§2.26.1ἃ μὲν οὖν εἰς γυναῖκας εὖ ἔχοντα ὁ Ῥωμύλος ἐνομοθέτησεν, ἐξ ὧν κοσμιωτέρας περὶ τοὺς ἄνδρας αὐτὰς ἀπειργάσατο, ταῦτʼ ἐστιν, ἃ δʼ εἰς αἰδῶ καὶ δικαιοσύνην παίδων, ἵνα σέβωσι τοὺς πατέρας ἅπαντα πράττοντές τε καὶ λέγοντες ὅσα ἂν ἐκεῖνοι κελεύωσιν, ἔτι τούτων ἦν σεμνότερα καὶ μεγαλοπρεπέστερα καὶ πολλὴν ἔχοντα παρὰ τοὺς ἡμετέρους νόμους διαφοράν.
이와 같이 로물루스가 여성들을 위해 제정하여 그녀들을 남편에 대해 더 단정하게 만든 유익한 법률들은 이러하다. 그러나 자녀들의 공경과 정의에 관하여, 그들이 아버지가 명령하는 것은 무엇이든 행하고 말함으로써 아버지를 공경하도록 하기 위한 법률들은 이보다 훨씬 더 엄격하고 장대하며, 우리 법률과 큰 차이를 지니고 있었다.
§2.26.2οἱ μὲν γὰρ τὰς Ἑλληνικὰς καταστησάμενοι πολιτείας βραχύν τινα κομιδῇ χρόνον ἔταξαν ἄρχεσθαι τοὺς παῖδας ὑπὸ τῶν πατέρων, οἱ μὲν ἕως τρίτον ἐκπληρώσωσιν ἀφʼ ἥβης ἔτος, οἱ δὲ ὅσον ἂν χρόνον ἠίθεοι μένωσιν, οἱ δὲ μέχρι τῆς εἰς τὰ ἀρχεῖα τὰ δημόσια ἐγγραφῆς, ὡς ἐκ τῆς Σόλωνος καὶ Πιττακοῦ καὶ Χαρώνδου νομοθεσίας ἔμαθον, §2.26.3οἷς πολλὴ μαρτυρεῖται σοφία·
왜냐하면 그리스의 국제를 조직한 이들은 자녀들이 아버지의 지배를 받는 기간을 아주 짧게 정했기 때문이다. 어떤 이들은 사춘기가 지난 후 3년이 찰 때까지로, 다른 이들은 미혼으로 남아 있는 동안으로, 또 다른 이들은 공공 문서 보관소에 등록될 때까지로 정했다. 내가 솔론과 피타코스, 카론다스의 입법에서 배운 바에 따르면, 이들에게는 큰 지혜가 인정된다.
τιμωρίας τε κατὰ τῶν παίδων ἔταξαν, ἐὰν ἀπειθῶσι τοῖς πατράσιν, οὐ βαρείας ἐξελάσαι τῆς οἰκίας ἐπιτρέψαντες αὐτοὺς καὶ χρήματα μὴ καταλιπεῖν, περαιτέρω δὲ οὐδέν.
또한 그들은 자녀들이 아버지에게 복종하지 않을 때 그들에게 가할 형벌을 무겁지 않게 정하여, 집에서 내쫓거나 재산을 남겨주지 않는 것만을 허용했고 그 이상은 아무것도 허용하지 않았다.
εἰσὶ δʼ οὐχ ἱκαναὶ κατασχεῖν ἄνοιαν νεότητος καὶ αὐθάδειαν τρόπων οὐδʼ εἰς τὸ σῶφρον ἀγαγεῖν τοὺς ἠμεληκότας τῶν καλῶν αἱ μαλακαὶ τιμωρίαι·
그러나 미온적인 형벌은 젊음의 어리석음과 성품의 오만함을 억제하기에 충분하지 않으며, 아름다운 가치를 소홀히 한 이들을 절제로 인도하기에도 충분하지 않다.
τοιγάρτοι πολλὰ ἐν Ἕλλησιν ὑπὸ τέκνων εἰς πατέρας ἀσχημονεῖται.
그렇기 때문에 그리스인들 사이에서는 자녀들이 아버지에게 무례를 범하는 일이 많다.
§2.26.4ὁ δὲ τῶν Ῥωμαίων νομοθέτης ἅπασαν ὡς εἰπεῖν ἔδωκεν ἐξουσίαν πατρὶ καθʼ υἱοῦ καὶ παρὰ πάντα τὸν τοῦ βίου χρόνον, ἐάν τε εἴργειν, ἐάν τε μαστιγοῦν, ἐάν τε δέσμιον ἐπὶ τῶν κατʼ ἀγρὸν ἔργων κατέχειν, ἐάν τε ἀποκτιννύναι προαιρῆται, κἂν τὰ πολιτικὰ πράττων ὁ παῖς ἤδη τυγχάνῃ κἂν ἐν ἀρχαῖς ταῖς μεγίσταις ἐξεταζόμενος κἂν διὰ τὴν εἰς τὰ κοινὰ §2.26.5φιλοτιμίαν ἐπαινούμενος.
반면에 로마의 입법자는 아버지에게 아들에 대한 소위 모든 권한을, 그것도 일생의 모든 기간에 걸쳐 부여했다. 감금하든, 채찍질하든, 묶어서 농사일에 부려먹든, 혹은 죽이기로 결심하든, 아버지가 원한다면 그 권한이 미쳤다. 설령 아들이 이미 정치에 참여하고 있거나, 가장 높은 관직에 올라 조사를 받고 있거나, 공공에 대한 헌신의 열정으로 찬사를 받고 있더라도 마찬가지였다.
κατὰ τοῦτόν γέ τοι τὸν νόμον ἄνδρες ἐπιφανεῖς δημηγορίας διεξιόντες ἐπὶ τῶν ἐμβόλων ἐναντίας μὲν τῇ βουλῇ, κεχαρισμένας δὲ τοῖς δημοτικοῖς, καὶ σφόδρα εὐδοκιμοῦντες ἐπὶ ταύταις κατασπασθέντες ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπήχθησαν ὑπὸ τῶν πατέρων, ἣν ἂν ἐκείνοις φανῇ τιμωρίαν ὑφέξοντες·
실로 이 법에 따라, 연단 위에서 원로원에는 반대되고 평민들에게는 영합하는 연설을 하여 대단한 명성을 얻고 있던 저명한 인물들이 연단에서 끌어내려져 그들의 아버지에게 끌려갔다. 아버지가 보기에 적절한 형벌을 받기 위해서였다.
οὓς ἀπαγομένους διὰ τῆς ἀγορᾶς οὐδεὶς τῶν παρόντων ἐξελέσθαι δυνατὸς ἦν οὔτε ὕπατος οὔτε δήμαρχος οὔτε ὁ κολακευόμενος ὑπʼ αὐτῶν καὶ πᾶσαν ἐξουσίαν ἐλάττω τῆς ἰδίας εἶναι νομίζων ὄχλος.
그들이 광장을 지나 끌려갈 때, 그 자리에 있던 사람 중 그 어느 누구도 그들을 구해낼 수 없었다. 집정관도, 호민관도, 그들의 아부를 받으며 모든 권력이 자신들의 권력보다 못하다고 생각하는 민중들도 그들을 구해내지 못했다.
§2.26.6ἐῶ γὰρ λέγειν ὅσους ἀπέκτειναν οἱ πατέρες ἄνδρας ἀγαθοὺς ὑπʼ ἀρετῆς καὶ προθυμίας ἕτερόν τι διαπράξασθαι ἔργον γενναῖον προαχθέντας, ὃ μὴ προσέταξαν αὐτοῖς οἱ πατέρες, καθάπερ ἐπὶ Μαλλίου Τορκουάτου καὶ πολλῶν ἄλλων παρειλήφαμεν, ὑπὲρ ὧν κατὰ τὸν οἰκεῖον καιρὸν ἐρῶ.
왜냐하면 나는 아버지들이 얼마나 많은 훌륭한 사람들을 죽였는지에 대해 말하는 것을 생략할 것이기 때문이다. 그들은 자신들의 덕성과 열의로 인해, 아버지가 명령하지 않은 다른 고귀한 행위를 완수하도록 이끌린 이들이었다. 만리우스 토르콰투스와 그 밖의 많은 이들의 경우에 관해 우리가 전해 들은 바와 같으며, 이들에 대해서는 적절한 시기에 이야기하겠다.