§11διὰ τί μᾶλλον ναυτιῶσι τὴν θάλατταν πλέοντες ἢ τοὺς ποταμούς, κἂν ἐν γαλήνῃ πλέωσι;
왜 사람들은 가령 잔잔한 바다를 항해할 때라도, 강을 항해할 때보다 바다를 항해할 때 더 배멀미를 느끼는가?
ἦ ὅτι μάλιστα ναυτίαν κινεῖ τῶν αἰσθήσεων ἡ ὄσφρησις, τῶν δὲ παθῶν ὁ φόβος;
감각 중에서는 후각이, 감정 중에서는 공포가 가장 배멀미를 일으키기 때문인가?
καὶ γὰρ τρέμουσι καὶ φρίττουσι καὶ κοιλίας ἐξυγραίνονται φαντασίαν κινδύνου λαβόντες·
실제로 사람들은 위험의 표상을 얻을 때 떨고 소름이 끼치며 창자가 느슨해진다.
τούτων δʼ οὐδέτερον ἐνοχλεῖ τοῖς διὰ ποταμοῦ πλέουσιν·
이 두 가지 중 어느 것도 강을 항해하는 사람들을 괴롭히지 않는다.
ἡ γὰρ ὄσφρησις παντὶ ποτίμῳ καὶ γλυκεῖ συνήθης ἐστὶν ὁ δὲ πλοῦς ἀκίνδυνος, ἐν δὲ τῇ θαλάττῃ τὴν τʼ ὀσμὴν ἀηθείᾳ δυσχεραίνουσι καὶ φοβοῦνται, μὴ πιστεύοντες τῷ παρόντι περὶ τοῦ μέλλοντος·
왜냐하면 모든 마실 수 있는 단 물에 대한 후각은 익숙한 것이고, 항해는 안전하기 때문이며, 바다에서는 그 냄새를 생소함 때문에 싫어하고, 미래에 대해 현재의 상태를 믿지 못해 두려워하기 때문이다.
οὐδὲν οὖν ὄφελος τῆς γαλήνης, ἀλλὰ καὶ ἡ ψυχὴ σάλον ἔχουσα καὶ θορυβουμένη συγκινεῖ καὶ ἀναπίμπλησι τὸ σῶμα τῆς ταραχῆς.
그러므로 잔잔함은 아무런 소용이 없고, 도리어 영혼이 요동치고 소란스러워짐으로써 신체를 함께 움직여 그 혼란으로 가득 채운다.
§12διὰ τί τῆς θαλάττης ἐλαίῳ καταρραινομένης γίγνεται καταφάνεια καὶ γαλήνη;
왜 바다에 기름을 뿌리면 투명함과 잔잔함이 생겨나는가?
πότερον, ὡς Ἀριστοτέλης φησί, τὸ πνεῦμα τῆς λειότητος ἀπολισθάνον οὐ ποιεῖ πληγὴν οὐδὲ σάλον·
아리스토테레스가 말하듯, 바람이 그 매끄러움에서 미끄러져 내려 타격도 동요도 일으키지 않기 때문인가?
ἢ τοῦτο μὲν πιθανῶς εἴρηται πρὸς τὰ ἐκτός, ἐπεὶ δὲ φασι καὶ τοὺς κατακολυμβῶντας, ὅταν ἔλαιον εἰς τὸ στόμα λαβόντες ἐκφυσήσωσιν, ἐν τῷ βυθῷ φέγγος ἴσχειν καὶ δίοψιν, οὐκ ἔστιν ἐκεῖ πνεύματος ὄλισθον αἰτιάσασθαι;
아니면, 이 설명이 외부적인 것에 대해서는 그럴듯하게 들리지만, 잠수하는 자들이 기름을 입에 머금고 뿜어낼 때 심해에서 빛과 투시력을 얻는다고 전해지는 것을 볼 때, 거기서는 바람의 미끄러짐을 원인으로 삼을 수 없지 않은가?
σκόπει δὴ μὴ τὴν θάλατταν γεώδη καὶ ἀνώμαλον οὖσαν ἐξωθεῖ καὶ διαστέλλει τῇ πυκνότητι τοὔλαιον, εἶτʼ ἀνατρεχούσης εἰς αὑτὴν καὶ συστελλομένης ἀπολείπονται πόροι μεταξὺ ταῖς ὄψεσι διαύγειαν καὶ καταφάνειαν διδόντες.
그렇다면 기름이 그 밀도로 인해, 흙 성분이고 고르지 못한 바닷물을 밀어내고 분리하는 것은 아닌지 생각해보라. 그리하여 바닷물이 스스로에게로 되돌아가고 수축할 때 시선을 위한 통로가 그 사이에 남겨져 투명함과 비쳐 보임을 제공하는 것은 아닌가?
ἢ φύσει μέν ἐστι φωτεινὸς ὑπὸ θερμότητος ὁ τῇ θαλάττῃ καταμεμιγμένος ἀήρ, γίγνεται δὲ ταραχθεὶς ἀνώμαλος καὶ σκιώδης· ὅταν οὖν τὴν ἀνωμαλίαν ἐπιλεάνῃ πυκνότητι τοὔλαιον, ἀπολαμβάνει τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν διαύγειαν;
아니면 본래 바다에 혼합되어 있는 공기는 열기로 인해 밝은 것이지만, 교란되면 고르지 못하고 그늘지게 되며, 따라서 기름이 그 밀도로써 고르지 못함을 매끄럽게 할 때, 본래의 고름과 투명함을 되찾는 것인가?
§13διὰ τί χειμῶνος μᾶλλον ἢ θέρους τὰ τῶν ἁλιέων σήπεται δίκτυα, καίτοι τὰ γʼ ἄλλα μᾶλλον ἐν τῷ θέρει τοῦτο πάσχει;
왜 겨울에는 여름보다 어부들의 그물이 더 잘 상하는가, 다른 것들은 여름에 더 그렇게 되는데도 말이다.
πότερον, ὡς Θεόφραστος οἴεται, τῷ ψυχρῷ τὸ θερμὸν ὑποχωροῦν ἀντιπεριίσταται καὶ θερμότερα ποιεῖ τὰ ἐν βάθει τῆς θαλάττης, ὥσπερ τῆς γῆς·
테오프라스토스가 생각하듯, 열기가 냉기에 밀려 물러나면서 대항적 포위를 일으켜, 땅속과 마찬가지로 바다 깊은 곳을 더 따뜻하게 만들기 때문인가?
διὸ καὶ τὰ πηγαῖα τῶν ὑδάτων χλιαρώτερα τοῦ χειμῶνός ἐστι καὶ μᾶλλον ἀτμίζουσιν αἱ λίμναι καὶ οἱ ποταμοί·
그리하여 샘물도 겨울에 더 미지근하고 호수와 강도 더 많은 김을 뿜어낸다.
κατακλείεται γὰρ εἰς βάθος ἡ θερμότης ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ κρατήσαντος·
지배적인 냉기에 의해 열기가 깊은 곳에 가두어지기 때문이다.
ἢ σῆψις μὲν οὐκ ἔστι τῶν δικτύων, ὅταν δὲ φρίξῃ καὶ παγῇ διὰ τὸ ψῦχος ἀναξηραινόμενα καὶ θρυπτόμενα μᾶλλον ὑπὸ τοῦ κλύδωνος σήψει τινὶ καὶ μυδήσει πάσχει παραπλήσιον;
아니면 그물의 부패가 일어나는 것이 아니라, 추위 때문에 그물이 움츠러들고 얼어붙을 때 건조해지고 부서지기 쉬워져 파도에 의해 더 상하게 됨으로써, 부패나 곰팡이와 유사한 작용을 받기 때문인가?
καὶ γὰρ πονεῖ μᾶλλον ἐν κρύει, καθάπερ τὰ νεῦρα συντεινόμενα σπαράττεται, πλεονάκις ἐκταραττομένης διὰ τὸν χειμῶνα τῆς θαλάττης·
실제로 겨울 때문에 바다가 더 자주 요동치며, 힘줄이 팽팽해져 찢어지듯이 추위 속에서 그물은 더 혹사당한다.
διὸ καὶ στύφουσιν αὐτὰ ταῖς βαφαῖς καὶ πυκνοῦσι, φοβούμενοι τὰς ἀναλύσεις·
그리하여 어부들은 그물이 풀리는 것을 두려워하여 염료로 그물을 수축시키고 촘촘하게 만든다.
ἐπεὶ μὴ βαφέντα μηδὲ χρισθέντα, μᾶλλον ἂν ἐλάνθανε τοὺς ἰχθῦς, ἐνάερον γὰρ τὸ τοῦ λίνου χρῶμα καὶ ἀπατηλὸν ἐν θαλάττῃ.
만약 염색하지도 바르지도 않았다면 물고기들의 눈을 더 잘 피했을 터인데(아마의 색은 공기 같아서 바다 속에서 속이기 쉽기 때문이다).
§14διὰ τί Δωριεῖς εὔχονται κακὴν χόρτου συγκομιδήν;
왜 도리스인들은 목초의 흉작을 기도하는가?
ἦ κακῶς μὲν συγκομίζεται χόρτος ὑόμενος;
목초는 비가 내릴 때 나쁜 상태로 수확되기 때문인가?
κόπτεται γὰρ οὐ ξηρὸς ἀλλὰ χλωρός, ὥστε σήπεται ταχὺ διάβροχος γενόμενος·
왜냐하면 그것은 건조한 상태가 아니라 푸른 상태에서 베어지므로, 물에 젖으면 쉽게 썩기 때문이다.
ὑόμενος δὲ πρὸ τοῦ θέρους ὁ σῖτος βοηθεῖται πρὸς τὰ θερμὰ καὶ νότια πνεύματα·
반면에 여름 전에 비가 내리는 것은 곡물에게는 뜨겁고 남쪽에서 부는 바람에 대한 도움이 된다.
ταῦτα γὰρ οὐκ ἐᾷ πυκνωθῆναι συνιστάμενον ἐν τῷ στάχυι τὸν καρπόν, ἀλλʼ ἐξίστησι καὶ διαχεῖ τῇ θερμότητι τὴν πῆξιν, ἂν μὴ βεβρεγμένης τῆς γῆς ὑγρότης παραμένῃ ψύχουσα καὶ νοτίζουσα τὸν στάχυν.
왜냐하면 이 바람들은 이삭 속에서 맺히는 열매가 단단해지는 것을 허용하지 않고, 열기로 인해 그 응고를 무너뜨리고 흩어버리기 때문이다, 만약 젖은 땅의 습기가 남아 이삭을 식혀주고 적셔주지 않는다면 말이다.
§15διὰ τί πυροφόρος ἡ πίων καὶ βαθεῖα χώρα, κριθοφόρος δὲ μᾶλλον ἡ λεπτόγεως;
왜 비옥하고 깊은 땅은 밀을 기르고, 얇은 땅은 오히려 보리를 기르는가?
ἦ ὅτι τῶν σπερμάτων τὰ ἰσχυρὰ πλείονος τροφῆς δεῖται τὰ δʼ ἀσθενῆ λεπτῆς καὶ ἐλαφρᾶς,·
씨앗들 중에 강한 것은 더 많은 영양분을 필요로 하고, 약한 것은 얇고 가벼운 영양분을 필요로 하기 때문인가?
ἀσθενέστερον δʼ ἡ κριθὴ καὶ μανότερον·
보리는 더 약하고 성기다.
ὅθεν οὐ φέρει τὴν πολλὴν τροφὴν καὶ βαρεῖαν;
그렇기에 많고 무거운 영양분을 견디지 못하기 때문인가?
μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ τούτῳ πυροῦ τὸν τρίμηνον ἐν τοῖς ὑποξήροις φύεσθαι βέλτιον, ἀνοτώτερον ὄντα καὶ τροφῆς ἐλάττονος δεόμενον·
이 설명은 석 달 밀이 다소 건조한 곳에서 더 잘 자란다는 사실에 의해 입증된다.
διὸ καὶ συντελεῖται τάχιον.
그것은 물기가 더 적고 영양분도 덜 필요로 하기 때문이며, 그렇기에 더 빨리 자라기 때문이다.