§5.1Διὰ τί μακροὶ μὲν ὄντες οἱ περίπατοι ἐν τοῖς ὁμαλέσιν κοπιαρώτεροί εἰσιν τῶν ἀνωμάλων, βραχεῖς δὲ ἀκοπώτεροι;
왜 평탄한 곳에서의 긴 산책은 기복이 있는 곳보다 더 피로하지만, 짧은 산책은 덜 피로한가?
ἢ ὅτι ἥ τε πολλὴ κίνησις ποιεῖ κόπον καὶ ἡ ἰσχυρά.
그것은 많은 움직임과 격렬한 움직임이 모두 피로를 낳기 때문인가?
τοιαύτη δὲ ἡ σπασματώδης, πολλὴ δὲ ἡ συνεχὴς καὶ μία.
경련적인 움직임은 격렬하고, 연속적이며 단일한 움직임은 많다.
ἐν μὲν οὖν τοῖς ἀνάντεσιν, ἐὰν ᾖ μακρά, ἀνάπαυσις γίνεται ἡ μεταβολή, καὶ οὐ μακρὰ ἡ κίνησις, οὐδὲ ἵππων αὐτῶν, διὰ τὴν μεταβολήν·
오르막길에서는 만약 그것이 길다면 변화가 휴식이 되며, 변화 덕분에 말 자신에게도 움직임이 길게 느껴지지 않는다.
ἐν δὲ τοῖς ὁμαλέσιν ἡ ὁμοιότης τοῦ σχήματος οὐ διαλαμβάνει οὐδὲ ἀναπαύει τὰ μέρη, ἀλλὰ συνεργάζεται πρὸς τὸ συνεχῆ τὴν κίνησιν εἶναι.
반면에 평탄한 곳에서는 형태의 단조로움이 신체 부위들을 분산시키거나 휴식하게 하지 않고, 오히려 움직임이 연속적이 되도록 협력한다.
ὅταν δὲ ᾖ βραχεῖα, διὰ μὲν τὸ πλῆθος τῆς κινήσεως ἐν τοῖς ἐπιπέδοις οὐ γίνεται κόπος· ἐν δὲ τοῖς ἀνάντεσι διὰ τὸ τὴν μεταβολὴν ἰσχυρὰν γίνεσθαι καὶ ἐναντίαν, ὁτὲ μὲν ἄνω ὁτὲ δὲ κάτω, ποιεῖ κόπον.
그러나 짧을 때는 평지에서의 움직임의 양 때문에 피로가 생기지 않지만, 기복이 있는 곳에서는 변화가 격렬하고 반대(어떨 때는 위로, 어떨 때는 아래로)가 되기 때문에 피로를 낳는다.
τοιαύτη δέ, ὡς φαμέν, ἐν τοῖς ἀνάντεσιν, ἐν δὲ τοῖς πεδινοῖς τοὐναντίον.
우리가 말하듯, 기복이 있는 곳에서는 이러하며, 평지에서는 그 반대이다.
§5.2Δὶα τί τοῖς λειποψυχοῦσιν καὶ τοῖς ἐκ τῶν γυμνασίων διαλυομένοις ἐλάττους τε οἱ ὄγκοι καὶ ὀξύτεραι δοκοῦσιν εἶναι αἱ φωναί;
왜 기절한 사람들과 운동 후 몸이 풀린 사람들에게는 몸의 부피가 더 작아 보이고 목소리가 더 날카롭게 느껴지는가?
ἢ ὅτι αἵ τε φωναὶ ἐλάττους φαινόμεναι ὀξύτεραι φαίνονται (σημεῖον δὲ ὅτι μιμούμενοι τοὺς πόρρωθεν ὀξὺ φθέγγονται) καὶ οἱ ὄγκοι ἐλάττους;
그것은 목소리가 더 작게 느껴질 때 더 날카롭게 들리기 때문이며(그 증거로, 멀리 있는 사람을 흉내 낼 때 날카로운 목소리를 낸다), 부피 역시 더 작아지기 때문인가?
§5.3Διὰ τί ἡ γαστὴρ μόνον λεπτύνεται τῶν γυμναζομένων;
왜 운동하는 사람들 중에서 배만 날씬해지는가?
ἢ ὅτι πλείστη ἡ πιμελὴ περὶ τὴν γαστέρα;
그것은 배 주변에 지방이 가장 많기 때문인가?
§5.4Διὰ τί τὸ πῖον τετριμμένον γίνεται τοῖς πονοῦσιν;
왜 일하는 사람들(운동하는 사람들)에게서는 마찰된 지방이 사라지는가?
ἢ διότι τὸ πῖον τήκεται θερμαινόμενον, ἡ δὲ κίνησις θερμαίνει, ἡ δὲ σὰρξ οὐ τήκεται.
그것은 지방은 데워지면 녹지만, 움직임은 데워주고 살은 녹지 않기 때문인가?
§5.5Διὰ τί δὲ τὰ περὶ τὴν κοιλίαν πιότατα;
왜 위 주변이 가장 비만해지는가?
πότερον ὅτι ἐγγύς ἐστι τῆς τροφῆς;
그것은 그것이 음식물과 가깝기 때문인가?
ἐν ὅσῳ οὖν τἆλλα παρ’ ἐκείνης λαμβάνει, αὐτὴ πολλάκις λαμβάνει.
다른 부위들이 그것으로부터 받아들이는 동안, 그것 자체는 자주 받아들이기 때문인가?
ἢ ὅτι ἥκιστα πονεῖ καμπὰς γὰρ οὐκ ἔχει.
아니면 그곳이 가장 덜 일하기 때문인가, 즉 관절의 굽힘이 없기 때문인가?
§5.6Διὰ τί οἱ κόποι μᾶλλον παύονται, ὅταν τις τῷ ἐλαίῳ ὕδωρ συμμίξας ἀνατρίψηται;
왜 기름에 물을 섞어 문지를 때 피로가 더 잘 풀리는가?
ἢ ὅτι μᾶλλον εἰσδύεται τὸ ἔλαιον μετὰ τοῦ ὕδατος;
그것은 기름이 물과 함께 더 잘 침투하기 때문인가?
ἐὰν δὲ αὐτὸ καθ’ αὑτὸ ᾖ, οὐχ ὁμοίως παρεισδύνει διὰ τὸ ἐπιπολαστικὸν εἶναι.
기름만 단독으로 있을 때는 표면에 뜨는 성질 때문에 그처럼 침투하지 못한다.
μᾶλλον οὖν μαλάττεται τὸ σῶμα εἰσδυομένου, ἐπεὶ τὸ ἔλαιόν ἐστι φύσει θερμόν, τὰ δὲ θερμὰ καὶ ξηραίνει καὶ σκληρύνει, πρὸς δὲ τοὺς κόπους ἀξύμφορόν ἐστιν ἡ ξηρασία καὶ ἡ σκληρότης·
그러므로 침투함에 따라 몸이 더 부드러워진다. 기름은 본성적으로 뜨거운데, 뜨거운 것은 건조하고 단단하게 만들며, 피로에는 건조함과 단단함이 해롭기 때문이다.
μετὰ δὲ τοῦ ὕδατος ἀνατριφθὲν ἧττον ξηραίνει.
그러나 물과 함께 문질러지면 덜 건조하게 만든다.
§5.7Διὰ τί τοῖς κοπιῶσι προστάττουσιν ἐμεῖν, εἴπερ ὁ ἔμετος κοπῶδές ἐστιν;
왜 피로한 사람들에게 구토하는 것이 피로를 유발함에도 구토하도록 처방하는가?
ἢ κόπος γίνεται ὀστῶν θλωμένων καὶ πιεζομένων καὶ κοπιωμένων, ταῦτα δὲ ὑπὸ τῶν ἐκτός τινος πάσχοι ἂν ἢ τῶν ἐν τῷ σώματι, καὶ τοῦτο διττῶς·
그것은 피로가 뼈가 으스러지고 압박을 받으며 피곤해지는 데서 비롯되며, 이것들은 외부의 어떤 것 혹은 몸 안의 어떤 것에 의해 겪게 될 것인데, 이는 두 가지 방식으로 일어난다.
ἢ γὰρ σαρκῶν ὑπερτεινουσῶν τὴν δύναμιν αὑτῶν, ἢ σώματος μιχθέντος συχνοῦ τῷ ἄλλῳ σώματι, χώραν οἰκείαν οὐκ ἔχοντος, οἷα τὰ περιττώματά ἐστιν.
즉, 살이 자신의 능력을 넘어 늘어나거나, 잔여물과 같이 고유한 자리를 갖지 못하는 다량의 물체가 다른 몸에 섞여들기 때문이다.
πάντα γὰρ τὰ ἐκτὸς ἡμῖν περιαπτόμενα βάρη κοπωδέστερα τῶν τοῦ σώματος μερῶν, κἂν τύχῃ σταθμῷ ὄντα αὐτῶν ἐλαφρότερα.
우리에게 외부에서 가해지는 모든 무게는 그것이 비록 우리 몸의 부위들보다 가볍더라도 더 피로를 주기 때문이다.
σημεῖον δὲ τῶν εἰρημένων·
말한 바에 대한 증거는 다음과 같다.
οἱ γὰρ πλεῖον βεβρωκότες καὶ πεπωκότες, ἔλαττον πονήσαντες ἢ νήστεις ὄντες, μᾶλλον κοπιῶσι διὰ τὸ μὴ τὴν οἰκείαν χώραν ἔχειν τὰ σιτία ὄντα ἄπεπτα.
더 많이 먹고 마신 사람들은 굶은 사람들보다 일을 덜 했음에도, 소화되지 않은 음식물이 고유한 자리를 갖지 못하기 때문에 더 피로해진다.
ἐπεὶ δὲ ὁ κόπος σύντηξιν ποιεῖ, ἡ δὲ σύντηξις περίττωμά ἐστιν, τοῦτό ἐστιν ὃ τὸν κόπον ἐν ἡμῖν ποιεῖ, πλανώμενον ἀτάκτως καὶ προσπῖπτον ὀστοῖς τε καὶ νεύροις καὶ τοῖς ἐντὸς τῆς σαρκὸς ἀραιοῖς οὖσι καὶ ἀνεῳγμένοις.
그런데 피로는 융해물을 만들어내고, 융해물은 잔여물인데, 이것이 우리 안에서 피로를 만드는 원인으로서 무질서하게 배회하며 뼈와 힘줄, 그리고 살 안쪽의 희박하고 열려 있는 부위에 내려앉는다.
ὁ οὖν ἔμετος ἐξάγων αὐτὸ ὂν αἴτιον τοῦ κόπου, εἰκότως ἀκόπους ποιεῖ·
따라서 구토는 피로의 원인인 그것을 밖으로 끄집어냄으로써 당연히 피로를 없애준다.
λείπει γὰρ οἷον ἦν ἐν ἀρχῇ τοῦ πόνου τὸ σῶμα.
몸을 노동 시작할 때와 같은 상태로 남겨두기 때문이다.
κοπῶδες δ’ ἐστὶν ὁ ἔμετος οὐ τῇ τῆς γινομένης ἐν αὐτῷ κινήσεως ὑπερβολῇ, ἀλλ’ ὅταν συμβῇ μὴ καλῶς ἐξεμέσαι·
구토가 피로를 주는 것은 구토 중에 생기는 운동의 과도함 때문이 아니라, 구토를 잘 해내지 못했을 때이다.
λειφθέντων γὰρ πολλῶν σιτίων, καὶ περιττωμάτων τούτοις ἐνόντων, τὸν τοῦ ἐμέτου κόπον γίνεσθαι συμβαίνει, καθάπερ ἐπὶ τῶν πεπληρωμένων εἴρηται.
많은 음식물이 남고 여기에 잔여물이 들어 있을 때, 가득 찬 사람들에 대해 말한 것처럼 구토로 인한 피로가 생기게 된다.
εἰ οὖν μηδ’ ἐκείνοις ὁ πόνος ἐστὶ τοῦ κόπου αἴτιος, ἀλλὰ τὸ οὕτως ἔχοντας πονῆσαι, οὐδ’ ἂν τοῖς μὴ ἐξαιροῦσι τὰ σιτία ὁ ἔμετος εἴη τοῦ κόπου αἴτιος·
그러므로 만약 그들에게도 노동이 피로의 원인이 아니라 그러한 상태에서 일한 것이 원인이라면, 음식물을 꺼내지 않는 사람들에게도 구토가 피로의 원인은 아닐 것이다.
χρῆν γὰρ πᾶσι τοῖς ἐμοῦσι γίνεσθαι κόπον, γίνονται δὲ ἀκοπώτεροι πολλοὶ ἐμέσαντες.
그렇다면 구토하는 모든 사람에게 피로가 생겨야 하겠지만, 많은 이들이 구토한 후에 더 피로가 풀리기 때문이다.