§7οὐκ ἔστι φίλον μὴ συναδικεῖσθαι μηδὲ συναδοξεῖν μηδὲ συναπεχθάνεσθαι·
함께 불의를 당하고, 함께 오명을 쓰며, 함께 미움을 받지 않는다면 친구라고 할 수 없다.
οἱ γὰρ ἐχθροὶ τὸν φίλον εὐθὺς ὑφορῶνταί τε καὶ μισοῦσιν, οἱ δὲ φίλοι πολλάκις φθονοῦσί τε καὶ ζηλοτυποῦσι καὶ περισπῶσιν.
왜냐하면 적들은 그 친구를 즉각 경계하고 미워하는 반면, 친구들은 종종 시기하고 질투하며 떼어놓으려 하기 때문이다.
ὥσπερ οὖν ὁ τῷ Τιμησίᾳ περὶ τῆς ἀποικίας δοθεὶς χρησμὸς προηγόρευσε
"
σμῆνα μελισσάων τάχα τοι καὶ σφῆκες; ἔσονται
"
, οὕτως οἱ φίλων ζητοῦντες ἑσμὸν ἔλαθον ἐχθρῶν σφηκιαῖς περιπεσόντες.
따라서 식민지에 관해 티메시안에게 내려진 신탁이 "꿀벌 떼가 있으면 곧 너에게 말벌도 생기리라" 하고 미리 경고했듯이, 친구의 무리를 구하는 자들은 자신도 모르게 적들의 말벌 집으로 뛰어든 꼴이 된다.
καὶ οὐκ ἴσον ἄγει σταθμὸν ἐχθροῦ μνησικακία καὶ φίλου χάρις.
그리고 적의 원한과 친구의 은혜는 같은 무게를 지니지 않는다.
ὅρα δὲ τοὺς Φιλώτου καὶ Παρμενίωνος φίλους καὶ οἰκείους ἃ διέθηκεν Ἀλέξανδρος, ἃ τοὺς Δίωνος Διονύσιος τοὺς Πλαύτου Νέρων καὶ τοὺς Σηιανοῦ Τιβέριος στρεβλοῦντες καὶ ἀποκτιννύοντες.
필로타스와 파르메니온의 친구들과 친족들을 알렉산드로스가 어떻게 대했는지, 디온의 친구들을 디오니시오스가, 플라우투스의 친구들을 네로가, 세야누스의 친구들을 티베리우스가 고문하고 죽이면서 어떻게 대했는지 보라.
ὡς γὰρ τὸν Κρέοντα τῆς θυγατρὸς οὐδὲν ὁ χρυσὸς οὐδʼ ὁ πέπλος ὠφέλει, τὸ δὲ πῦρ ἀναφθὲν αἰφνιδίως προσδραμόντα καὶ περιπτύξαντα κατέκαυσε καὶ συναπώλεσεν, οὕτως ἔνιοι τῶν φίλων οὐδὲν ἀπολαύσαντες εὐτυχούντων συναπόλλυνται δυστυχοῦσι.
크레온에게 딸의 황금이나 옷이 아무런 도움이 되지 못하고, 갑자기 타오른 불길이 달려와 딸을 껴안은 그를 태워 함께 파멸시켰듯이, 어떤 친구들은 그들이 잘나갈 때는 아무런 덕도 보지 못하다가 불행할 때는 함께 파멸한다.
καὶ τοῦτο μάλιστα πάσχουσιν οἱ φιλόσοφοι καὶ χαρίεντες, ὡς Θησεὺς τῷ Πειρίθῳ κολαζομένῳ καὶ δεδεμένῳ
"
αἰδοῦς ἀχαλκεύτοις συνέζευκται πέδαις
"
, ἐν δὲ τῷ λοιμῷ φησιν ὁ Θουκυδίδης τοὺς ἀρετῆς μάλιστα μεταποιουμένους συναπόλλυσθαι τοῖς φίλοις νοσοῦσιν ἠφείδουν γὰρ σφῶν αὐτῶν ἰόντες παρὰ τοὺς ἐπιτηδείους.
그리고 이러한 일은 철학자들과 교양 있는 사람들에게 가장 많이 일어나는데, 마치 테세우스가 벌을 받고 묶여 있는 페이리토오스에게 "수치의 단단한 쇠사슬에 함께 묶여 있노라" 하고 말한 것과 같다. 또한 역병 속에서 투키디데스는 미덕을 가장 아끼는 이들이 병든 친구들과 함께 파멸했다고 말한다. 왜냐하면 그들은 친한 이들을 찾아가느라 제 몸을 돌보지 않았기 때문이다.
§8ὅθεν οὕτω τῆς ἀρετῆς ἀφειδεῖν οὐ προσῆκον ἄλλοτʼ ἄλλοις συνδέοντας αὐτὴν καὶ συμπλέκοντας, ἀλλὰ τοῖς ἀξίοις τὴν αὐτῆς κοινωνίαν φυλάττειν, τουτέστι τοῖς ὁμοίως φιλεῖν καὶ κοινωνεῖν δυναμένοις.
그러므로 이처럼 미덕을 여기저기 다른 이들에게 묶고 얽매이게 하여 함부로 낭비하는 것은 합당하지 않으며, 오히려 그 미덕의 사귐을 그럴 가치가 있는 이들, 즉 똑같이 사랑하고 사귈 수 있는 이들을 위해 간직해야 한다.
καὶ γὰρ δὴ τοῦτο πάντων μέγιστόν ἐστιν ἐναντίωμα πρὸς τὴν πολυφιλίαν, ὅτι τῇ φιλίᾳ γένεσις διʼ ὁμοιότητός ἐστιν.
참으로 이것이 다우를 가로막는 가장 큰 장애물인데, 우정의 생성은 유사성을 통해 이루어지기 때문이다.
ὅπου γὰρ καὶ τὰ ἄψυχα τὰς μίξεις πρὸς τὰ ἀνόμοια ποιεῖται μετὰ βίας ἀναγκαζόμενα καὶ ὀκλάζει καὶ ἀγανακτεῖ φεύγοντα ἀπʼ ἀλλήλων, τοῖς δὲ συγγενέσι καὶ οἰκείοις ὁμοπαθεῖ κεραννύμενα καὶ προσίεται τὴν κοινωνίαν λείως καὶ μετʼ εὐμενείας, πῶς οἷόν τε φιλίαν ἤθεσι διαφόροις, ἐγγενέσθαι καὶ πάθεσιν ἀνομοίοις καὶ βίοις ἑτέρας προαιρέσεις ἔχουσιν;
왜냐하면 무생물조차도 서로 다른 것들과의 섞임은 억지로 강제되어 행해지고, 서로 피해 달아나며 꺼려하고 분개하지만, 성질이 같고 친밀한 것들과는 함께 어울려 섞이고 그 사귐을 부드럽고 호의적으로 받아들이기 때문이다. 그렇다면 어떻게 서로 다른 성품과 같지 않은 감정, 그리고 다른 선택을 지닌 삶 속에 우정이 생겨날 수 있겠는가?
ἡ μὲν γὰρ περὶ ψαλμοὺς καὶ φόρμιγγας ἁρμονία διʼ ἀντιφώνων ἔχει τὸ σύμφωνον, ὀξύτησι καὶ βαρύτησιν ἁμωσγέπως ὁμοιότητος ἐγγιγνομένης· τῆς δὲ φιλικῆς συμφωνίας ταύτης καὶ ἁρμονίας οὐδὲν ἀνόμοιον οὐδʼ ἀνώμαλον οὐδʼ ἄνισον εἶναι δεῖ μέρος, ἀλλʼ ἐξ ἁπάντων ὁμοίως ἐχόντων ὁμολογεῖν καὶ ὁμοβουλεῖν καὶ ὁμοδοξεῖν καὶ συνομοπαθεῖν, ὥσπερ μιᾶς ψυχῆς ἐν πλείοσι διῃρημένης σώμασι.
노랫소리와 하프의 조화는 저음과 고음 사이에 어떻게든 유사성이 생김으로써 옥타브를 통해 협화음을 이루지만, 이 우정의 협화음과 조화 속에는 그 어떤 다름이나 불균형이나 불평등한 부분이 있어서는 안 되며, 모든 부분이 똑같은 상태에서 합의하고, 뜻을 모으고, 의견을 같이하며, 함께 똑같이 느껴야 하니, 마치 하나의 영혼이 여러 몸으로 나뉘어 있는 것과 같아야 한다.
§9τίς οὖν ἐστιν οὕτως ἐπίπονος καὶ μετάβολος καὶ παντοδαπὸς ἄνθρωπος, ὥστε πολλοῖς ἑαυτὸν ἐξομοιοῦν καὶ προσαρμόττειν καὶ μὴ καταγελᾶν τοῦ Θεόγνιδος παραινοῦντος
"
πουλύποδος νόον ἴσχε πολυχρόου, ὃς ποτὶ πέτρῃ,
τῇ περ ὁμιλήσῃ, τοῖος ἰδεῖν ἐφάνη;
그렇다면 누가 이토록 고단하고 변덕스러우며 변화무쌍한 인간이어서 많은 이들에게 자신을 닮게 하고 맞추며, 테오그니스가 "많은 색을 지닌 문어의 마음을 품으라, 문어는 자신이 달라붙은 바위와 똑같이 보이느니라" 하고 권한 것을 비웃지 않을 수 있겠는가?
"
καίτοι τοῦ πολύποδος αἱ μεταβολαὶ βάθος οὐκ ἔχουσιν, ἀλλὰ περὶ αὐτὴν γίγνονται τὴν ἐπιφάνειαν, στυφότητι καὶ μανότητι τὰς ἀπορροὰς τῶν πλησιαζόντων ἀναλαμβάνουσαν· αἱ δὲ φιλίαι τὰ ἤθη ζητοῦσι συνεξομοιοῦν καὶ τὰ πάθη καὶ τοὺς λόγους καὶ τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰς διαθέσεις.
하지만 문어의 변화는 깊이가 없고 그 표면에서만 일어날 뿐이며, 굳어짐과 느슨함으로 이웃한 것들로부터 나오는 방출물을 취할 뿐이지만, 우정은 성품과 감정과 말과 행동과 마음가짐까지 함께 닮아가기를 요구한다.
Πρωτέως τινὸς οὐκ εὐτυχοῦς οὐδὲ πάνυ χρηστοῦ τὸ ἔργον, ἀλλʼ ὑπὸ γοητείας ἑαυτὸν εἰς ἕτερον εἶδος ἐξ ἑτέρου μεταλλάττοντος ἐν ταὐτῷ πολλάκις, φιλολόγοις συναναγιγνώσκοντος καὶ παλαισταῖς συγκονιομένου καὶ φιλοθήροις συγκυνηγετοῦντος καὶ φιλοπόταις συμμεθυσκομένου καὶ πολιτικοῖς συναρχαιρεσιάζοντος, ἰδίαν ἤθους ἑστίαν οὐκ ἔχοντος,· .
그것은 결코 운이 좋지도 선하지도 않은 어떤 프로테우스와 같은 자가 벌이는 짓이니, 마술에 걸려 한 모습에서 다른 모습으로 같은 장소에서 종종 변신하며, 글을 좋아하는 이들과는 함께 책을 읽고, 격투가들과는 함께 흙먼지를 묻히고, 사냥을 좋아하는 이들과는 함께 사냥을 하고, 술을 좋아하는 이들과는 함께 취하며, 정치가들과는 함께 선거 운동을 하면서, 자신만의 성품의 터전을 갖지 못하는 것이다.
ὡς δὲ τὴν ἀσχημάτιστον οἱ φυσικοὶ καὶ ἀχρώματον οὐσίαν καὶ ὕλην λέγουσιν ὑποκειμένην καὶ τρεπομένην ὑφʼ αὑτῆς νῦν μὲν φλέγεσθαι νῦν δʼ ἐξυγραίνεσθαι, τοτὲ δʼ ἐξαεροῦσθαι πήγνυσθαι δʼ αὖθις, οὕτως ἄρα τῇ πολυφιλίᾳ ψυχὴν ὑποκεῖσθαι δεήσει πολυπαθῆ καὶ πολύτροπον καὶ ὑγρὰν καὶ ῥᾳδίαν μεταβάλλειν.
자연학자들이 형상도 색도 없는 실체이자 물질이 밑바탕에 있어서 스스로 변하여 어떤 때는 불타오르고 어떤 때는 액화되며, 때로는 기화하고 다시 굳어진다고 말하듯이, 다우를 위해서는 감정이 많고 변덕스러우며 유동적이고 쉽게 변하는 영혼이 밑바탕에 깔려 있어야 할 것이다.
ἀλλʼ ἡ φιλία στάσιμόν τι ζητεῖ καὶ βέβαιον ἦθος καὶ ἀμετάπτωτον ἐν μιᾷ χώρᾳ καὶ συνηθείᾳ·
그러나 우정은 하나의 자리와 친분 속에서 안정되고 확실하며 변함없는 성품을 요구한다.
διὸ καὶ σπάνιον καὶ δυσεύρετόν ἐστι φίλος βέβαιος.
그렇기에 확실한 친구는 드물고 찾기 어려운 법이다.