[PAULUS libro tertio ad edictum. ] §9.4.4.prIn delictis seruorum scientia domini quemadmodum accipienda est? utrum cum consilio? an et si uiderit tantum, quamuis prohibere non potuerit? quid enim si ad libertatem proclamans domino sciente faciat aut qui contemnat dominum? uel cum trans flumen sit seruus, uidente quidem, sed inuito domino noxiam noceat? rectius itaque dicitur scientiam eius accipiendam, qui prohibere potest: et hoc in toto edicto intellegendum est circa scientiae uerbum.
[保罗,《告示评注》第三卷] 在奴隶的不法行为中,主人的知情应当如何理解? 是伴有共谋? 还是即使他仅是看见,尽管无法阻止? 因为,如果一个主张人身自由的奴隶在主人知情的情况下实施了不法行为,或者一个蔑视主人的奴隶如此行事,该如何? 或者,当奴隶在河对岸,在主人确实看见但违背其意愿的情况下造成了损害,又该如何? 因此,更正确的说法是,应当理解为能够阻止者的知情;这在整个告示中关于“知情”一词都应当这样理解。
§9.4.4.1Si extraneus seruus sciente me fecerit eumque redemero, noxalis actio in me dabitur, quia non uidetur domino sciente fecisse, cum eo tempore dominus non fuerim.
如果他人的奴隶在我的知情下实施了行为,而我买下了他,将对我提起损害赔偿诉讼,因为他不能被视为在主人的知情下实施了行为,因为在那个时候我并不是他的主人。
§9.4.4.2Cum dominus ob scientiam teneatur, an serui quoque nomine danda sit actio, uidendum est: nisi forte praetor unam poenam a domino exigi uoluit.
当主人因其知情而承担责任时,是否也应当以奴隶的名义提起诉讼,应当予以考虑:除非法官(裁判官)或许希望仅从主人那里征收一种罚金。
ergo dolus serui impunitus erit? quod est iniquum: immo utroque modo dominus tenebitur, una autem poena exacta, quam actor elegerit, altera tollitur.
那么,奴隶的故意就可以免受惩罚吗? 这是不公正的:相反,主人将以两种方式承担责任,但一旦征收了原告所选择的一种罚金,另一种即告消灭。
§9.4.4.3Si detracta noxae deditione quasi cum conscio domino actum sit, qui non erat conscius: absolutione facta et finito iudicio amplius agendo cum noxae deditione exceptione rei iudicatae summouebitur, quia res in superius iudicium deducta et finita est.
如果排除交出奴隶(免责),把未行知情的合伙主人当作知情的主人起诉:在宣告无罪且诉讼终结后,若再伴有交出奴隶提起诉讼,将因已决案抗辩而被驳回,因为该争议已在前一诉讼中提出并终结。
donec autem prius iudicium agitatur, licentia agenti est, si eum de scientia domini arguenda paeniteat, tunc ad noxalem causam transire.
但在前一诉讼仍在审理期间,原告享有自由,如果他后悔对主人的知情进行举证,此时可以转为损害赔偿之诉。
contra quoque si cum eo qui scit cum noxae deditione actum sit, amplius in dominum detracta noxae deditione danda actio non est: in ipso autem iudicio si uoluerit et scientiam domini arguere, non est prohibendus.
反之亦然,如果对知情的主人已伴有交出奴隶提起诉讼,则不再给予针对主人排除交出奴隶的诉讼;但在诉讼过程中,如果原告也想举证主人的知情,则不应予以禁止。