Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 加尔巴传 §1-4

恺撒家族的绝嗣与加尔巴的家世及出生预兆

第 1 段,共 6 段 · 拉丁语

内容简介

记述了恺撒王朝的终结及预示此事的征兆,并介绍了新皇帝加尔巴古老高贵的家世与其祖先的经历。接着叙述了加尔巴的诞生、奥古斯都和提贝里乌斯对他未来称帝的预言,以及鼓舞他起事的各种奇异吉兆。

§1Progenies Caesarum in Nerone defecit: quod futurum compluribus quidem signis, sed uel euidentissimis duobus apparuit.
恺撒的后裔在尼禄身上断绝了;这一结局虽然通过许多征兆显现出来,但其中最明显的有两个。
Liuiae olim post Augusti statim nuptias Veientanum suum reuisenti praeteruolans aquila gallinam albam ramulum lauri rostro tenentem, ita ut rapuerat, demisit in gremium; cumque nutriri alitem, pangi ramulum placuisset, tanta pullorum suboles prouenit, ut hodieque ea uilla 'ad Gallinas' uocetur, tale uero lauretum, ut triumphaturi Caesares inde laureas decerperent; fuitque mos triumphantibus, alias confestim eodem loco pangere; et obseruatum est sub cuiusque obitum arborem ab ipso institutam elanguisse.
以前,莉薇娅在与奥古斯都结婚后不久,在重访她位于维伊的庄园时,一只飞过的老鹰将一只嘴里叼着月桂树枝的白母鸡,原封不动地落在了她的怀里;既然决定抚养这只禽鸟并种植那根树枝,鸡群便繁衍出极多后代,以至于今天那个庄园仍被称为“群鸡庄”,而月桂树林也长得如此茂盛,以至于将要举行凯旋式的恺撒们都从那里采摘月桂叶;凯旋者们也有一个习惯,就是立即在同一地点种植其他的树枝;并且人们注意到,在每个人去世时,由他自己所植的树木都会枯萎。
ergo nouissimo Neronis anno et silua omnis exaruit radicitus, et quidquid ibi gallinarum erat interiit.
于是,在尼禄的最后一年,不仅整个林子都连根枯死,而且那里的所有母鸡也都死光了。
ac subinde tacta de caelo Caesarum aede capita omnibus simul statuis deciderunt, Augusti etiam sceptrum e manibus excussum est.
紧接着,恺撒神庙遭到雷击,所有雕像的头部同时坠落,甚至连奥古斯都手里的权杖也被震落了。
§2Neroni Galba successit nullo gradu contingens Caesarum domum, sed haud dubie nobilissimus magnaque et uetere prosapia, ut qui statuarum titulis pronepotem se Quinti Catuli Capitolini semper ascripserit, imperator uero etiam stemma in atrio proposuerit, quo paternam originem ad Iouem, maternam ad Pasiphaam Minonis uxorem referret.
加尔巴继承了尼禄,他与恺撒家族没有任何亲缘关系,但毫无疑问他极其高贵,出身于伟大而古老的世家,因为他总是在自己雕像的铭文中自称为昆图斯·卡图卢斯·卡皮托里努斯的曾孙,而在成为皇帝后,他甚至在庭院里展示了一份家谱,以此将父系的起源追溯到朱庇特,将母系的起源追溯到米诺斯的妻子帕西法厄。
§3Imagines et elogia uniuersi generis exequi longum est, familiae breuiter attingam.
追溯他整个家族的肖像和赞词将是冗长的,我将简要提及他的家族。
qui primus Sulpiciorum cognomen Galbae tulit cur aut unde traxerit, ambigitur.
在苏尔皮基乌斯氏族中,谁最早获得了加尔巴的认知名,以及他为何或从何处得来这一名字,存在着争议。
quidam putant, quod oppidum Hispaniae frustra diu oppugnatum inlitis demum galbano facibus succenderit; alii, quod in diuturna ualitudine galbeo, id est remediis lana inuolutis, assidue uteretur; nonnulli, quod praepinguis fuerit uisus, quem galbam Galli uocent; uel contra, quod tam exilis, quam sunt animalia quae in aesculis nascuntur appellanturque galbae.
有些人认为,是因为他在长期徒劳地围攻西班牙的一座城镇后,最终用涂有加尔巴香脂的火把将其烧毁;另一些人则认为,是因为他在长期的疾病中,经常使用加尔贝乌姆,即用羊毛包裹的药物;还有一些人认为,是因为他看起来极度肥胖,而高卢人称这样的人为加尔巴;或者相反,是因为他像橡树上生长、被称为加尔巴的昆虫一样瘦弱。
familiam illustrauit Seruius Galba consularis, temporum suorum †et eloquentissimus, quem tradunt Hispaniam ex praetura optinentem, triginta Lusitanorum milibus perfidia trucidatis, Viriatini belli causam extitisse.
使这个家族声名显赫的是执政官级人物塞尔维乌斯·加尔巴,他是同时代最雄辩的人之一;据传,他在担任法务官后治理西班牙期间,背信弃义地屠杀了三万名卢西塔尼亚人,从而成为了维里亚图斯战争的起因。
eius nepos ob repulsam consulatus infensus Iulio Caesari, cuius legatus in Gallia fuerat, conspirauit cum Cassio et Bruto, propter quod Pedia lege damnatus est.
他的孙子因竞选执政官落选而对尤利乌斯·恺撒(他曾是恺撒在高卢的副将)怀恨在心,与卡西乌斯和布鲁图斯密谋,因此根据《佩迪乌斯法》被判有罪。
ab hoc sunt imperatoris Galbae auus ac pater: auus clarior studiis quam dignitate—non enim egressus praeturae gradum—multiplicem nec incuriosam historiam edidit; pater consulatu functus, quanquam breui corpore atque etiam gibber modicaeque in dicendo facultatis, causas industrie actitauit.
皇帝加尔巴的祖父和父亲皆出自此人:祖父因其学术研究而非官职而更为著名——因为他没有超越法务官的级别——他出版了一部内容丰富且十分详详的历史著作;父亲曾任执政官,虽然身材矮小而且还是个驼背,演说能力也很平庸,但他依然勤奋地从事法庭辩护。
uxores habuit Mummiam Achaicam, neptem Catuli proneptemque L. Mummi, qui Corinthum excidit; item Liuiam Ocellinam ditem admodum et pulchram, a qua tamen nobilitatis causa appetitus ultro existimatur et aliquanto enixius, postquam subinde instanti uitium corporis secreto posita ueste detexit, ne quasi ignaram fallere uideretur.
他的妻子有穆米娅·阿卡伊卡,她是卡图鲁斯的孙女,也是毁灭科林斯的路西乌斯·穆米乌斯的曾孙女;此外还有莉薇娅·奥塞莉娜,她极其富有且美丽,然而人们认为她是因为他的高贵而主动追求他,而且在加尔巴在私下里脱掉衣服,向一再逼迫的她透露了自己的身体缺陷之后,她追求得更加热切了,为的是不让他看起来像是在欺骗一个一无所知的她。
ex Achaica liberos Gaium et Seruium procreauit, quorum maior Gaius attritis facultatibus urbe cessit prohibitusque a Tiberio sortiri anno suo proconsulatum uoluntaria morte obiit.
他与阿卡伊卡生了孩子加伊乌斯和塞尔维乌斯,其中年长者加伊乌斯在挥霍光家产后离开了罗马城,并且由于被提贝里乌斯禁止在规定的年份抽取行省总督的职位,最终自杀身亡。
§4Ser. Galba imperator M. Valerio Messala Cn. Lentulo cons. natus est VIIII. Kal. Ian.
皇帝塞尔维乌斯·加尔巴出生于马尔库斯·瓦莱里乌斯·梅萨拉和格奈乌斯·伦图卢斯担任执政官的年份,即十二月二十四日,地点在塔拉奇纳附近一座建在山丘上的庄园里,该庄园位于去往芬迪方向的左侧。
in uilla colli superposita prope Tarracinam sinistrorsus Fundos petentibus, adoptatusque a nouerca sua Liuia nomen et Ocellare cognomen assumpsit mutato praenomine; nam Lucium mox pro Seruio usque ad tempus imperii usurpauit.
他被继母莉薇娅收养,改变了个人名,继承了她的名字和奥塞拉的认知名;实际上,此后不久直到称帝之前,他一直用路奇乌斯代替塞尔维乌斯。
constat Augustum puero adhuc, salutanti se inter aequales, apprehensa buccula dixisse: καὶ σὺ τέκνον ἡμῶν παρατρώξῃ.
据说,奥古斯都在加尔巴还是个男孩、在同龄人中向他问候时,捏着他的脸颊说道:“你也是啊,我的孩子,将要蚕食我们的权力。
sed et Tiberius, cum comperisset imperaturum eum uerum in senecta: 'uiuat sane,' ait, 'quando id ad nos nihil pertinet.
”此外,提贝里乌斯在得知加尔巴将要称帝、但那是在他的晚年之后,说道:“那就让他活着吧,因为这与我们毫无关系。
' auo quoque eius fulgur procuranti, cum exta de manibus aquila rapuisset et in frugiferam quercum contulisset, responsum est summum sed serum imperium portendi familiae;
” 此外,在他的祖父举行雷击消除仪式时,一只老鹰从他手中夺走内脏并带到一棵结果的橡树上,神谕给出的回应是:该家族将被预示获得最高但迟来的权力;祖父嘲笑道:“好啊,等到母骡生子的时候吧。
et ille irridens: 'sane,' inquit, 'cum mula pepererit. ' nihil aeque postea Galbam temptantem res nouas confirmauit quam mulae partus, ceterisque ut obscaenum ostentum abhorrentibus, solus pro laetissimo accepit memor sacrificii dictique aui.
”后来,当加尔巴尝试起事时,没有什么比母骡产子更能坚定他的信心了;当其他人因其为不祥之兆而感到恐惧时,唯独他一人因记着祖父的祭祀和话语,将其视作极其吉祥的征兆。
Sumpta uirili toga somniauit Fortunam dicentem, stare se ante fores defessam et nisi ocius reciperetur, cuicumque obuio praedae futuram.
在换上成人托加后,他梦见命运女神对他说,她疲惫地站在他的门前,如果她不尽快被接纳进去,她就会成为任何碰巧遇到她的人的猎物。
utque euigilauit, aperto atrio simulacrum aeneum deae cubitali maius iuxta limen inuenit idque gremio suo Tusculum, ubi aestiuare consueuerat, auexit et in parte aedium consecratum menstruis deinceps supplicationibus et peruigilio anniuersario coluit.
他醒来后,打开庭院,在门槛旁发现了一尊超过一肘高的女神青铜像;他亲手将它抱到他常去避暑的图斯库鲁姆,将其供奉在住宅的一部分里,此后每月进行祈祷,并每年举行守夜祭祀。
Quanquam autem nondum aetate constanti ueterem ciuitatis exoletumque morem ac tantum in domo sua haerentem obstinatissime retinuit, ut liberti seruique bis die frequentes adessent ac mane saluere, uesperi ualere sibi singuli dicerent.
此外,尽管他当时还未成年,却极其顽固地保留了城邦中古老且已废弃、仅在他家中得以存续的习俗:即释放奴隶和奴隶每天两次成群结队地前来,早晨每个人向他道早安,傍晚每个人向他道别。

词汇与语法注释

  1. §1 ¦1¦cumque nutriri alitem, pangi ramulum placuisset — placuisset 是无人称动词 placere(决定、被认为合适)的虚拟式过去完成时。其主语是两个被动式“对格+不定式”结构(accusative with infinitive):nutriri alitem(禽鸟被抚养)和 pangi ramulum(树枝被种植)。
  2. §2 ¦1¦ut qui ... ascripserit — 结构 ut qui 后接虚拟式 ascripserit(虚拟式完成时),用于表示原因或特征,说明前文关于加尔巴高贵出身的断言之依据(“作为一个总是……的人”)。
  3. §3 ¦4¦a qua tamen nobilitatis causa appetitus — appetitus 是被动完成分词,此处省略了 esse,充当 existimatur 的主语补足语。其动作主(发出者)为夺格的 a qua(指莉薇娅),主语是省略的加尔巴。整句意为“(人们)认为他被她主动追求”。
  4. §4 ¦1¦καὶ σὺ τέκνον ἡμῶν παρατρώξῃ — 奥古斯都所说的希腊语引用。παρατρώξῃ 是动词 παρατρώγω(蚕食、咬下)的第二人称单数将来中介态。直译为“你也是,我们的孩子,你将要蚕食我们的[权力/财富]”,预示着加尔巴最终将夺取帝位。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 加尔巴传 §1-4. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo017.humanitext-lat2:1-4

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。