§1.1γεγραμμένων δὲ καὶ περὶ τούτων τῶν ἀξίων μνήμης, ὅλος ὁ τούτου βίος ὅλῳ τῷ θατέρου παρατεθεὶς οὐκ εὐθεώρητον ἔχει τὴν διαφοράν ἐναφανιζομένην πολλαῖς καὶ μεγάλαις ὁμοιότησιν.
기억할 만한 이들의 행적에 대해서도 이미 기록되어 있지만, 한 사람의 전 생애를 다른 사람의 전 생애와 나란히 대비해 볼 때, 그 차이점은 수많은 커다란 유사성 속에 묻혀 버리기 때문에 쉽게 식별되지 않는다.
εἰ δὲ δεῖ κατὰ μέρος τῇ συγκρίσει διαλαβεῖν ὥσπερ ἔπος ἢ γραφὴν ἑκάτερον, τὸ μὲν ἐξ οὐχ ὑπαρχούσης ἀφορμῆς εἰς πολιτείαν καὶ δόξαν ἀρετῇ καὶ δυνάμει προελθεῖν ἀμφοτέροις κοινόν ἐστι.
그러나 만약 비교를 통해 마치 시나 그림을 감상하듯 각각의 생애를 부분별로 나누어 고찰해야 한다면, 아무런 발판도 없는 상태에서 덕과 능력으로 국정에 나아가 명성을 얻은 것은 양자 모두에게 공통된 점이다.
§1.2φαίνεται δʼ ὁ μὲν Ἀριστείδης οὔπω τότε μεγάλων οὐσῶν τῶν Ἀθηνῶν καὶ ταῖς οὐσίαις ἔτι συμμέτροις καὶ ὁμαλοῖς ἐπιβαλὼν δημαγωγοῖς καὶ στρατηγοῖς ἐπιφανὴς γενέσθαι·
아리스티데스는 아테나가 아직 그다지 강력하지 않았고 재산이 아직 온건하고 균등하던 시절에 정치가와 장군들 사이에 뛰어들어 명성을 떨쳤던 것으로 보인다.
τὸ γὰρ μέγιστον ἦν τίμημα τότε πεντακοσίων μεδίμνων, τὸ δὲ δεύτερον τριακοσίων, ἔσχατον δὲ καὶ τρίτον διακοσίων·
당시 가장 높은 재산 등급은 500메딤노스였고, 두 번째는 300메딤노스, 마지막인 세 번째는 200메딤노스였기 때문이다.
§1.3ὁ δὲ Κάτων ἐκ πολίχνης τε μικρᾶς καὶ διαίτης ἀγροίκου δοκούσης φέρων ἀφῆκεν ἑαυτὸν ὥσπερ εἰς πέλαγος ἀχανὲς τὴν ἐν Ῥώμῃ πολιτείαν, οὐκέτι Κουρίων καὶ Φαβρικίων καὶ Ἀτιλίων ἔργον οὖσαν ἡγεμόνων, οὐδʼ ἀπʼ ἀρότρου καὶ σκαφείου πένητας καὶ αὐτουργοὺς ἀναβαίνοντας ἐπὶ τὸ βῆμα προσιεμένην ἄρχοντας καὶ δημαγωγούς, ἀλλὰ πρὸς γένη μεγάλα καὶ πλούτους καὶ νομὰς καὶ σπουδαρχίας ἀποβλέπειν εἰθισμένην, καὶ διʼ ὄγκον ἤδη καὶ δύναμιν ἐντρυφῶσαν τοῖς ἄρχειν ἀξιοῦσιν.
반면 카토는 작은 마을과 거칠게 여겨지던 시골 생활 방식으로부터 힘차게 몸을 일으켜, 마치 끝없는 대양 속으로 뛰어들듯 로마의 국정 속으로 자신을 던졌다. 그곳은 더 이상 쿠리우스나 파브리키우스, 아틸리우스 같은 지도자들의 활동 무대아니었으며, 쟁기와 삽을 들던 가난한 자영농들이 연단 위로 올라와 집정관이나 정치가가 되는 것을 더 이상 받아들이지도 않았다. 오히려 명문가와 부, 뇌물 살포와 관직 청탁에 눈을 돌리는 데 익숙해져 있었고, 이미 거대함과 권력 때문에 지배하기를 원하는 자들을 마음대로 희롱하고 있었다.
§1.4οὐκ ἦν δʼ ὅμοιον ἀντιπάλῳ χρῆσθαι Θεμιστοκλεῖ μήτʼ ἀπὸ γένους λαμπρῷ καὶ κεκτημένῳ μέτρια πέντε γὰρ ἢ τριῶν ταλάντων οὐσίαν αὐτῷ γενέσθαι λέγουσιν ὅτε πρῶτον ἥπτετο τῆς πολιτείας καὶ πρὸς Σκηπίωνας Ἀφρικανοὺς καὶ Σερουίους Γάλβας καὶ Κοϊντίους Φλαμινίνους ἁμιλλᾶσθαι περὶ πρωτείων, μηδὲν ὁρμητήριον ἔχοντα πλὴν φωνὴν παρρησιαζομένην ὑπὲρ τῶν δικαίων.
(아리스티데스가) 테미스토클레스를 적수로 삼는 것—그는 가문이 명문도 아니었고 미미한 재산만을 소유하고 있었는데, 그가 처음 정계에 입문했을 때 그의 재산은 5타란톤 혹은 3타란톤이었다고 전해진다—과 (카토가) 정의를 위해 자유롭게 말하는 목소리 외에는 아무런 발판도 가지지 못한 채, 스키피오 아프리카누스들, 세르비우스 갈바들, 퀸티우스 플라미니누스들과 수위를 다투는 것은 동일한 일(쉬운 일)이 아니었다.