§37.1Διὰ τί ἀεὶ τοῦ σώματος ῥέοντος, καὶ τῆς ἀπορροῆς γινομένης ἐκ τῶν περιττωμάτων, οὐ κουφίζεται τὸ σῶμα, ἐὰν μὴ ἰδίῃ;
어찌하여 몸이 항상 흐르고 있고 노폐물로부터 유출이 일어나고 있음에도, 땀을 흘리지 않으면 몸이 가벼워지지 않는가?
ἢ διότι ἐλάττων ἡ ἔκκρισις γίνεται;
혹은 배출되는 양이 더 적어지기 때문인가?
ὅταν γὰρ ἐξ ὑγροῦ μεταβάλῃ εἰς ἀέρα, πλέον γίνεται ἐξ ἐλάττονος·
왜냐하면 액체에서 공기로 변할 때, 더 적은 것에서 더 많은 것이 생겨나기 때문이다.
τὸ γὰρ διακρινόμενον πλέον, ὥστε ἐν πλείονι χρόνῳ ἡ ἔκκρισις.
즉, 분리되는 것이 더 많아지므로, 그 결과 배출에 더 많은 시간이 걸리는 것이다.
§37.2Διὰ τί δὲ τοῦτο;
그렇다면 이것은 어찌하여 그러한가?
ἢ διότι δι’ ἐλαττόνων πόρων ἡ ἔξοδός ἐστιν;
혹은 더 작은 구멍들을 통해 출구가 있기 때문인가?
τὸ γὰρ γλίσχρον καὶ τὸ κολλῶδες μετὰ μὲν τοῦ ὑγροῦ ἐκκρίνεται διὰ τὴν κατάμιξιν, μετὰ δὲ τοῦ πνεύματος ἀδυνατεῖ.
실로 끈적거리고 교질인 것은 액체와 함께라면 섞여 있기 때문에 배출되지만, 기체와 함께라면 배출될 수 없기 때문이다.
μάλιστα δὲ τοῦτ’ ἐστὶ τὸ λυποῦν.
그리고 바로 이것이 가장 고통을 주는 것이다.
διὸ καὶ οἱ ἔμετοι τῶν ἱδρώτων κουφίζουσι μᾶλλον, ὅτι συνεξάγουσι τοῦτο, ἅτε παχύτεροι καὶ σωματωδέστεροι ὄντες.
그러므로 구토는 땀보다 몸을 더 가볍게 만든다. 왜냐하면 구토물은 더 걸쭉하고 실체적이기 때문에 이를 함께 이끌어내기 때문이다.
ἢ καὶ ὅτι τῇ μὲν σαρκὶ πόρρω οὗτος ὁ τόπος, ἐν ᾧ τὸ γλίσχρον καὶ τὸ κολλῶδες, ὥστε ἔργον μεταστῆσαι, τῇ δὲ κοιλίᾳ ἐγγύς;
혹은 끈적거리고 교질인 것이 있는 부위가 살로부터는 멀어서 그것을 이동시키기가 어려운 반면, 위로부터는 가깝기 때문인가?
ἢ γὰρ ἐν ταύτῃ γίνεται ἢ πλησίον·
실로 그것은 위 속이나 그 근처에서 생겨나기 때문이다.
διὸ καὶ δυσεξάγωγος ἄλλως.
그러므로 다른 방법으로는 배출하기 어려운 것이다.
§37.3Διὰ τί αἱ τρίψεις σαρκοῦσιν;
어찌하여 마찰은 살을 찌우는가?
ἢ ὅτι αὐξητικώτατον τῶν ἐν τῷ σώματι τὸ θερμόν ἐστιν;
혹은 몸 안에 있는 것들 중에서 열이 가장 성장을 촉진하기 때문인가?
τοῦ μὲν γὰρ ἐνυπάρχοντος μείζους οἱ ὄγκοι γίνονται διὰ τὸ ἀεὶ αὐτὸ ἐν κινήσει εἶναι καὶ εἰς τὸ ἄνω φέρεσθαι καὶ πνευματοῦν τὰ ἐν ἡμῖν ὑγρά, ὃ ἐν τῇ τρίψει γίνεται·
실로 이미 존재하는 부피는 열이 항상 운동하고 위로 올라가며 우리 안의 수분을 기화시키기 때문에 더 커진다. 그리고 이 일이 마찰할 때 일어난다.
ἐκλείποντος δὲ φθίνει καὶ ἐλαττοῦται τὸ σῶμα.
그러나 열이 없어지면 몸은 쇠약해지고 줄어든다.
ἢ ὅτι ὀγκοτέρα τῆς τροφῆς γίνεται ἡ σὰρξ διὰ τὴν θερμασίαν;
혹은 열 때문에 살이 영양분보다 더 부풀어 오르기 때문인가?
ἅπαν γὰρ τὸ θερμὸν ἐπισπαστικὸν τοῦ ὑγροῦ ἐστίν, ἡ δ’ εἰς τὴν σάρκα διαδιδομένη τροφὴ ὑγρά ἐστι, καὶ ἐπιδέχεται τὴν τροφὴν μᾶλλον διὰ τὴν ἀραίωσιν·
왜냐하면 뜨거운 것은 모두 수분을 끌어당기는 성질이 있고, 살로 분배되는 영양분은 축축한 상태이며, 살은 성겨짐으로써 영양분을 더 잘 받아들이기 때문이다.
ἀραιοτέρα γὰρ γινομένη μᾶλλον δύναται δέχεσθαι ὥσπερ σπογγιά.
즉, 살이 더 성겨지면 스펀지처럼 더 많이 받아들일 수 있기 때문이다.
ἡ δὲ τρῖψις εὔπνουν καὶ ἀραιὰν ποιεῖ τὴν σάρκα, καὶ κωλύει συστάσεις γίνεσθαι κατὰ τὸ σῶμα.
그리고 마찰은 살을 통풍이 잘되고 성기게 만들며, 몸 안에 응고물들이 생기는 것을 막아준다.
τούτου δὲ μὴ ὄντος οὐδὲ συντήξεις γίνονται·
그리고 이것이 없으면 소모도 일어나지 않는다.
αἱ γὰρ ἀτροφίαι καὶ αἱ συντήξεις ἐκ τῶν ἀθροισθέντων εἰσίν.
실로 영양 불량과 소모는 쌓인 것들로부터 생겨나기 때문이다.
εὐπνούστερα δὲ καὶ ἀραιότερα καὶ ὁμαλέστερα γινόμενα εἰκὸς μᾶλλον ὀγκοῦσθαι·
통풍이 더 잘되고 성기며 고르게 된 것들은 더 부풀어 오르는 것이 당연하다.
τῆς τε γὰρ τροφῆς δεκτικώτερα καὶ τῶν ἐκκρίσεων προετικώτερα γίνεται, ὅτι οὐ δεῖ πυκνοῦν τὴν σάρκα πρὸς ὑγίειαν, ἀλλ’ ἀραιοῦν·
왜냐하면 영양분을 더 잘 받아들이고 노폐물을 더 잘 내보내게 되기 때문이다. 건강을 위해서는 살을 조밀하게 만드는 것이 아니라 성기게 만들어야 하기 때문이다.
ὥσπερ γὰρ πόλις ὑγιεινή ἐστι καὶ τόπος εὔπνους (διὸ καὶ ἡ θάλαττα ὑγιεινή), οὕτω καὶ σῶμα τὸ εὔπνουν μᾶλλον ὑγιεινόν ἐστι τοῦ ἐναντίως ἔχοντος.
통풍이 잘되는 도시나 장소가 건강한 것처럼 (바다가 건강한 것도 이 때문이다), 통풍이 잘되는 몸은 그 반대의 상태에 있는 몸보다 더 건강하다.
δεῖ γὰρ ἢ μὴ ὑπάρχειν μηδέν, ἢ τούτου ὡς τάχιστα ἀπαλλάττεσθαι·
왜냐하면 아무것도 존재하지 않거나, 존재하더라도 가능한 한 빨리 이로부터 벗어나야 하기 때문이다.
καὶ δεῖ οὕτως ἔχειν τὸ σῶμα ὥστε λαμβάνον εὐθὺς ἐκκρίνειν τὴν περίττωσιν, καὶ εἶναι ἐν κινήσει ἀεὶ καὶ μηδέποτε ἠρεμεῖν.
그리고 몸은 받아들이자마자 곧바로 노폐물을 배출하고, 항상 운동 상태에 있으며 결코 쉬지 않는 상태여야 한다.
τὸ μὲν γὰρ μένον σήπεται, ὥσπερ καὶ ὕδωρ τὸ μὴ κινούμενον·
실로 머물러 있는 것은 움직이지 않는 물처럼 썩기 때문이다.
σηπόμενον δὲ νόσον ποιεῖ· τὸ δὲ ἐκκρινόμενον πρὸ τοῦ διαφθαρῆναι χωρίζεται.
그리고 썩는 것은 병을 일으키지만, 배출되는 것은 부패하기 전에 분리된다.
τοῦτο οὖν πυκνουμένης μὲν τῆς σαρκὸς οὐ γίνεται (ὡσπερεὶ γὰρ ἐμφράττονται οἱ πόροι), ἀραιουμένης δὲ συμβαίνει.
따라서 이 일은 살이 조밀할 때는 일어나지 않고(마치 구멍들이 막혀버리는 것과 같다), 성겨질 때 일어난다.
διὸ καὶ οὐ δεῖ ἐν τῷ ἡλίῳ γυμνὸν βαδίζειν (συνίσταται γὰρ ἡ σὰρξ καὶ κομιδῇ ἀποσαρκοῦται·
그러므로 태양 아래서 벌거벗고 걸어서는 안 된다. 살이 응결되어 완전히 여위어버리기 때문이다.
τὸ μὲν γὰρ ἐντὸς ὑγρὸν διαμένει, τὸ δ’ ἐπιπολῆς ἀπαλλάττεται ἐξατμιζόμενον, ὥσπερ καὶ τὰ κρέα τὰ ὀπτὰ τῶν ἑφθῶν μᾶλλον τὰ ἐντὸς ὑγρά ἐστιν) οὐδὲ τὰ στήθη γυμνὰ ἔχοντα βαδίζειν ἐν ἡλίῳ (ἀπὸ γὰρ τῶν ἄριστα ᾠκοδομημένων τοῦ σώματος ὁ ἥλιος ἀφαιρεῖ, ὃ ἥκιστα δεῖται ἀφαιρέσεως), ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἐντὸς ξηραντέον.
실로 내부의 수분은 머물러 있고, 표면의 수분은 증발하여 없어지기 때문이다. 이는 구운 고기가 삶은 고기보다 내부가 더 축축한 것과 같다. 또한 가슴을 드러내고 태양 아래서 걸어서도 안 된다. 태양은 몸의 가장 잘 구축된 부분들로부터 빼앗아가는데, 그곳은 가장 빼앗길 필요가 없는 곳이기 때문이다. 오히려 내부를 건조시켜야 한다.
ἐκεῖθεν μὲν οὖν διὰ τὸ πόρρω εἶναι, ἐὰν μὴ μετὰ πόνου, οὐκ ἔστιν ἱδρῶτα ἄγειν·
그러므로 저쪽에서는 멀리 있기 때문에 노동을 통하지 않고서는 땀을 내게 할 수 없다.
ἀπὸ τούτων δὲ διὰ τὸ πρόχειρα εἶναι ῥᾴδιον ἀναλῶσαι τὸ ὑγρόν.
그러나 이쪽에서는 손쉽게 닿기 때문에 수분을 소비하기가 쉽다.
§37.4Διὰ τί ψυχθέντες ἀπὸ τῆς αὐτῆς θερμασίας καιόμεθα μᾶλλον καὶ ἀλγοῦμεν;
어찌하여 몸이 차가워졌을 때는 동일한 열기로부터 더 심하게 타는 듯이 느끼고 통증을 느끼는가?
πότερον διὰ τὴν πυκνότητα στέγει ἡ σὰρξ τὸ προσπῖπτον θερμόν;
그것은 살이 조밀함 때문에 들이닥치는 열을 가두기 때문인가?
διὸ μόλιβδος ἐρίου θερμότερος.
그러므로 납이 양모보다 더 뜨거운 것이다.
ἢ βίαιος γίνεται τοῦ θερμοῦ ἡ δίοδος διὰ τὸ πεπηγέναι ὑπὸ ψυχροῦ τὸ σῶμα;
혹은 추위 때문에 몸이 굳어 있어서 열이 통과하는 과정이 격렬해지기 때문인가?
§37.5Διὰ τί αἱ ξηροτριβίαι στερεὰν τὴν σάρκα παρασκευάζουσιν;
어찌하여 건식 마찰은 살을 단단하게 만드는가?
ἢ ὅτι διὰ τὴν τρῖψιν τῆς θερμασίας ἐπιγινομένης τὸ ὑγρὸν καταναλίσκεται.
혹은 마찰에 의해 열이 발생함으로써 수분이 소비되기 때문인가?
πρὸς δὲ τούτοις ἡ σὰρξ τριβομένη πυκνοῦται·
이에 더하여, 마찰을 받는 살이 조밀해지기 때문인가?
ἅπαντα δὲ ὅσα πλείονος τρίψεως τυγχάνει πυκνοῦται καὶ στερεὰ γίνεται.
실로 더 많은 마찰을 겪는 모든 것은 조밀해지고 단단해진다.
θεωρῆσαι δὲ τὸ τοιοῦτον ἔστιν ἐπὶ πολλῶν·
이러한 현상은 많은 것에서 관찰할 수 있다.
τὸ γὰρ σταῖς ἢ πηλὸς ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων, ἐὰν μὲν ὕδωρ ἐπιχέας ἕλκῃς, ὑγρὰ καὶ κλυδῶντα διαμένει, ἐὰν δὲ πλείω τρῖψιν προσαγάγῃς, πυκνοῦταί τε καὶ στερεοῦται ταχέως καὶ γλίσχρα γίνεται.
왜냐하면 밀가루 반죽이나 진흙 또는 그와 유사한 다른 것에 물을 붓고 그냥 잡아당기기만 하면 그것들은 축축하고 출렁이는 상태로 남아 있지만, 더 많은 마찰을 가하면 그것들은 빠르게 조밀해지고 단단해지며 끈기가 생기기 때문이다.
§37.6Διὰ τί αἱ τρίψεις μᾶλλον σαρκοῦσι τῶν δρόμων;
어찌하여 마찰은 달리기보다 살을 더 찌우는가?
ἢ ὅτι οἱ μὲν δρόμοι περιψύχουσιν τὴν σάρκα καὶ οὐ δεκτικὴν τροφῆς παρασκευάζουσιν, ἀλλὰ τὰ μὲν συσσείεται κάτω, τὰ δ’ ἐπὶ πολλοῦ τοῦ φυσικοῦ θερμοῦ ἐπιτελουμένου παντελῶς λεπτυνόμενα εἰς πνεῦμα διακρίνεται;
혹은 달리기는 살을 식히고 영양분을 받아들이기 어렵게 만들기 때문인가? 오히려 한편으로는 아래로 흔들려 떨어지고, 다른 한편으로는 많은 생체 열이 발생함에 따라 완전히 미세해져서 기체로 분해되어 버리기 때문인가?
ἡ δὲ παλάμη τῇ τρίψει τὴν σάρκα ἀραιὰν καὶ δεκτικὴν αὐτῆς παρασκευάζει.
이에 반해 손바닥은 마찰을 통해 살을 성기게 만들고 영양분을 받아들이기 쉽게 만든다.
καὶ ἡ ἔξωθεν δὴ ἁφὴ ἐναντιουμένη διὰ τῆς πιλήσεως τῇ φορᾷ αὐτὸν συνέχει μᾶλλον, καὶ ἀνάκλασιν τῆς σαρκὸς ποιεῖται.
나아가 외부로부터의 접촉은 압박을 통해 흐름에 저항함으로써 오히려 그것을 내부에 머물게 하고, 살을 밀어내어 뭉치게 하기 때문인가?