[ULPIANUS libro primo institutionum. ] §1.1.1.prIuri operam daturum prius nosse oportet, unde nomen iuris descendat.
[乌尔比安《法学阶梯》第一卷] 凡欲学习法律者,首先必须了解“法”这一名称源自何处。
est autem a iustitia appellatum: nam, ut eleganter Celsus definit, ius est ars boni et aequi.
法是因“正义”而得名的;因为,正如凯尔苏斯所作的雅致定义,法是善与公正的艺术。
§1.1.1.1Cuius merito quis nos sacerdotes appellet: iustitiam namque colimus et boni et aequi notitiam profitemur, aequum ab iniquo separantes, licitum ab illicito discernentes, bonos non solum metu poenarum, uerum etiam praemiorum quoque exhortatione efficere cupientes, ueram nisi fallor philosophiam, non simulatam affectantes.
因此,人们可称我们为祭司,这受之无愧。 因为我们敬奉正义,宣示善与公正的知识,将公正与不公正区分开来,辨别合法与非法,不仅渴望通过对刑罚的恐惧,而且也通过对奖赏的鼓励,使人们变得善良,并追求一种真正的——除非我弄错了——而非虚假的哲学。
§1.1.1.2Huius studii duae sunt positiones, publicum et priuatum.
这一学习有两个部门:公法和私法。
publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, priuatum quod ad singulorum utilitatem: sunt enim quaedam publice utilia, quaedam priuatim.
公法是涉及罗马国家状况的法律,私法是涉及个人利益的法律;因为有些事物对公共有益,有些则对个人有益。
publicum ius in sacris, in sacerdotibus, in magistratibus constitit.
公法存在于神事、祭司和官职之中。
priuatum ius tripertitum est: collectum etenim est ex naturalibus praeceptis aut gentium aut ciuilibus.
私法分为三个部分:因为它是由自然规则、万民规则或市民规则所构成的。
§1.1.1.3Ius naturale est, quod natura omnia animalia docuit: nam ius istud non humani generis proprium, sed omnium animalium, quae in terra, quae in mari nascuntur, auium quoque commune est.
自然法是自然教导给所有动物的法律;因为这一法律并非人类所独有,而是所有在陆地上、在海洋中生存的动物,以及鸟类所共有的。
hinc descendit maris atque feminae coniunctio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio, hinc educatio: uidemus etenim cetera quoque animalia, feras etiam istius iuris peritia censeri.
源于此,有了雄性与雌性的结合(我们称之为婚姻),源于此,有了子女的繁衍,源于此,有了抚养;因为我们看到,其他动物,甚至包括野兽,也被认为具有该法的知识。
§1.1.1.4Ius gentium est, quo gentes humanae utuntur.
万民法是人类各民族所使用的法律。
quod a naturali recedere facile intellegere licet, quia illud omnibus animalibus, hoc solis hominibus inter se commune sit.
人们很容易理解它与自然法的区别,因为前者对所有动物是共有的,而后者仅在人类彼此之间共有。