§3Ἐπὶ δὲ τὸ λοιπὸν τῶν προτεθειμένων μεταβάντες ἐπιδείξομεν, ὡς οὐδ’ εἰ παρὰ τῆς καρδίας θλιβούσης ἐπιπέμποιτο τὸ πνεῦμα ταῖς ἀρτηρίαις, πιθανὸν οὐδ’ αὐτὸ οὕτως ἐστὶ τὸ τῆς παρεμπτώσεως δόγμα.
제시된 과제의 남은 부분으로 넘어가서, 설령 심장이 수축하여 프네우마를 동맥들로 보낸다고 할지라도, 침입 학설 자체가 이와 같이 설득력 있는 것은 아님을 보여줄 것이다.
τί γὰρ καὶ βούλεται;
그것은 도대체 무엇을 뜻하는가?
πότερον τὸ εἰς ἔσχατον πεφυκέναι συστέλλεσθαι τὰς ἀρτηρίας, ὥσπερ καὶ τὰς φλέβας, ἢ, ὅπερ ἀληθές ἐστι, μέχρι τινός;
동맥들이 정맥들처럼 극도로 수축하는 본성을 가지고 있다는 것인가, 아니면 사실이 그러하듯 어느 정도까지만이라는 것인가?
ἔστω τὸ πρότερον, τὸ εἰς ἔσχατον, ἵνα μηδὲν παραλείπηται.
아무것도 누락되지 않도록, 전자인 극도로 수축한다는 쪽으로 가정해 보자.
ἀλλ’ εἰ τοῦτο, μοχθηρὸς ὁ λόγος ἔσται καὶ ἀπέραντος παρὰ τὸ τῆς διαιρέσεως ἐλλειπές.
하지만 만약 그렇다면, 그 논증은 분류의 불완전함 때문에 엉성하고 결론에 도달하지 못하는 것이 될 것이다.
οὐκέτι γὰρ ἔξεστι λέγειν, κενουμένου τοῦ πνεύματος ἤτοι κενὸς ἔσται τόπος ἀθρόος, ἢ τὸ συνεχὲς ἀκολουθήσει.
왜냐하면 프네우마가 유출될 때, 일시에 진공의 공간이 생기거나 혹은 연속하는 것이 뒤따를 것이라고 더는 말할 수 없기 때문이다.
ἀλλ’ ὑπομνήσωμεν αὐτὸν, ὡς καὶ τρίτον ἐστὶ παραλειπόμενον ἐν τῇ διαιρέσει, τὸ κενούμενον ἀγγεῖον συσταλήσεται, καὶ διὰ τοῦτ’ ἀπέραντος ὁ λόγος γενήσεται.
오히려 우리는 그에게 분류에서 누락된 세 번째 선택지, 곧 비워지는 혈관이 수축할 것이라는 점을 상기시키자. 이 때문에 그의 논증은 결론에 이르지 못하게 될 것이다.
παραληφθέντος γὰρ ἑνὸς λήμματος ἀληθοῦς, τοῦ, ἀλλὰ μὴν οὐ γίγνεται κενὸς ἀθρόος τόπος, οὐκέτ’ ἔξεστι λέγειν τὸ, ἄρα συνεχὲς ἀκολουθήσει.
하나의 참된 전제, 즉 '그렇지만 일시에 진공의 공간이 생기지는 않는다'는 전제를 받아들인다 하더라도, '그러므로 연속하는 것이 뒤따를 것이다'라고 더는 말할 수 없기 때문이다.
ἀλλὰ τί ποτ’ ἔσται τὸ συμπέρασμα;
그렇다면 결론은 도대체 무엇이 되겠는가?
ἤτοι ἄρα τὸ συνεχὲς ἀκολουθήσει, ἢ τὸ ἀγγεῖον συσταλήσεται.
'그러므로 연속하는 것이 뒤따르거나, 혹은 혈관이 수축할 것이다'가 될 것이다.
οὕτως μὲν οὖν μοχθηρὸς ὁ τῆς παρεμπτώσεως ἐπιδειχθήσεται λόγος, εἰ τελέως ἡ ἀρτηρία συστέλλοιτο.
이와 같이, 만약 동맥이 완전히 수축하는 것이라면, 침입에 관한 논증은 엉성한 것으로 드러날 것이다.
εἰ δὲ μέχρι ποσοῦ τινος, ἐκεῖνος αὖθις ὁ λόγος ἀποδειχθήσεται μοχθηρὸς, ἐὰν τὸ κατὰ τοὺς ἁπαλοὺς καλάμους ἀναμνησθῶμεν φαινόμενον, οὓς ἐμφυσῶντες ἐπὶ τοσοῦτον αὐτοὺς διαστέλλομεν, ἐφ’ ὅσον πεφύκασιν.
그러나 만약 어느 정도까지만 수축하는 것이라면, 우리가 부드러운 갈대 대롱에서 관찰되는 현상을 상기할 때 그 논증 역시 엉성한 것으로 증명될 것이다. 우리는 그것들에 바람을 불어넣어 그것들이 원래 확장될 수 있는 만큼 확장시킨다.
εἶτ’ αὖθις ἐκκενοῦται κατὰ τὸ πέρας ὁ ἀὴρ τοσοῦτος, εἰς ὅσον ὁ κάλαμος πέφυκε συστέλλεσθαι.
그러고 나서 다시 끝부분을 통해 갈대 대롱이 원래 수축할 수 있는 만큼의 공기가 배출된다.
πλέον γὰρ ἂν ὁ κάλαμος οὔτ’ ἐκτείνοιτο φυσώντων, οὔτ’ αὖ συστέλλοιτο.
불어넣는 이들에 의해 갈대 대롱이 그 이상 늘어날 수도 없고, 또한 더 수축할 수도 없기 때문이다.
ὅσον γὰρ ἐνεφυσήσαμεν, τοσοῦτ’ ἀναγκαῖον κενοῦσθαι μόνον· ὅσον δ’ ἔφθανεν ἀέρος περιέχεσθαι, καὶ πρὶν ἡμᾶς ἐμφυσῆσαι, τοῦθ’ ὑπομένειν ἀναγκαῖον.
우리가 불어넣은 만큼만 배출되는 것이 필연적이며, 우리가 불어넣기 전부터 담겨 있던 만큼의 공기는 그대로 남아 있는 것이 필연적이기 때문이다.
οὕτως οὖν ἔχει καὶ κατὰ τὰς ἀρτηρίας·
그러므로 동맥들의 경우에도 마찬가지이다.
περιέχεται μὲν γάρ τι πνεῦμα, καὶ συνεσταλμένων αὐτῶν, ἐπιπέμπεται δ’ ἕτερον ὑπὸ τῆς καρδίας πληρούσης, καὶ τοῦτο ἐπιπληροῖ μὲν αὐτῶν τὰς κοιλίας, παρ’ ὃν χρόνον ἐξέρχεται, καὶ τὴν διαστολὴν ἐργάζεται, κενουμένων δὲ συστέλλεσθαι πάλιν, εἰς ὅσον ἐξ ἀρχῆς ἐπιτρέψει.
그것들이 수축해 있을 때에도 어떤 프네우마가 들어 있으며, 그것들이 채워질 때 심장에 의해 또 다른 프네우마가 전송된다. 그리고 이 프네우마는 그것이 흘러나가는 시간 동안 동맥들의 공간을 가득 채우며 이완을 만들어내지만, 비워질 때는 처음의 상태가 허용하는 만큼 다시 수축하는 것이다.
οὐκ οὖν οὐκέτι οὐδὲ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον οὐδεμία τῆς τοῦ αἵματος παρεμπτώσεως ἀνάγκη.
그러므로 이 주장에 따르더라도 혈액이 침입할 필요성은 더 이상 전혀 존재하지 않는다.
τά τε γὰρ ἄλλα καὶ πολὺ σφοδρότερον διὰ τοῦ στόματος ἐμφυσῶμεν ἡμεῖς τοῖς καλάμοις ἢ ταῖς ἀρτηρίαις ἡ καρδία.
다른 무엇보다도, 심장이 동맥들에 불어넣는 것보다 우리가 입을 통해 갈대 대롱들에 훨씬 더 격렬하게 바람을 불어넣기 때문이다.
χρὴ δὲ δήπου τὸ σφοδρότερον ἐμφυσώμενον μᾶλλόν τε καὶ θᾶττον κενοῦσθαι.
그리고 당연히 더 격렬하게 불어넣어진 것은 더 많이 그리고 더 빠르게 배출되어야만 한다.
ἀλλ’ ὅμως οὐδ’ εἰ τὸν κάλαμον αὐτὸν ἐπιστήσειέ τις κατὰ τῶν ἀνέμων ἁπάντων, οὐδ’ οὕτως ἔσται τις ἐν τοῖς καλάμοις τόπος κενὸς, ἀλλ’ ἀεὶ μὲν ὁδὸν ἕξει τὴν εὐρυχωρίαν τοῦ καλάμου τὸ διαῤῥέον πνεῦμα, κενωθήσεται δ’ οὐδέποθ’ οὕτως, ὡς δεηθῆναί τινος ἑτέρου σώματος ἀναπληροῦντος τὴν χώραν τοῦ κενωθέντος.
그럼에도 불구하고, 가령 누군가가 갈대 대롱 자체를 모든 바람을 향해 세워 놓는다고 하더라도, 갈대 대롱 안에 진공인 곳은 생기지 않을 것이며, 흘러가는 프네우마는 언제나 갈대 대롱의 넓은 공간을 통로로 삼을 뿐, 비워진 곳의 자리를 채우는 다른 어떤 물체를 필요로 할 정도로 이와 같이 비워지는 일은 결코 없을 것이다.