§7#1Ἐφεξῆς ἂν εἴη σκεπτέον, εἰ, ὥσπερ ἡ ἐκπνοὴ ἄνεσίς ἐστι καὶ οἷον ἀνάπαυσις τῆς ἐνεργείας τοῦ θώρακος, ἡ ἐκφύσησις δὲ ἐνέργεια, καὶ διὰ τοῦτο τὸ μᾶλλόν τε καὶ ἧττον ἔχει, τῆς ἐκπνοῆς οὐκ ἐχούσης, οὕτως καὶ ἡ συστολὴ μὲν ἐν τοῖς σφυγμοῖς ἔκλυσις τῆς ἐνεργείας ἐστὶ τῶν ἀρτηριῶν, ἕτερον δέ τι ταύτῃ παρακείμενον ἀνάλογος ταῖς ἐκφυσήσεσιν ἡ ἐνέργεια.
다음으로 검토해야 할 것은, 호기가 흉곽 활동의 이완이자 일종의 휴식인 반면, 내뿜기(강한 호기)는 활동이며 이 때문에 강약이 존재하는(호기에는 그것이 없는) 것과 같이, 맥박에서의 수축 역시 동맥 활동의 이완이며, 이에 인접한 다른 어떤 것이 내뿜기에 대응하는 활동인지 여부이다.
καί μοι δοκεῖ καὶ τοῦτο παντὸς μᾶλλον ἀληθὲς εἶναι.
그리고 나에게는 이 점 또한 무엇보다도 참된 것으로 여겨진다.
τεκμαίρομαι δὲ ἔκ τε τῶν κοινῇ περὶ πασῶν ἡμῖν τῶν ζωτικῶν δυνάμεων ἑτέρωθι δεδειγμένων, κᾀκ τῆς πρὸς αὐτὴν τὴν ἀναπνοὴν ἀναλογίας.
나는 이 점을 우리가 다른 곳에서 모든 생명력에 대해 공통적으로 논증한 바와, 호흡 자체에 대한 유사성으로부터 추론한다.
ἐν μέντοι γε τοῖς περὶ τῶν δυνάμεων λογισμοῖς ἑκάστῳ τῶν ὀργάνων ἐμφαίνει ἐναντίως ἔχειν ἐμφύτους δυνάμεις.
그러나 힘들에 대한 고찰들에서는, 각 기관이 서로 반대되는 타고난 힘들을 지니고 있음이 나타난다.
ἡ δ’ αὖ τῆς ἀναπνοῆς ὁμοιότης ζητεῖ τὴν ἐνέργειαν ἐν ταῖς ἀρτηρίαις ἀνάλογον ταῖς ἐμφυσήσεσιν.
반면 호흡과의 유사성은 동맥에서의 활동이 불어넣기에 대응할 것을 요구한다.
καὶ γὰρ ἀτοπώτατον ἂν εἴη, μᾶλλον δ’ ἀδύνατον, ὑπάρχειν μέν τινα χρείαν τῇ φύσει τῆς συστολῆς τῶν ἀρτηριῶν, μηδεμίαν δ’ αὐταῖς δοθῆναι σύμφυτον δύναμιν, δημιουργὸν τῆς τοιαύτης κινήσεως.
왜냐하면 자연에 동맥의 수축에 대한 어떤 필요성은 존재하는 반면, 그러한 운동을 만들어내는 타고난 힘은 동맥에 전혀 주어지지 않았다는 것은 매우 불합리하며, 오히려 불가능한 일이기 때문이다.
εὐλογώτερον οὖν μακρῷ, καθάπερ ἐν τοῖς περὶ δυσπνοίας ἐδείκνυμεν, ὁπόταν μὲν ἡ ἐκ τῆς τῶν χυμῶν συγκαύσεως ἀθροιζομένη λιγνυώδης ἀναθυμίασις ἀξιόλογος ᾖ, τηνικαῦτα μὲν ἐκφυσήσεως τὸ ζῶον ἐφίεσθαι, ὁπόταν δ’ ἤτοι διὰ τὴν εὔχυμον, ἢ τὴν τοῦ θερμοῦ μετριότητα μηδὲν τοιοῦτον ὑποτρέφηται περίττωμα, μόνης τῆς ἐκπνοῆς, κᾀν ταῖς ἀρτηρίαις τὴν μὲν ἀνάλογον ταῖς ἐκφυσήσεσι συστολὴν ἐν ταῖς πλεονεξίαις τοῦ τοιούτου περιττώματος γίνεσθαι, τὰς δ’ ἄλλας, ὅταν ἀτμῷ μᾶλλον ἢ καπνῷ παραπλήσιον ᾖ τὸ κενούμενον ἐξ αὐτῶν.
그러므로 우리가 『호흡곤란에 대하여』에서 보여주었듯이, 체액의 연소로부터 모여든 그을음 같은 증기가 현저할 때에는 동물이 내뿜기를 원하고, 체액의 좋은 상태나 열의 적당함으로 인해 그러한 잔여물이 전혀 생기지 않을 때에는 단지 호기만을 원하는 것처럼, 동맥에서도 내뿜기에 대응하는 수축은 그러한 잔여물이 과다할 때 일어나고, 다른 수축들은 동맥에서 비워지는 것이 연기보다는 오히려 수증기에 유사할 때 일어난다고 보는 것이 훨씬 더 합리적이다.
ἐναργῶς δὲ μαρτύρια πάμπολλα τῶν ἐν τοῖς σφυγμοῖς φαινομένων, οἷον εὐθέως τὰ κατὰ τοὺς ὕπνους ἐπὶ τῶν ἐδηδοκότων δαψιλῶς.
그리고 맥박에서 나타나는 현상들로부터 매우 많은 명백한 증거가 있으니, 가령 음식을 풍부하게 먹은 이들의 수면 중 상태가 즉각 그러하다.
ἐν τούτοις γὰρ ἐκλύεται μὲν ἡ διαστολὴ μικροτέρα τε ἅμα καὶ βραδυτέρα γινομένη, ἐπιτείνεται δὲ κατ’ ἄμφω ἡ συστολὴ, καὶ γὰρ ὠκυτέρα ἢ πρόσθεν καὶ ἐπὶ πλέον εἴσω κατιοῦσα φαίνεται.
왜냐하면 그들에게서는 확장이 이완되어 더 작고 동시에 더 느려지는 반면, 수축은 두 가지 점 모두에서 강화되어 이전보다 더 빠르고 더 깊이 안으로 내려가는 것처럼 보이기 때문이다.
ἔοικε γὰρ ταῦτα γίνεσθαι κατὰ τοὺς ὕπνους εὐλόγως θ’ ἅμα καὶ ἀνάλογον ταῖς ἐκπνοαῖς.
왜냐하면 이러한 일들은 수면 중에 합리적이면서도 동시에 호기들에 대응하여 일어나는 것처럼 보이기 때문이다.
ἔσω γὰρ μᾶλλον ἢ ἔξω κινουμένης τῆς ἐμφύτου θερμασίας, καὶ διὰ τοῦτο πολλῆς ἀθροιζομένης κατά τε τὰ σπλάγχνα καὶ τὴν γαστέρα κατεργαζομένην τούς τε χυμοὺς καὶ τὰ σιτία, πλείων ἀνάγκη καὶ τὸ περίττωμα γενόμενον δεῖσθαι τῆς φυσικῆς κενώσεως.
타고난 열이 바깥쪽보다는 안쪽으로 움직이고, 이 때문에 체액과 음식물을 소화하는 내장과 위 부위에 많은 열이 모여들므로, 생성되는 잔여물도 더 많아져 자연스러운 배출을 필요로 하는 것이 필연적이기 때문이다.
καὶ διὰ τοῦτο ἐν μὲν ταῖς ἀναπνοαῖς ἡ ἐκπνοὴ θάττων τε καὶ μείζων, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μετ’ ἐκφυσήσεως τοῖς κάμνουσι κοιμωμένοις, καὶ μάλισθ’ ὅταν ἐδηδοκότες ὦσιν ἱκανά.
이 때문에 호흡에서는 자고 있는 환자들에게서, 특히 충분히 먹었을 때에 호기가 더 빠르고 더 커지며, 대개는 내뿜기를 동반하게 된다.
κατὰ δὲ τοὺς σφυγμοὺς ἡ συστολὴ τὸν αὐτὸν διατίθεται τρόπον.
반면 맥박에서는 수축이 동일한 방식으로 작동한다.
οὕτω τοι καὶ τοῖς παισὶν ἄμφω πλεονεκτεῖ· πλείστη γὰρ καὶ ἡ τῶν χυμῶν ἐργασία τοῖς τοιούτοις διὰ τὴν αὔξησιν.
실로 그와 같이 아이들에게서도 두 가지가 우세하니, 그러한 이들에게는 성장으로 인해 체액의 가공 작용이 가장 활발하기 때문이다.
ἔμπαλιν δὲ ἡ τῶν γερόντων ἡλικία βραδυτάτην τε καὶ μικροτάτην ἔχουσα φαίνεται τὴν συστολὴν, ὡς ἀμυδρὰν καὶ περὶ τὰς πέψεις ἀσθενοῦσαν καὶ τοὺς χυμοὺς ἥκιστα κατεργαζομένην, ὡς μὴ ἀναγκαίαν.
반대로 노인들의 연령대에서는 수축이 가장 느르고 가장 작게 나타나는데, 이는 수축이 희미하고 소화에 있어서도 약하며 체액을 거의 가공하지 않아 필요하지 않기 때문이다.
ἀνάλογον δὲ τούτοις καὶ τὰς ὥρας τε καὶ χώρας καὶ πάσας ἁπλῶς τοῦ περιέχοντος ἡμῶν ἀέρος τὰς μεταβολὰς εἰς κρύος τε καὶ θάλπος ἀλλοιοῦσθαί φασι τοὺς σφυγμούς.
그리고 이와 유사하게 계절과 지역, 그리고 우리를 둘러싸고 있는 공기의 한랭과 온열로의 온갖 변화에 따라 맥박이 변화한다고 사람들은 말한다.
οὕτω δὲ καὶ τῶν ψυχικῶν παθῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τε καὶ νοσημάτων ἕκαστον ἤτοι τὴν ἔξω κίνησιν αὐξάνει τῶν ἀρτηριῶν, ἢ τὴν εἴσω.
이와 같이 영혼의 감정들과 활동들 및 질병들 각각도 동맥의 바깥쪽으로의 운동이나 안쪽으로의 운동 중 어느 하나를 증가시킨다.
καίτοι γ’ ἐχρῆν, εἰ διὰ παντὸς ἀνάπαυσίς τις ἦν ἡ διαστολὴ, πρῶτον μηδαμῶς μήτ’ ὠκυτέραν ἑαυτῆς μήτε βραδυτέραν ταύτην γίνεσθαι· δεύτερον δὲ καὶ τῆς κινήσεως ὅρον ἕνα διὰ παντὸς ὑπάρχειν, ὃν ἐκ τῆς φυσικῆς κατασκευῆς αἱ ἀρτηρίαι κέκτηνται.
하지만 만약 확장이 항상 일종의 휴식이라면, 첫째로 이것이 이전보다 더 빠르거나 더 느려지는 일이 결코 없어야 할 것이며, 둘째로 동맥들이 타고난 구조로부터 지니고 있는 운동의 한계가 항상 단 하나로만 존재해야 할 것이다.