§1.15Διὰ τί δὲ ἡ μεταβολὴ νοσώδης;
왜 변화는 병을 유발하는가?
ἢ ὅτι πᾶσα μὲν ἡ μεταβολὴ καὶ ὥρας καὶ ἡλικίας εὐκίνητον.
아니면 계절이든 나이든 모든 변화는 쉽게 동요하기 때문인가?
εὐκίνητα γὰρ τὰ ἄκρα, οἷον καὶ αἱ ἀρχαὶ και αἱ τελευταί.
양극단, 즉 시작과 끝은 쉽게 동요하기 때문이다.
ὥστε καὶ αἱ τροφαὶ ἕτεραι οὖσαι ἀλλήλας φθείρουσιν·
그 결과 음식 역시 서로 다르면 서로를 해치게 된다.
αἱ μὲν γὰρ ἄρτι, αἱ δὲ οὔπω προσπεφύκασιν.
어떤 것은 방금, 어떤 것은 아직 동화되지 않았기 때문이다.
ἔτι δὲ ὥσπερ ἡ ποικίλη τροφὴ νοσώδης (ταραχώδης γὰρ καὶ οὐ μία πέψις), οὕτω συμβαίνει μεταβάλλουσιν ὕδωρ ποικίλη πόματος χρῆσθαι τῇ τροφῇ;
또한 다양한 음식이 병을 유발하듯이(교란을 일으키고 소화가 단일하지 않기 때문이다), 물을 바꾸는 이들에게도 음료라는 다양한 음식을 섭취하는 셈이 되기 때문인가?
καὶ ἡ τοιαύτη τροφὴ κυριωτέρα τῆς ξηρᾶς ἐστὶ τῷ πλεῖστον εἶναι καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν σιτίων τὸ ὑγρὸν γίνεσθαι τροφήν.
그리고 이러한 음식은 가장 양이 많다는 점, 그리고 건조한 음식 자체로부터도 습기가 영양이 된다는 점 때문에 건조한 음식보다 더 지배적이기 때문인가?
§1.16Διὰ τί ἡ τῶν ὑδάτων μεταβολὴ τοῖς ἔχουσι φθεῖρας ποιεῖ πολλοὺς ἔχειν;
왜 물을 바꾸는 것은 이가 있는 이들에게 더 많은 이를 갖게 만드는가?
ἢ ὅτι ἀπεψία γινομένη τοῦ ὑγροῦ διὰ τὴν ταραχήν, ἣ γίνεται διὰ τὴν ποικιλίαν τοῦ ὕδατος πυκνὰ μεταβάλλουσιν, ὑγρότητα ἐμποιεῖ, καὶ μάλιστα ἐν τῷ ἐπιτηδείως ὑπάρχοντι τόπῳ;
아니면 자주 바꾸는 이들에게서, 물의 다양성으로 인해 생기는 교란 때문에 습기의 소화불량이 일어나고, 이것이 특히 그에 적합한 부위에 습기를 생성하기 때문인가?
ὁ δὲ ἐγκέφαλος ὑγρός·
뇌는 축축하다.
διὸ καὶ ἡ κεφαλὴ ἀεὶ μάλιστα.
그렇기에 머리 역시 언제나 가장 축축하다.
δηλοῖ δέ, ὅτι αἱ τρίχες ἔνεισι μάλιστα ἐν αὐτῇ.
그리고 머리카락이 주로 거기에 나 있다는 사실이 이를 보여준다.
ἡ δὲ τοῦ τόπου τούτου ὑγρότης φθειρῶν ποιητική.
그리고 이 부위의 축축함은 이를 발생시키기 쉽다.
δηλοῖ δὲ ἐπὶ τῶν παίδων·
그리고 이 사실은 아이들에게서 분명히 드러난다.
ὑγροκέφαλοί τε γάρ εἰσιν καὶ πολλάκις ἢ κορυζῶσιν ἢ αἷμα ποιεῖ ῥεῖν, καὶ φθεῖρας πλείους οἱ ἐν ταύτῃ τῇ ἡλικίᾳ ἔχουσιν.
그들은 머리가 축축하여 자주 코감기에 걸리거나 코피를 흘리며, 이 연령대의 이들이 더 많은 이를 가지고 있기 때문이다.
§1.17Διὰ τί ἀπὸ Πλειάδος μέχρι ζεφύρου οἱ τὰς μακρὰς νόσους κάμνοντες μάλιστα ἀναιροῦνται, καὶ οἱ γέροντες μᾶλλον τῶν νέων;
왜 플레이아데스부터 서풍까지 장기적인 병을 앓는 이들이 가장 많이 사망하며, 젊은이들보다 노인들이 더 그러한가?
πότερον ὅτι δύο ἐστὶ τὰ φθαρτικώτατα, ὑπερβολή τε καὶ ψῦχος;
가장 파괴적인 두 가지가 과도함과 추위이기 때문인가?
τὸ γὰρ ζῆν θερμόν, ἡ δὲ ὥρα αὕτη ἄμφω ταῦτ’ ἔχει·
생명은 따뜻한 것인데, 이 계절은 이 둘을 모두 지니고 있기 때문이다.
ψυχρά τε γάρ ἐστι, καὶ ἀκμαιότατος ὁ χειμών· τὸ λοιπὸν γὰρ ἔαρ ἐστίν.
실제로 이 계절은 차갑고 겨울이 가장 절정에 달해 있다(나머지 기간은 봄이기 때문이다).
ἢ ὅτι ὁμοίως μὲν διάκεινται τοῖς γέρουσι τῶν καμνόντων οἱ τὰς μακρὰς κάμνοντες ἀσθενείας;
아니면 병자들 중 장기적인 쇠약을 겪는 이들이 노인들과 유사한 상태에 있기 때문인가?
οἷον γὰρ ἤδη γῆρας ἡ μακρὰ ἀσθένεια συμβαίνει·
장기적인 병은 이미 일종의 노년과 같기 때문이다.
τὸ γὰρ σῶμα ἀμφοῖν ξηρὸν καὶ ψυχρόν ἐστιν, τῶν μὲν δι’ ἡλικίαν, τῶν δὲ διὰ νόσον.
양자 모두의 신체는 건조하고 차가운데, 한쪽은 나이 때문이고 다른 한쪽은 병 때문이기 때문이다.
ὁ δὲ χειμὼν καὶ οἱ πάγοι ὑπερβολή ἐστι ψυχρότητος καὶ ξηρότητος.
그리고 겨울과 서리는 추위와 건조함의 과도함이다.
μικρᾶς οὖν δεομένοις αὐτοῖς ῥοπῆς γίνεται οἷον πῦρ ἐπὶ πυρὶ ὁ χειμών, καὶ φθείρει διὰ ταῦτα.
따라서 그들에게는 아주 미세한 기울기만 필요할 뿐인데, 겨울은 결정적인 계기(불 위에 불을 더하는 격)가 되어 이와 같은 이유로 그들을 파멸시키기 때문이다.
§1.18Διὰ τί ἐν τοῖς ἑλώδεσι τὰ μὲν ἐν τῇ κεφαλῇ ἕλκη ταχὺ ὑγιάζεται, τὰ δὲ ἐν ταῖς κνήμαις μόλις;
왜 습지대에서는 머리의 상처는 빠르게 치유되는 반면, 정강이의 상처는 좀처럼 치유되지 않는가?
ἢ ὅτι βαρεῖα ἡ ὑγρότης διὰ τὸ γεώδης εἶναι, τὰ δὲ βαρέα εἰς τὸ κάτω ἀποχωρεῖ;
아니면 습기는 흙 성분을 띠어 무겁고, 무거운 것은 아래로 내려가기 때문인가?
τὰ μὲν οὖν ἄνω ἔκκριτα διὰ τὸ ἀποκεχωρηκέναι εἰς τὰ κάτω, τὰ δὲ κάτω πολλῆς γέμει περιττώσεως καὶ εὐσήπτου.
그러므로 위쪽은 아래로 내려갔기 때문에 분비물이 배출되기 쉽지만, 아래쪽은 쉽게 부패하는 많은 노폐물로 가득 차기 때문인가?
§1.19Διὰ τί, ἐὰν τοῦ χειμῶνος γενομένου βορείου καὶ τοῦ ἔαρος νοτίου καὶ ἐπόμβρου τὸ θέρος λίαν αὐχμηρὸν γένηται, θανατῶδες γίνεται τὸ μετόπωρον πᾶσιν, μάλιστα δὲ τοῖς παιδίοις, καὶ τοῖς ἄλλοις δὲ δυσεντερίαι καὶ τεταρταῖοι χρόνιοι γίνονται ἐν αὐτῷ;
왜 겨울이 북풍이 불고 봄이 남풍이 불며 비가 많았던 뒤에 여름이 매우 건조해지면, 가을이 모든 이들에게, 특히 아이들에게 치명적이 되며, 다른 이들에게도 그 계절에 이질과 만성적인 사일열이 발생하는가?
ἢ ὅτι μετρίου μὲν ἐπιγενομένου ὕδατος θερινοῦ καταψυχθὲν τὸ ζέον ὑγρὸν ἐν ἡμῖν λωφᾷ, ὅσον ἠθροίσθη ἐν τῷ ἦρι γενομένῳ τῷ ὑγρῷ;
아니면 적당한 여름 비가 뒤따라온다면, 우리 안에 끓어오르는 습기(축축한 봄 동안 축적된 만큼의 습기)가 식어서 가라앉기 때문인가?
εἰ δὲ μή, τὰ μὲν παιδία διὰ τὸ ὑγρὰ φύσει καὶ θερμὰ εἶναι ὑπερζεῖ τῷ πάθει, διὰ τὸ μὴ καταψυχθῆναι.
하지만 그렇지 않다면, 아이들은 본성상 축축하고 따뜻하기 때문에 식지 않음으로써 그 증세로 과도하게 끓어오르기 때문인가?
ὅσα δὲ μὴ τοῦ θέρους, τοῦ μετοπώρου ὅσον ἐκζεῖ.
그리고 여름에 다 끓어오르지 않은 만큼은 가을에 끓어오르기 때문인가?
αἱ δὲ περιττώσεις ἐὰν μὴ εὐθὺς ἀνέλωσι, περὶ πνεύμονα καὶ ἀρτηρίαν γινόμεναι γὰρ ἄνω πρῶται συνίστανται διὰ τὸ ὑπὸ τοῦ ἀέρος ἡμᾶς θερμαίνεσθαι· διὰ γὰρ ταῦτα καὶ ὀφθαλμίαι πυρετῶν πρότερον γίνονται ἐν τῷ νοσερῷ θέρει.
그리고 노폐물들이 즉시 소모되지 않는다면, 그것들은 우리가 공기에 의해 데워지기 때문에 폐와 기도 주변의 위쪽에서 먼저 굳어지기 때문이다(이러한 이유들로 인해 병약한 여름에는 열병보다 안질이 먼저 발생한다).
- ἐὰν οὖν μὴ ἐν τοῖς ἄνω, καθάπερ εἴρηται, τὰ περιττώματα εὐθὺς ἀνέλῃ, καταβαίνουσιν εἰς τὰς κοιλίας ἄπεπτα ὄντα, τοῦτο δέ ἐστι δυσεντερία, διὰ τὸ μὴ ἐκκρίνεσθαι ὑπὸ πλήθους τὸ ὑγρόν.
그러므로 앞서 말했듯이 노폐물들이 위쪽에서 즉시 소모되지 않는다면, 그것들은 미소화된 채로 배로 내려가며, 양이 많아 습기가 배출되지 않음으로써 이것이 이질이 되기 때문인가?
καὶ ἐὰν παύσωνται, τεταρταῖοι γίνονται τοῖς σωζομένοις·
그리고 그것이 멎을 때, 살아남은 이들에게는 사일열이 된다.
ἡ γὰρ τοῦ ἀπέπτου ὑπόστασις μονιμωτάτη ἐστὶ καὶ σύντονος γίνεται τῷ σώματι, καθάπερ ἡ μέλαινα χολή.
미소화된 물질의 침전물은 가장 영속적이며 흑담즙처럼 신체에 고착되기 때문이다.