§1.1Quaesisti a me, Lucili, quid ita, si providentia mundus regeretur, multa bonis viris mala acciderent.
卢基里乌斯,你问过我,如果世界是由神意统治的,为什么许多不幸会降临到善人身上。
Hoc commodius in contextu operis redderetur, cum praeesse universis providentiam probaremus et interesse nobis deum; sed quoniam a toto particulam revelli placet et unam contradictionem manente lite integra solvere, faciam rem non difficilem, causam deorum agam.
在整部著作的脉络中回答这个问题会更合适,届时我们将证明神意主持着宇宙,而且神关怀着我们;但既然你乐意从整体中抽离出一小部分,并在整个诉讼悬而未决时仅解决这一个反驳,那么我将做一件并不困难的事:我将为诸神辩护。
§1.2Supervacuum est in praesentia ostendere non sine aliquo custode tantum opus stare nec hunc siderum coetum discursumque fortuiti impetus esse, et quae casus incitat saepe turbari et cito arietare, hanc inoffensam velocitatem procedere aeternae legis imperio tantum rerum terra marique gestantem, tantum clarissimorum luminum et ex disposito relucentium;
眼下无需去证明,如此伟大的作品并非没有某种守护者而存在,星辰的汇聚与运转也不是偶然冲动的结果;偶然所驱使的事物往往会陷入混乱并迅速碰撞,而这毫无阻碍的速度则是依循永恒法律的命令在前行,在陆地和海洋上承载着如此多的事物,承载着如此多依照安排闪耀的极其明亮的光芒。
non esse materiae errantis hunc ordinem nec quae temere coierunt tanta arte pendere, ut terrarum gravissimum pondus sedeat immotum et circa se properantis caeli fugam spectet, ut infusa vallibus maria molliant terras nec ullum incrementum fluminum sentiant, ut ex minimis seminibus nascantur ingentia.
同样无需证明的是,这种秩序并不属于漂泊不定的物质,那些偶然结合在一起的事物也不会以如此精妙的艺术悬挂着,以至于地球最沉重的重量能安坐不动,注视着在自己周围急驰的苍穹的逃逸,注入山谷的海洋滋润着大地,却感觉不到河流的任何增加,而极微小的种子能生出巨大的万物。
§1.3Ne illa quidem quae videntur confusa et incerta, pluvias dico nubesque et elisorum fulminum iactus et incendia ruptis montium verticibus effusa, tremores labantis soli aliaque quae tumultuosa pars rerum circa terras movet, sine ratione, quamvis subita sint, accidunt, sed suas et illa causas habent non minus quam quae alienis locis conspecta miraculo sunt, ut in mediis fluctibus calentes aquae et nova insularum in vasto exsilientium mari spatia.
事实上,即使是那些看似混乱和不确定的事物——我是指雨和云,被击出的闪电的下落,以及从崩裂的山顶喷涌出的烈火,震动的大地的摇晃,以及自然界混乱的部分在地球周围激起的水汽等其他事物——尽管它们是突然发生的,但也绝非毫无理性而发生;它们同样有着自己的原因,丝毫不亚于那些因在不寻常的地方被看见而被视为奇迹的事物,例如在波涛之中的温水,以及在辽阔的海洋中突然升起的崭新岛屿。
§1.4Iam vero si quis observaverit nudari litora pelago in se recedente eademque intra exiguum tempus operiri, credet caeca quadam volutatione modo contrahi undas et introrsum agi, modo erumpere et magno cursu repetere sedem suam, cum interim illae portionibus crescunt et ad horam ac diem subeunt ampliores minoresque, prout illas lunare sidus elicuit, ad cuius arbitrium oceanus exundat.
再者,如果有人观察到,随着海水向内退去,海岸显露出来,而同一海岸又在极短的时间内被覆盖,他就会相信,由于某种盲目的旋转,波涛时而收缩并向内驱赶,时而喷涌而出并以巨大的奔流返回其原位;然而与此同时,它们按比例增长,并在特定的时刻和日子里升起,或大或小,这完全取决于月亮这颗星辰如何引诱它们,海洋正是遵循其旨意而泛滥。
Suo ista tempori reserventur, eo quidem magis quod tu non dubitas de providentia sed querens.
让这些事保留到它们合适的时候再说吧,尤其是因为你并不怀疑神意,而只是在抱怨。
§1.5In gratiam te reducam cum diis adversus optimos optimis.
我将使你与神明和解,他们对最优秀的人而言是最友善的。
Neque enim rerum natura patitur ut umquam bona bonis noceant; inter bonos viros ac deos amicitia est conciliante virtute.
因为自然并不容许善物伤害善人;在善人与神明之间存在着一种友谊,这是由美德促成的。
Amicitiam dico? Immo etiam necessitudo et similitudo, quoniam quidem bonus tempore tantum a deo differt, discipulus eius aemulatorque et vera progenies, quam parens ille magnificus, virtutum non lenis exactor, sicut severi patres, durius educat.
我说的是友谊吗? 不,甚至是纽带和相似,因为善人仅在时间上与神有所不同,他是神的弟子、模仿者和真正的后裔,而那位伟大的父亲——对美德绝非温和的要求者——就像严厉的父亲一样,更严厉地管教他。
§1.6Itaque cum videris bonos viros acceptosque diis laborare, sudare, per arduum escendere, malos autem lascivire et voluptatibus fluere, cogita filiorum nos modestia delectari, vernularum licentia, illos disciplina tristiori contineri, horum ali audaciam.
因此,当你看到那些为神明所接纳的善人辛苦劳作、流汗、攀登险阻,而恶人却放荡羁、沉溺于享乐之中时,你想一想:我们因儿女的端庄而高兴,却因家生奴仆的放肆而觉得有趣;前者受到更严厉的纪律管束,后者的胆大妄为却被纵容。
Idem tibi de deo liqueat.
愿你在对待神的事情上也明白同样的道理。
Bonum virum in deliciis non habet, experitur, indurat, sibi illum parat.
神并不把善人放在骄奢中宠爱;他考验他,磨炼他,使他为自己做好准备。