§5.17.1τοιοῦτο μὲν ἡ μάχη τέλος ἔλαβεν·
\n이처럼 전투는 끝을 맺었다.
τῇ δʼ ἑξῆς ἡμέρᾳ σκυλεύσαντες οἱ Ῥωμαῖοι τοὺς τῶν πολεμίων νεκροὺς καὶ τοὺς ἑαυτῶν θάψαντες ἀπῄεσαν.
이튿날 로마인들은 적의 시신에서 전리품을 거두고 자신들의 전사자를 매장한 뒤 떠났다.
τὸ δὲ Βρούτου σῶμα ἀράμενοι μετὰ πολλῶν ἐπαίνων τε καὶ δακρύων εἰς τὴν Ῥώμην ἀπεκόμιζον οἱ κράτιστοι τῶν ἱππέων στεφάνοις κεκοσμημένον ἀριστείοις. §5.17.2ὑπήντα δʼ αὐτοῖς ἥ τε βουλὴ θριάμβου καταγωγῇ ψηφισαμένη κοσμῆσαι τὸν ἡγεμόνα, καὶ ὁ δῆμος ἅπας κρατῆρσι καὶ τραπέζαις ὑποδεχόμενος τὴν στρατιάν.
가장 뛰어난 기병들이 무공의 화환으로 장식된 브루투스의 유해를 받쳐 들고, 수많은 찬사와 눈물 속에서 로마로 운반해 갔다.\n\n원로원이 그들을 맞이하여 그 지휘관에게 개선식을 거행하여 영예를 바치기로 의결하였고, 온 민중 또한 술항아리와 식탁을 마련하여 군대를 영접했다.
ὡς δʼ εἰς τὴν πόλιν ἀφίκοντο, πομπεύσας ὁ ὕπατος, ὡς τοῖς βασιλεῦσιν ἔθος ἦν, ὅτε τὰς τροπαιφόρους πομπάς τε καὶ θυσίας ἐπιτελοῖεν, καὶ τὰ σκῦλα τοῖς θεοῖς ἀναθείς, ἐκείνην μὲν τὴν ἡμέραν ἱερὰν ἀνῆκε καὶ τοὺς ἐπιφανεστάτους τῶν πολιτῶν ἑστιάσει ὑπεδέχετο·
그들이 시내로 들어왔을 때, 집정관은 왕들이 전승 기념 행렬과 제사를 거행할 때의 관습에 따라 행진을 하고 전리품을 신들에게 봉헌한 뒤, 그날을 성스러운 날로 선포하고 가장 저명한 시민들을 연회에 초대해 대접했다.
τῇ δʼ ἑξῆς ἡμέρᾳ φαιὰν ἐσθῆτα λαβὼν καὶ τὸ Βρούτου σῶμα προθεὶς ἐν ἀγορᾷ κεκοσμημένον ἐπὶ στρωμνῆς ἐκπρεποῦς συνεκάλει τὸν δῆμον εἰς ἐκκλησίαν καὶ προελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα τὸν ἐπιτάφιον ἔλεξεν ἐπʼ §5.17.3αὐτῷ λόγον.
그리고 이튿날 검은 옷을 입고 화려한 침상 위에 장식된 브루투스의 유해를 광장에 안치한 뒤, 민중을 민회로 소집하고 연단으로 나아가 그를 위해\n\n 추도 연설을 행했다.
εἰ μὲν οὖν Οὐαλέριος πρῶτος κατεστήσατο τὸν νόμον τόνδε Ῥωμαίοις ἢ κείμενον ὑπὸ τῶν βασιλέων παρέλαβεν, οὐκ ἔχω τὸ σαφὲς εἰπεῖν·
우발레리우스가 로마인들을 위해 이 법을 처음으로 제정했는지, 아니면 왕들에 의해 제정되어 있던 것을 이어받았는지 나는 확실히 말할 수 없다.
ὅτι δὲ Ῥωμαίων ἐστὶν ἀρχαῖον εὕρεμα τὸ παρὰ τὰς ταφὰς τῶν ἐπισήμων ἀνδρῶν ἐπαίνους τῆς ἀρετῆς αὐτῶν λέγεσθαι καὶ οὐχ Ἕλληνες αὐτὸ κατεστήσαντο πρῶτοι, παρὰ τῆς κοινῆς ἱστορίας οἶδα μαθών, ἣν ποιητῶν τε οἱ παλαιότατοι καὶ συγγραφέων οἱ λογιώτατοι παραδεδώκασιν. §5.17.4ἀγῶνας μὲν γὰρ ἐπιταφίους τιθεμένους ἐπὶ τοῖς ἐνδόξοις ἀνδράσι γυμνικούς τε καὶ ἱππικοὺς ὑπὸ τῶν προσηκόντων ἱστορήκασιν, ὡς ὑπό τʼ Ἀχιλλέως ἐπὶ Πατρόκλῳ καὶ ἔτι πρότερον ὑφʼ Ἡρακλέους ἐπὶ Πέλοπι·
그러나 저명한 인물들의 장례식에서 그들의 덕에 대한 찬사를 전하는 것이 로마인들의 오래된 창안이며, 그리스인들이 이를 처음으로 제정한 것이 아니라는 점은, 가장 오래된 시인들과 가장 박식한 역사가들이 전해 내려온 공통된 역사로부터 배워 알고 있다.\n\n역사가들은 저명한 인물들을 위해 친지들이 체육과 마상의 장례 경기를 개최했다고 기록하고 있는데, 예를 들면 아킬레우스가 파트로클로스를 위해, 그보다 더 전에는 헤라클레스가 펠롭스를 위해 개최한 것처럼 말이다.
ἐπαίνους δὲ λεγομένους ἐπʼ αὐτοῖς οὐ γράφουσιν ἔξω τῶν Ἀθήνησι τραγῳδοποιῶν, οἳ κολακεύοντες τὴν πόλιν ἐπὶ τοῖς ὑπὸ Θησέως θαπτομένοις καὶ τοῦτʼ ἐμύθευσαν.
그러나 그들을 위한 추도 찬사가 낭독되었다는 것은 야전의 비극 작가들을 제외하고는 기록되어 있지 않은데, 이들은 아테네 성읍을 아첨하기 위해 테세우스에 의해 매장된 자들의 경우에 이 일 또한 꾸며낸 것이다.
ὀψὲ γάρ ποτε Ἀθηναῖοι προσέθεσαν τὸν ἐπιτάφιον ἔπαινον τῷ νόμῳ, εἴτʼ ἀπὸ τῶν ἐπʼ Ἀρτεμισίῳ καὶ περὶ Σαλαμῖνα καὶ ἐν Πλαταιαῖς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἀποθανόντων ἀρξάμενοι, εἴτʼ ἀπὸ τῶν περὶ Μαραθῶνα ἔργων.
아테네인들이 장례 찬사를 법에 추가한 것은 훨씬 후대의 일로, 아르테미시온과 살라미스, 그리고 플라타이아이에서 조국을 위해 목숨을 바친 이들로부터 시작했거나, 혹은 마라톤에서의 위업으로부터 시작한 것이다.
ὑστερεῖ δὲ καὶ τὰ Μαραθώνια τῆς Βρούτου ταφῆς, εἰ δὴ ἀπὸ τούτων πρώτων ἤρξαντο οἱ ἔπαινοι λέγεσθαι τοῖς ἀπογενομένοις, ἑκκαίδεκα ἔτεσιν. §5.17.5εἰ δέ τις ἐάσας σκοπεῖν, οἵ τινες ἦσαν οἱ πρῶτοι τοὺς ἐπιταφίους ἐπαίνους καταστησάμενοι, τὸν νόμον αὐτὸν ἐφʼ ἑαυτοῦ βουληθείη καταμαθεῖν, παρʼ ὁποτέροις ἄμεινον ἔχει, τοσούτῳ φρονιμώτερον εὑρήσει παρὰ τοῖσδε κείμενον αὐτὸν ἢ παρʼ ἐκείνοις, ὅσῳ γʼ Ἀθηναῖοι μὲν ἐπὶ τοῖς ἐκ τῶν πολέμων θαπτομένοις καταστήσασθαι τοὺς ἐπιταφίους ἀγορεύεσθαι λόγους δοκοῦσιν ἐκ μιᾶς τῆς περὶ τὸν θάνατον ἀρετῆς, κἂν τἆλλα φαῦλος γένηταί τις, ἐξετάζειν οἰόμενοι δεῖν τοὺς ἀγαθούς·
설령 이들로부터 처음으로 전사자에 대한 찬사가 낭독되기 시작했다 하더라도, 마라톤 전투조차 브루투스의 장례식보다 16년 뒤진 일이다.\n\n그러나 누구가 최초로 장례 찬사를 제정했는가에 대한 조사를 제쳐두고, 법 그 자체를 단독으로 검토하여 어느 쪽이 더 훌륭한지 파악하고자 한다면, 아테네인들은 전쟁에서 전사하여 매장되는 자들을 위해 죽음에서의 단 한 가지 덕만을 바탕으로(다른 부문에서 비열한 자였을지라도 좋은 사람은 이를 통해 평가해야 한다고 여겼기에) 장례 연설이 행해지도록 한 것으로 보이는 반면,\n\n로마인들은 모든 저명한 이들, 즉 전쟁의 지휘권을 맡았든 혹은 국정의 지도자로서 현명한 건의와 훌륭한 행적을 보였든 간에, 이 영예를 누리도록 규정했기 때문이다.
§5.17.6Ῥωμαῖοι δὲ πᾶσι τοῖς ἐνδόξοις ἀνδράσιν, ἐάν τε πολέμων ἡγεμονίας λαβόντες ἐάν τε πολιτικῶν ἔργων προστασίας συνετὰ βουλεύματα καὶ πράξεις ἀποδείξωνται καλάς, ταύτην ἔταξαν εἶναι τὴν τιμήν, οὐ μόνον τοῖς κατὰ πόλεμον ἀποθανοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ὁποιᾳδήποτε χρησαμένοις τοῦ βίου τελευτῇ, ἐξ ἁπάσης τῆς περὶ τὸν βίον ἀρετῆς οἰόμενοι δεῖν ἐπαινεῖσθαι τοὺς ἀγαθούς, οὐκ ἐκ μιᾶς τῆς περὶ τὸν θάνατον εὐκλείας.
이는 전쟁에서 전사한 이들뿐만 아니라 어떤 방식으로든 생을 마감한 이들에게도 적용되었는데, 그들은 선한 이들이 죽음에서의 한때의 영예가 아니라 삶 전체에 걸친 덕을 바탕으로 찬양받아야 한다고 믿었기 때문이다. 이 점에서 이 법이 저들보다 이들에게 얼마나 더 현명하게 제정되었는지 알게 될 것이다.