[GAIUS libro primo ad edictum prouinciale. ] §2.13.10.prArgentarius rationes edere iubetur: nec interest cum ipso argentario controuersia sit an cum alio.
[盖尤斯著《地方告示注解》第一卷] 钱庄业主被命令开示账目;而争议是与该钱庄业主本人还是与他人之间进行,并无区别。
§2.13.10.1Ideo autem argentarios tantum neque alios ullos absimiles eis edere rationes cogit, quia officium eorum atque ministerium publicam habet causam et haec principalis eorum opera est, ut actus sui rationes diligenter conficiant.
此外,大法官之所以仅强迫钱庄业主,而不强迫任何其他与他们不同的人开示账目,是因为他们的职责和职务具有公共性质,且他们的主要工作就是认真制作其行为的账目。
§2.13.10.2Edi autem ratio ita intellegitur, si a capite edatur, nam ratio nisi a capite inspiciatur, intellegi non potest: scilicet ut non totum cuique codicem rationum totasque membranas inspiciendi describendique potestas fiat, sed ut ea sola pars rationum, quae ad instruendum aliquem pertineat, inspiciatur et describatur.
此外,账目的开示被理解为,只有当它从头开示时才构成开示,因为账目除非从头开始检查,否则无法被理解。 也就是说,并不是给每个人检查和誊抄整本账簿及全部羊皮纸的权力,而是仅让与准备诉讼相关的账目的那一部分被检查和誊抄。
§2.13.10.3Cum autem in id action competit, quanti agentis intersit editas sibi rationes esse: eueniet, ut, siue quis condemnatus sit siue quod petierit non optinuerit eo, quod non habuerit rationes ex quibus causam suam tueri possit, id ipsum, quod ita perdiderit, hac actione consequatur.
此时,得为了原告因账目未向其开示而受到的利益损失的数额提起诉讼:其结果是,无论是某人被判败诉,还是因为没有可以借以辩护的账目而未能获得其所请求之物,他都将通过这一诉讼重新获得他以此方式失去的该特定之物。
sed an hoc procedat uideamus: nam si apud hunc iudicem, qui inter eum et argentarium iudicat, potest probare se illo iudicio, quo uictus est, uincere potuisse, poterat et tunc probare: et si non probauit aut probantem iudex non curauit, de se ipso aut de iudice queri debet.
但让我们看看这是否可行:因为如果在这位审理他与钱庄业主之间纠纷的裁判官面前,他能够证明自己在之前那场败诉的诉讼中本可以获胜,那么他当时也本可以证明;如果他当时没有证明,或者裁判官在他证明时未予理睬,他应当抱怨自己或裁判官。
sed non ita est.
但事实并非如此。
fieri enim potest, ut nunc, rationes uel ipso edente uel alio modo nanctus, aut aliis instrumentis uel testibus, quibus illo tempore aliqua ex causa uti non potuit, possit probare potuisse se uincere.
因为有可能现在由于钱庄业主开示了账目,或者通过其他方式获得了账目,或者通过当时由于某种原因无法使用的其他证据或证人,他能够证明自己当时本可以获胜。
sic enim et de cautione subrepta aut corrupta competit condictio et damni iniuriae actio: quia quod ante non potuimus intercepta cautione probare et ob id amisimus, hoc nunc aliis instrumentis aut testibus, quibus tum uti non potuimus, probare possumus.
因为对于被窃取或损坏的字据,也可以提起不当得利返还之诉或不法侵害之诉:因为此前由于字据被截留我们无法证明并因此失去的东西,现在我们可以通过当时无法使用的其他证据或证人来予以证明。