌하여 우리 바다는 기둥 부근의 유출로 인해 그곳으로 옮겨갔을 때 자신과 합류해 있던 홍해를 함께 옮기지 않고, 낮아지지 않은 채 동일한 수면 상태로 남아 있었단 말인가?
καὶ γὰρ κατʼ αὐτὸν Ἐρατοσθένη τὴν ἐκτὸς θάλατταν ἅπασαν σύρρουν εἶναι, ὥστε καὶ τὴν ἑσπέριον καὶ τὴν Ἐρυθρὰν θάλατταν μίαν εἶναι.
왜냐하면 에라토스테네스 본인에 따르더라도 외해는 모두 합류해 있어 서쪽 바다와 홍해는 하나이기 때문이다.
τοῦτο δʼ εἰπὼν ἐπιφέρει τὸ ἀκόλουθον, τὸ τὸ αὐτὸ ὕψος ἔχειν τήν τε ἔξω στηλῶν θάλατταν καὶ τὴν Ἐρυθρὰν καὶ ἔτι τὴν ταύτῃ γεγονυῖαν σύρρουν.
이렇게 말한 뒤 그는 당연한 귀결로서 기둥 바깥의 바다와 홍해, 그리고 더 나아가 이것과 합류한 바다가 동일한 높이를 가져야 한다고 덧붙인다.
§1.3.14Ἀλλʼ οὔτʼ εἰρηκέναι τοῦτό φησιν Ἐρατοσθένης, τὸ σύρρουν γεγονέναι κατὰ τὴν πλήρωσιν τῇ Ἐρυθρᾷ, ἀλλὰ συνεγγίσαι μόνον, οὔτʼ ἀκολουθεῖν τῇ μιᾷ καὶ συνεχεῖ θαλάττῃ τὸ αὐτὸ ὕψος ἔχειν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιφάνειαν, ὥσπερ οὐδὲ τὴν καθʼ ἡμᾶς, καὶ νὴ Δία τὴν κατὰ τὸ Λέχαιον καὶ τὴν περὶ Κεγχρεάς.
그러나 에라토스테네스는 물이 가득 찼을 때 홍해와 합류했다고 말한 적이 없으며 단지 인접했다고만 말했을 뿐이고, 바다가 하나이자 연속되어 있다고 해서 동일한 높이와 동일한 수면을 가져야 한다는 결론이 나오는 것도 아니다.
ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ Ἵππαρχος ἐπισημαίνεται ἐν τῷ πρὸς αὐτὸν λόγῳ·
이는 우리 바다가 그러하지 않은 것과 같으며, 참으로 히파르코스 자신이 그에 대한 반론에서 지적하고 있는 레카이온 부근의 바다와 켄크레아이 주변의 바다의 예와도 같다.
εἰδὼς οὖν τὴν δόξαν αὐτοῦ τοιαύτην ἰδίᾳ τι πρὸς αὐτὸν λεγέτω, καὶ μὴ ἐξ ἑτοίμου λαμβανέτω, ὡς ἄρα ὁ φήσας μίαν εἶναι τὴν ἔξω θάλατταν σύμφησι καὶ ὅτι μία ἐστὶν αὐτῆς ἡ ἐπιφάνεια.
그러므로 히파르코스는 그의 의견이 그러함을 알고 있으니 그에 대해 개별적으로 논해야 할 것이며, 외해가 하나라고 말한 사람이 그 표면 또한 하나라는 데 동의하고 있는 것처럼 손쉽게 전제해서는 안 될 것이다.