§6.71.1παρελθὼν δὲ Μάνιος Οὐαλέριος, ὅσπερ ἦν αὐτῶν πρεσβύτατός τε καὶ δημοτικώτατος, ἐπιμαρτυρήσαντος αὐτῷ τὴν προθυμίαν τοῦ πλήθους εὐμενεστάταις φωναῖς καὶ προσηγορίαις, ἐπειδὴ σιωπῆς ἔτυχε τοιούτοις ἐχρήσατο λόγοις·
앞으로 나선 마니우스 우알레리우스는 사절들 중에서 가장 연장자이자 가장 친평민적인 인물이었는데, 군중이 지극히 우호적인 목소리와 호칭으로 그에 대한 열의를 표명하고 마침내 침묵이 흐르자, 다음과 같은 말로 대답했다.
οὐδὲν ὑμᾶς ἔτι τὸ κωλῦόν ἐστιν, ὦ δημόται, κατιέναι πάλιν ἐπὶ τὰ ὑμέτερα καὶ διηλλάχθαι πρὸς τοὺς πατέρας.
“시민 여러분, 이제 여러분이 다시 여러분의 집으로 돌아가 원로원의 아버지들과 화해하는 것을 가로막는 것은 아무것도 없습니다.
§6.71.2ἐψήφισται γὰρ ἡ βουλὴ καλὴν καὶ συμφέρουσαν ὑμῖν κάθοδον, καὶ γνώμην πεποίηται μηδενὸς τῶν γεγονότων μνησικακεῖν·
원로원은 여러분을 위해 명예롭고 이로운 귀환을 의결했고, 지난 일들의 그 어떤 것도 마음에 두지 않기로 결정했기 때문입니다.
ἡμᾶς τε οὓς ἐγίγνωσκε φιλοδημοτάτους ὄντας καὶ πρὸς ὑμῶν τὰ δίκαια τιμωμένους πρεσβευτὰς ἀπέσταλκεν αὐτοκράτορας ἀποδείξασα τῶν διαλύσεων, ἵνα μὴ δόξαις μηδʼ εἰκασμοῖς χρώμενοι περὶ τῆς ὑμετέρας γνώμης, ἀλλὰ παρʼ αὐτῶν ὑμῶν ἀκούσαντες, ἐφʼ οἷς ἀξιοῦτε καταλύσασθαι τὴν διχοστασίαν, ἂν ᾖ μέτριόν τι τῶν αἰτημάτων καὶ μήτε τῷ ἀδυνάτῳ μήτε ὑπʼ ἄλλης αἰσχύνης ἀνηκέστου κωλύηται, συγχωρῶμεν ὑμῖν μηκέτι τὴν τοῦ συνεδρίου γνώμην ἐκδεχόμενοι, μηδʼ εἰς χρόνους μακροὺς καὶ φθόνους ἀντιπάλων ἀναβάλλοντες τὰ πράγματα.
그리고 그들이 보기에 가장 친평민적이며 여러분에게 합당한 존경을 받고 있다고 여겨지는 우리를, 화해에 대한 전권을 부여한 사절로 임명하여 파견했습니다. 이는 우리가 여러분의 의도에 대해 짐작이나 추측에 의존하지 않고, 여러분 자신으로부터 직접 어떤 조건 하에 이 불화를 종식시키고자 하는지 듣고, 만약 그 요구 사항 중에 합리적인 부분이 있고 그것이 불가능한 일도 아니며 다른 돌이킬 수 없는 수치에 의해 방해받는 것도 아니라면, 더 이상 원로원의 결정을 기다리지 않고 사태를 장기화시켜 반대자들의 시기를 사게 만들지도 않으면서 여러분에게 승인하기 위함입니다.
§6.71.3ταῦτα δὴ τῆς βουλῆς ἐψηφισμένης δέχεσθε ἄσμενοι τὰς χάριτας αὐτῶν, ὦ δημόται, μετὰ πάσης προθυμίας καὶ σπουδῆς, ἐν μεγάλῳ τιθέμενοι τὴν τοσαύτην εὐτυχίαν καὶ πολλὴν τοῖς θεοῖς χάριν εἰδότες αὐτῆς, εἰ πόλις ἡ Ῥωμαίων ἡ τοσούτων ἄρχουσα ἀνθρώπων, καὶ συνέδριον, ὃ τὴν ἡγεμονίαν ἔχει πάντων τῶν ἐν ταύτῃ καλῶν, οὐκ ὂν αὐτοῖς πάτριον οὐδενὶ τῶν ἀντιπάλων εἴκειν, ὑμῖν μόνοις ὑποκατακλίνονται τῆς ἀξιώσεως ἑκόντες, καὶ οὔτε ἀκριβολογεῖσθαι περὶ τῶν καθηκόντων ἑκατέροις ἠξίωσαν ὡς ὑποδεεστέροις κρείττονες, ἀλλʼ αὐτοὶ πρότεροι περὶ διαλύσεως ἐπρεσβεύσαντο, οὔτε τὰς αὐθάδεις ὑμῶν ἀποκρίσεις, ἃς ἐποιήσασθε πρὸς τοὺς προτέρους πρέσβεις, πρὸς ὀργὴν ἐδέξαντο, ἀλλʼ ὑπέμειναν ὑμῶν τὸ σοβαρὸν τοῦτο καὶ μειρακιῶδες τῆς αὐθαδείας, ὥσπερ ἂν παίδων ἀφρόνων χρηστοὶ πατέρες· καὶ πάλιν ἑτέραν πρεσβείαν ἀποστέλλειν ᾤοντο δεῖν καὶ τῶν δικαίων μειονεκτεῖν καὶ πάντα ὑπομένειν, ὦ πολῖται, τὰ §6.71.4μέτρια.
원로원이 이러한 결정을 내린 이상, 시민 여러분, 기쁜 마음으로 그들의 호의를 온갖 열의와 정성으로 받아들이십시오. 이와 같은 큰 행운을 소중히 여기고, 이에 대해 신들께 깊은 감사를 드려야 합니다. 그토록 많은 사람들을 지배하는 로마의 국가와, 이 국가의 모든 영예로운 일들의 지도권을 쥐고 있는 원로원이――어떤 반대자에게도 굴복하는 것이 그들의 조상 대대의 관습이 아님에도 불구하고――오직 여러분에게만 스스로 원해서 그 위엄을 굽혀 양보하고, 강자가 약자에게 하듯이 양측의 의무에 대해 엄격하게 따지려 하지 않고 오히려 자신들이 먼저 화해를 위한 사절을 보냈으며, 또한 여러분이 이전 사절들에게 했던 오만한 대답들을 노여움으로 받아들이지 않고, 마치 어리석은 자식들을 대하는 인자한 아버지처럼 여러분의 이러한 오만하고 철없는 안하무인을 견뎌내어, 다시 한 번 다른 사절단을 파견해야 한다고 생각하고 자신들의 마땅한 권리를 양보하며 모든 것을 견디려 하고 있기 때문입니다, 시민 여러분, 오직 합리적인 요구라면 말입니다.
ἐπὶ δὴ τοσαύτης βεβηκότες εὐτυχίας μὴ μέλλετε λέγειν, ὦ δημόται, τίνων χρήζετε μηδʼ ἐντρυφᾶτε ἡμῖν, καταλυσάμενοι δὲ τὴν στάσιν ἄπιτε χαίροντες εἰς τὴν γειναμένην τε καὶ θρεψαμένην ὑμᾶς πόλιν, ᾗ τροφεῖά τε καὶ χάριτας οὐ χρηστὰς ἀπεδίδοτε, καταλιπόντες αὐτὴν τὸ γοῦν ἐφʼ ὑμῖν εἶναι ἔρημον καὶ μηλόβοτον.
이처럼 커다란 행운을 얻은 이상, 시민 여러분, 여러분이 원하는 바를 말하기를 주저하지 마십시오. 또한 우리를 조롱하지 마십시오. 이 분쟁을 끝내고, 여러분을 낳아주고 길러준 도시로 기쁘게 돌아가십시오. 그 도시에 대해 여러분은, 적어도 여러분에 관한 한 그것을 황폐하게 버려두어 양들의 방목지로 만듦으로써, 양육의 은혜를 결코 이롭지 못한 방식으로 갚고 있었던 것입니다.
εἰ δὲ παρήσετε τὸν καιρὸν τοῦτον, εὔξεσθε πολλάκις ὅμοιον εὑρεῖν ἕτερον.
만일 여러분이 이 기회를 놓친다면, 이와 같은 기회를 다시 한 번 만나게 되기를 여러 번 기도하게 될 것입니다.”