§9.8.1βουλόμενοι δὴ τὸ στασιάζον ἐκ τῆς στρατιᾶς ἐξελεῖν εἰς τέλος καὶ καταστῆσαι πάλιν εἰς τὴν ἐξ ἀρχῆς ὁμόνοιαν ἅπαν τὸ πλῆθος, καὶ εἰς ἓν τοῦτο πᾶσαν εἰσφερόμενοι βουλήν τε καὶ πρόνοιαν, ἐπειδὴ οὔτε κολάσει μέρους τινὸς σωφρονέστερον ἀποδοῦναι τὸ λοιπὸν ἦν, πολὺ καὶ αὔθαδες ὑπάρχον καὶ τὰ ὅπλα ἐν ταῖς χερσὶν ἔχον, οὔτε πειθοῖ προσαγαγέσθαι λόγων τοὺς οὐδὲ πεισθῆναι βουλομένους, δύο ταύτας ὑπέλαβον ἔσεσθαι τῶν στασιαζόντων αἰτίας τῆς διαλλαγῆς, τοῖς μὲν ἐπιεικεστέρας μετειληφόσι φύσεως — ἐνῆν γάρ τι καὶ τοιοῦτον ἐν τῷ πολλῷ — τὴν ἐπὶ τοῖς ὀνειδισμοῖς τῶν πολεμίων αἰσχύνην, τοῖς δὲ δυσαγώγοις ἐπὶ τὸ καλόν,
그들은 참으로 군대에서 반란적인 요소를 완전히 제거하고 온 군중을 다시 당초의 화합으로 되돌리기를 원했으며, 이 한 가지 목적에 온갖 계획과 사려를 쏟아붓고 있었으나, 일부를 처벌함으로써 나머지 자들을 더 신중하게 만드는 것은 불가능했고—왜냐하면 그들은 매우 수효가 많고 거만하며 무기를 손에 쥐고 있었기 때문이다—설득당하기조차 원하지 않는 자들을 말의 설득으로 이끌어들이는 것도 불가능했기 때문에, 그들은 반란을 일으킨 자들의 화해를 이끌어낼 동기가 다음의 두 가지가 될 것이라 생각했다.
§9.8.2ἣν ἅπασα δέδοικεν ἀνθρώπου φύσις ἀνάγκην.
즉, 더 온화한 성품을 지닌 자들(군중 속에도 참으로 그러한 부류가 다소 존재했기 때문이다)에게는 적들의 모욕에 대한 수치심이었고, 미덕으로 인도하기 어려운 자들에게는 모든 인간 본성이 두려워하는 강제였다.
ἵνα δὴ ταῦτα γένοιτο ἀμφότερα, ἐφῆκαν τοῖς πολεμίοις λόγῳ τʼ αἰσχύνειν κακίζοντας σφῶν ὡς ἄνανδρον τὴν ἡσυχίαν, καὶ ἔργοις ὑπεροψίας τε καὶ καταφρονήσεως πολλῆς γινομένοις ἀναγκάζειν ἀγαθοὺς γενέσθαι τοὺς ἑκουσίως εἶναι μὴ βουλομένους.
이 두 가지가 모두 일어날 수 있도록, 그들은 적들이 말로써 그들의 침묵을 비겁한 것이라 비난하며 수치스럽게 만드는 것을 허용했고, 또한 많은 오만과 경멸을 동반하는 행동들을 통해, 자발적으로 용맹해지기를 원치 않는 자들을 용맹해지도록 강제하는 것을 허락했다.
γινομένων γὰρ τούτων πολλὰς ἐλπίδας εἶχον ἥξειν ἐπὶ τὸ στρατήγιον ἅπαντας ἀγανακτοῦντας καὶ καταβοῶντας καὶ κελεύοντας ἡγεῖσθαι σφῶν ἐπὶ τοὺς πολεμίους·
왜냐하면 이러한 일들이 일어난다면 모두가 분개하며 소리 높여 사령부로 몰려와 적들에 대항해 자신들을 이끌어 달라고 요구하리라는 큰 기대가 있었기 때문이다.
ὅπερ καὶ συνέβη.
그리고 참으로 그 일이 일어났다.
§9.8.3ὡς γὰρ ἤρξαντο τὰς ἐξόδους τοῦ χάρακος ἀποταφρεύειν τε καὶ ἀποσταυροῦν οἱ πολέμιοι, δυσανασχετήσαντες οἱ Ῥωμαῖοι ἐπὶ τῷ ἔργῳ, τέως μὲν κατʼ ὀλίγους, ἔπειτʼ ἀθρόοι συντρέχοντες ἐπὶ τὰς σκηνὰς τῶν ὑπάτων ἐκεκράγεσάν τε καὶ προδοσίαν αὐτοῖς ἐνεκάλουν, καὶ εἰ μή τις ἡγήσεται σφίσι τῆς ἐξόδου, δίχα ἐκείνων αὐτοὶ τὰ ὅπλα ἔχοντες ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἔλεγον ἐξελεύσεσθαι.
과연 적들이 진영의 출구에 참호를 파고 목책을 세우기 시작하자, 로마인들은 그 행위에 격분하여 처음에는 소수로, 나중에는 떼를 지어 집정관들의 천막으로 달려가 크게 소리치며 그들에게 반역죄를 덮어씌웠고, 만일 아무도 자신들의 출격을 이끌지 않는다면 그들 없이 자신들 스스로가 무기를 들고 적들을 향해 출격하겠다고 말했다.
§9.8.4ὡς δʼ ἐξ ἁπάντων ἐγίνετο τοῦτο, παρεῖναι τὸν χρόνον, ὃν περιέμενον, οἱ στρατηγοὶ νομίσαντες ἐκέλευον τοῖς ὑπηρέταις συγκαλεῖν τὸ πλῆθος εἰς ἐκκλησίαν·
이러한 일이 모든 이들로부터 일어나자, 장군들은 자신들이 기다려 온 때가 왔다고 생각하여 시종들에게 군중을 집회로 소집하라고 명령했다.
καὶ προελθὼν Φάβιος τοιάδε εἶπε·
그리고 파비우스가 앞으로 나아가 다음과 같이 말했다.