§3Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων εὑρῆσθαί μοι δοκῶ τὴν αἰτίαν τῆς τῶν ἐθῶν δυνάμεως, ἐπὶ δὲ τῶν ἔξωθεν ἡμῖν προσπιπτόντων ἴδωμεν ἐφεξῆς.
그렇다면 먹고 마시는 것들에 대해서는 내가 습관의 힘의 원인을 발견했다고 생각하지만, 다음으로 외부로부터 우리에게 닥치는 것들에 대해 차례로 살펴보자.
ἔοικε γὰρ καὶ ταῦτα τὴν αὐτὴν κατὰ γένος ἔχειν αἰτίαν τοῖς προειρημένοις.
이것들 역시 전술한 것들과 속(genus)의 차원에서 동일한 원인을 공유하고 있는 것으로 보이기 때문이다.
ἀλλοίωσιν οὖν τιν’ ἐργάζεται κατὰ τὸ σῶμα μάλιστα μὲν τῶν ἐπιπολῆς μορίων, ἤδη δὲ καὶ τῶν διὰ βάθους.
따라서 그것은 신체에, 특히 표면 부위에, 그리고 이미 깊은 부위에도 어떤 변화를 일으킨다.
πιλεῖται μὲν γὰρ καὶ συνάγεται καὶ σφίγγεται καὶ πυκνοῦται τὸ δέρμα πρῶτον μὲν ὑπὸ τῶν ψυχόντων, ἐφεξῆς δὲ καὶ τὰ τούτῳ συνεχῆ κἂν ἐν χρόνῳ πλείονι τὴν αὐτὴν ἀλλοίωσιν πάσχῃ τὸ σῶμα, καὶ τοῖς διὰ βάθους ἡ κοινωνία τῆς μεταβολῆς γίνεται.
왜냐하면 피부는 우선 냉각시키는 것들에 의해 압착되고 수축하며 조여지고 응축되며, 다음으로 이 피부에 연속된 부분들도 그러하며, 비록 더 오랜 시간 동안 신체가 동일한 변화를 겪는다 할지라도, 깊은 부위에 있는 것들에게도 변화의 공유가 일어나기 때문이다.
κατ’ ἀρχὰς δ’ εὐθέως κατὰ συμβεβηκός, οὐ πρώτως, ὑπὸ τοῦ δρῶντος αἰτίου μεταβολὴ καὶ ἀλλοίωσις οὐχ ἥκιστα τοῖς ἐν τῷ βάθει κειμένοις συμπίπτει·
그러나 처음부터 즉시, 일차적으로가 아니라 부수적으로, 작용하는 원인에 의해 깊은 곳에 위치한 것들에도 변화와 변질이 적지 않게 발생한다.
πυκνωθέντος γὰρ τοῦ δέρματος ἀθροίζεται κατὰ τὸ τοῦ σώματος ὅλου βάθος ἡ θερμασία.
왜냐하면 피부가 응축되면 신체 전체의 깊은 곳에 열기가 모이기 때문이다.
ὥσπερ δὲ τὸ ψῦχον αἴτιον τὰς εἰρημένας ἀλλοιώσεις ἐργάζεται, κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον τὰς ἐναντίας αὐτῷ τὸ θερμαῖνον.
그리고 냉각시키는 원인이 앞서 말한 변화들을 일으키는 것과 마찬가지로, 동일한 이치에 따라 온열을 공급하는 것은 그것과 반대되는 변화들을 일으킨다.
καὶ γὰρ φύσιν ἔχει πρὸς τῶν ἐναντίων γίνεσθαι τὰ ἐναντία, τὰ μὲν πρώτως, τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός, ἐφ’ ὧν δὴ καὶ μάλιστα σφάλλονται πολλοὶ θεώμενοί τινα κατὰ συμβεβηκὸς ὡσαύτως ἐπιτελούμενα πρὸς τῶν ἐναντίων, ὥσπερ γε πάλιν καὶ ἐναντία πολλάκις ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰτίων γινόμενα.
왜냐하면 반대되는 것들로부터 반대되는 것들이 생기는 것이 자연스러운 성질이기 때문이며(어떤 것은 일차적으로, 어떤 것은 부수적으로), 바로 이 점에서 많은 이들이 반대되는 것들에 의해 부수적으로 동일하게 수행되는 어떤 일들을 관찰할 때 특히 잘못을 범하며, 이는 역으로 동일한 원인에 의해 반대되는 일들이 종종 일어나는 것과 마찬가지이다.
ἀμέλει κἀπὶ τῶν θερμαινόντων ὁμοίως ἀπατᾶσθαι συμβαίνει.
실제로 온열을 공급하는 것들에 관해서도 똑같이 오해하는 일이 일어난다.
τὸ γοῦν θερμὸν αἴτιον, οἷον ὁ ἥλιος, ὁπόταν ὁμιλήσῃ τινὶ σώματι πολυχρονίως, ἐναντίαν διάθεσιν τῇ κατ’ ἀρχὰς ἐργάζεται περὶ αὐτό.
즉 온열의 원인, 예컨대 태양이 어떤 신체와 오랫동안 접할 때, 그것에 대해 처음의 상태와는 반대되는 상태를 일으킨다.
ἐν ἀρχῇ μὲν γὰρ ἀλεαίνων ἡμᾶς διαχεῖ μὲν τὰ ὑγρά, χαλᾷ δὲ τὸ δέρμα καὶ μαλακωτέρας ἐργάζεται τὰς σάρκας· εἰ δὲ πλέοσιν ἡμέραις ὥρᾳ θέρους ἐν αὐτῷ διατρίψειέ τις γυμνός, αὐχμηρὸν μὲν καὶ σκληρὸν τούτῳ γίνεται τὸ δέρμα, ξηραὶ δ’ αἱ σάρκες.
처음에는 우리를 따뜻하게 하여 체액을 분산시키고 피부를 이완시키며 살을 부드럽게 만들지만, 만약 어떤 이가 여름철에 그 속에서 여러 날 동안 벌거벗은 채 보낸다면, 그의 피부는 거칠고 단단해지며 살은 건조해지기 때문이다.
ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν τοιούτων οὐ μόνης τῆς πολυχρονίου θερμασίας τοὖργον ἀλλὰ καὶ τῆς ἐζευγμένης αὐτῇ ξηρότητος.
그러나 이러한 일들에서는 그것이 오랜 온열만의 작용이 아니라, 그것과 결합된 건조함의 작용이기도 하다.
καὶ πολλάκις γ’ ἡμᾶς ἐν τοῖς περὶ τῶν αἰτίων λογισμοῖς σφάλλει τοῦτο παρορωμένης τῆς ἐπιπλεκομένης αἰτίας.
그리고 종종 원인들에 대한 추론에서, 이 얽혀 있는 원인이 간과됨으로써 이것이 우리를 잘못으로 이끈다.
ἐχρῆν γὰρ ἡμᾶς ἐννοεῖν ἕτερον μέν τι δρᾶν τὴν ὑγρὰν θερμασίαν, ἕτερον δὲ τὴν ξηράν, ὅπερ οὐ ποιοῦμεν ἐνίοτε καὶ διὰ τοῦτο σφαλλόμεθα τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν ἑκατέρων τῶν αἰτίων παρορῶντες·
우리는 습한 온열은 어떤 일을 하고 건조한 온열은 다른 일을 한다고 생각해야 마땅했으나, 우리는 때로 그렇게 하지 않으며 이 때문에 두 원인 각각의 고유한 작용을 간과하여 잘못을 범하는 것이다.
εἰ δὲ τις προσέχοι τὸν νοῦν, εἴσεται φυλαττομένην ἑκατέραν.
그러나 만약 누군가가 주의를 기울인다면, 각각의 작용이 유지되고 있음을 알게 될 것이다.
ὥσπερ γὰρ ἡ μὲν ὑγρότης μόνη χωρὶς θερμότητος ἢ ψύξεως ἐπιφανοῦς ὑγραίνει τὸ σῶμα, τῆς θερμότητος θερμαινούσης, οὕτως ἡ σύνοδος ἀμφοτέρων ἀμφότερα φαίνεται δρῶσα.
왜냐하면 습기만이 현저한 온열나 냉각 없이 신체를 적시고 온열이 따뜻하게 하는 것처럼, 양자의 결합은 두 가지 일을 모두 행하는 것처럼 보이기 때문이다.
κατὰ μὲν οὖν τὰ τῶν γλυκέων ὑδάτων λουτρὰ συμβαίνει τοῦτο, κατὰ δὲ τὰ εἱληθερῆ τὸ ξηραῖνον αἴτιον ἐπιπλέκεται τῷ θερμαίνοντι.
따라서 단물 목욕의 경우에는 이러한 일이 일어나지만, 일광욕의 경우에는 건조하게 하는 원인이 온열을 공급하는 것에 얽혀 들게 된다.
τοιοῦτος γὰρ ὁ θηρινὸς ἥλιος, ὥστ’ εἰκός, ὅσοι γυμνοὶ τὸ πλεῖστον ἐν αὐτῷ διατρίβουσιν, ὥσπερ οἵ τε θερισταὶ καὶ οἱ ναῦται, σκληρὸν καὶ ξηρὸν αὐτῶν γίνεσθαι τὸ δέρμα παραπλησίως τῷ τῶν φολιδωτῶν ζῴων.
여름의 태양은 참으로 그러하므로, 수확하는 이들이나 선원들처럼 그 속에서 대부분을 벌거벗은 채 보내는 이들의 피부가 비늘이 있는 동물의 피부와 비슷하게 단단하고 건조해지는 것은 당연하다.
ὥσπερ οὖν αἱ φυσικαὶ τῶν σωμάτων ἰδιότητές τε καὶ τῆς ὅλης οὐσίας διαφοραί τε τοῦ δέρματος κατὰ σκληρότητα καὶ μαλακότητα πυκνότητά τε καὶ μανότητα διαφόρων μὲν ἐδεσμάτων τε καὶ πομάτων χρῄζουσιν, οὐχ ὁμοίως δ’ ἀλλήλαις ἅπασαι διατίθενται θερμαινόμεναί τε καὶ ψυχόμεναι, οὕτως αἱ δι’ ἔθος γινόμεναι ταῖς φυσικαῖς παραπλήσιαι τὴν αὐτὴν ἐκείναις ἴσχουσιν ὠφέλειάν τε καὶ βλάβην ἐκ τῆς τῶν ἐσθιομένων τε καὶ πινομένων ψυχόντων τε καὶ θερμαινόντων ἀλλοιώσεως.
그러므로 신체의 자연적인 특성들과 단단함과 부드러움, 응축됨과 희박함에 따른 피부의 전체 실질의 차이가 서로 다른 음식과 음료를 필요로 하고, 온열을 공급받거나 냉각될 때 모두가 서로에게 똑같이 상태 지어지지 않는 것처럼, 습관에 의해 생기는 특성들도 자연적인 특성들과 유사하여 먹고 마시는 것과 냉각시키고 온열을 공급하는 것들의 변화로부터 그것들과 동일한 유익과 해로움을 얻는다.
ἀραιὸν μὲν γὰρ καὶ μαλακὸν σῶμα ῥᾳδίως πάσχει θερμαινόμενόν τε καὶ ψυχόμενον· πυκνὸν δὲ καὶ σκληρὸν ἀνέχεταί τε καὶ καταφρονεῖ τῶν ἔξωθεν αὐτῷ προσπιπτόντων ἁπάντων, οὐ μόνον εἰ θερμαίνοιεν ἢ ψύχοιεν, ἀλλ’ εἰ καὶ σκληρὸν εἴη τι καὶ τραχύ.
왜냐하면 희박하고 부드러운 신체는 온열을 공급받거나 냉각될 때 쉽게 변화를 겪지만, 응축되고 단단한 신체는 외부로부터 자신에게 닥치는 모든 것들을 견뎌내고 대수롭지 않게 여기기 때문인데, 이는 단지 그것들이 온열을 공급하거나 냉각시킬 때뿐만 아니라, 어떤 것이 단단하고 거칠 때에도 마찬가지이다.
διὸ καὶ χαμευνίας ἀνέχεται ταῦτα, τῶν ἐναντίως διακειμένων οὐ φερόντων αὐτάς·
그렇기 때문에 이것들은 맨땅에서 자는 것도 견뎌내지만, 반대로 상태 지어진 이들은 그것들을 견디지 못한다.
καὶ γὰρ θλᾶται ῥᾳδίως καὶ ψύχεται καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἑτοίμως πάσχει.
왜냐하면 이들은 쉽게 타박상을 입고 차가워지며 온갖 것을 쉽게 겪기 때문이다.