Humanitext Reader

苏维托尼乌斯 · 克劳狄乌斯传 §42-46

对希腊学术的热忱与被阿格里皮娜毒杀

第 13 段,共 13 段 · 拉丁语

内容简介

记述了克劳狄对希腊语言及学术的极高热情、晚年的追悔与拟定遗嘱,以及被阿格里皮娜毒杀的经过和死前的种种凶兆。

§42Nec minore cura Graeca studia secutus est, amorem praestantiamque linguae occasione omni professus.
他对希腊学术的追求也同样用心,不放过任何机会宣示自己对这一语言的喜爱与它本身的卓越。
cuidam barbaro Graece ac Latine disserenti: 'cum utroque,' inquit, 'sermone nostro sis paratus'; et in commendanda patribus conscriptis Achaia, gratam sibi prouinciam ait communium studiorum commercio; ac saepe in senatu legatis perpetua oratione respondit.
对于某个用希腊语和拉丁语进行辩明的外邦人,他说:“既然你对我们这两种语言都做好了准备”;在向元老院议员推荐阿哈伊亚时,他称由于共同学术交流的缘故,这一行省对他而言非常讨人喜欢;他常常在元老院中亲自发表长篇演说回答使节。
multum uero pro tribunali etiam Homericis locutus est uersibus.
实际上,他在法庭上也经常引用荷马的诗句说话。
quotiens quidem hostem uel insidiatorem ultus esset, excubitori tribuno signum de more poscenti non temere aliud dedit quam: ἄνδρ' ἀπαμύνασθαι, ὅτε τισ πρότερος χαλεπήνῃ.
每当他惩罚了敌人或阴谋者,在卫队护民官按惯例前来请求合标时,他几乎从不给对方这句诗以外的字眼: “若有人先下手加害,则当奋起反击。
Denique et Graecas scripsit historias, Tyrrhenicon uiginti, Carchedoniacon octo.
” 最后,他还用希腊语撰写了历史书,包括二十卷的《伊特鲁里亚史》和八卷的《迦太基史》。
quarum causa ueteri Alexandriae Musio additum ex ipsius nomine nouum; institutumque ut quotannis in altero Tyrrhenicon libri, in altero Carchedoniacon diebus statutis uelut in auditorio recitarentur toti a singulis per uices.
为此,在亚历山大里亚的旧缪斯神庙(缪斯学院)旁,又以他的名字增设了一所新学院;并规定每年在指定的日子里,在其中一个学院朗诵《伊特鲁里亚史》,在另一个学院朗诵《迦太基史》,由人们轮流将全书完整地朗诵一遍,宛如在讲堂中一样。
§43Sub exitu uitae signa quaedam nec obscura paenitentis de matrimonio Agrippinae deque Neronis adoptione dederat, siquidem commemorantibus libertis ac laudantibus cognitionem, qua pridie quandam adulterii ream condemnarat, sibi quoque in fatis esse iactauit omnia impudica, sed non impunita matrimonia; et subinde obuium sibi Britannicum artius complexus hortatus est, ut cresceret rationemque a se omnium factorum acciperet;
在生命即将结束时,他已经给出了某些不容置疑的迹象,表明他对自己与阿格里皮娜的婚姻以及收养尼禄感到后悔。 因为当解放女奴们提到并赞扬他前一天判处一名被控通奸的女被告有罪的审判时,他脱口而出,称他自己的命运也是要经历所有不贞的、但并非免受惩罚的婚姻;随后,他紧紧拥抱着迎面走来的不列塔尼库斯,鼓励他快快长大,以便从自己这里得到对他所有行为的交代。
Graeca insuper uoce prosecutus: ὁ τρώσασ ἰάσεται.
他接着还用希腊语说:“伤人者亦将治愈之。
cumque impubi teneroque adhuc, quando statura permitteret, togam dare destinasset, adiecit: 'ut tandem populus R. uerum Caesarem habeat.
”当他决定给这尚未成年且依旧稚嫩的孩子穿上成人托加(只要其身高允许时)时,他补充道:“以便罗马人民终于能有一位真正的恺撒。
' §44non multoque post testamentum etiam conscripsit ac signis omnium magistratuum obsignauit.
” 没过多久,他还写下了遗嘱,并盖上了所有政务官的印章。
prius igitur quam ultra progrederetur, praeuentus est ab Agrippina, quam praeter haec conscientia quoque nec minus delatores multorum criminum arguebant.
然而,在他能够进一步行动之前,他被阿格里皮娜捷足先登了,除这些事情外,阿格里皮娜也正受到内疚感的折磨,且同样受到告密者对她诸多罪行之指控的逼迫。
Et ueneno quidem occisum conuenit; ubi autem et per quem dato, discrepat.
人们一致公认他是被毒死的;但至于是在何处、由谁投毒,则存在分歧。
quidam tradunt epulanti in arce cum sacerdotibus per Halotum spadonem praegustatorem; alii domestico conuiuio per ipsam Agrippinam, quae boletum medicatum auidissimo ciborum talium optulerat.
有人传闻是在他与祭司们在神殿的丘上宴饮时,由负责试毒的太监哈洛图斯投毒;另一些人则说是在家庭宴会上,由阿格里皮娜亲自投毒,她向极喜爱此类食物的克劳狄献上了有毒的蕈类。
etiam de subsequentibus diuersa fama est.
关于此后的情形也有不同的传闻。
multi statim hausto ueneno obmutuisse aiunt excruciatumque doloribus nocte tota defecisse prope lucem.
许多人说他在吞下毒药后立即失声,并在剧烈的痛苦中折磨了整整一夜,在接近黎明时死去。
nonnulli inter initia consopitum, deinde cibo affluente euomuisse omnia, repetitumque toxico, incertum pultine addito, cum uelut exhaustum refici cibo oporteret, an immisso per clystera, ut quasi abundantia laboranti etiam hoc genere egestionis subueniretur.
有些人则说他起初昏睡过去,接着由于食物过剩而吐出了所有东西,随后又被二次投毒——这毒药究竟是加在粥里(因为他虚脱了,需要用食物来补充体力),还是通过灌肠注入(以便在饱受胀满之苦时,能通过这种排泄方式得到缓解),尚无法确定。
§45mors eius celata est, donec circa successorem omnia ordinarentur.
他的死讯被隐瞒起来,直到关于继任者的一切事务都安排妥当。
itaque et quasi pro aegro adhuc uota suscepta sunt et inducti per simulationem comoedi, qui uelut desiderantem oblectarent.
因此,人们不仅仍像为病人祈祷那样为他许下誓愿,还假意请来喜剧演员,仿佛为了取悦渴望娱乐的他。
excessit III. Id. Octob. Asinio Marcello Acilio Auiola coss. sexagesimo quarto aetatis, imperii quarto decimo anno, funeratusque est sollemni principum pompa et in numerum deorum relatus;
他于十月伊都斯前第三天、阿西尼乌斯·马尔凯卢斯和阿基利乌斯·阿维奥拉任执政官之年去世,享年六十四岁,在位第十四年。 他以元首的庄严仪仗下葬,并被列入神明之列。
quem honorem a Nerone destitutum abolitumque recepit mox per Vespasianum.
这一荣誉曾被尼禄荒废和废除,但不久后通过韦斯巴芗得以恢复。
§46praesagia mortis eius praecipua fuerunt: exortus crinitae stellae, quam cometen uocant, tactumque de caelo monumentum Drusi patris, et quod eodem anno ex omnium magistratuum genere plerique mortem obierant.
他死亡的主要征兆有:被称为彗星的长发星的出现,他父亲德鲁苏斯的纪念碑遭到雷击,以及在同一年中各级政务官中大多有人去世。
sed nec ipse ignorasse aut dissimulasse ultima uitae suae tempora uidetur, aliquot quidem argumentis.
但他自己似乎也通过一些证据表明,他并非不知道或没有掩饰自己生命的最后时刻。
nam et cum consules designaret, neminem ultra mensem quo obiit designauit, et in senatu, cui nouissime interfuit, multum ad concordiam liberos suos cohortatus, utriusque aetatem suppliciter patribus commendauit, et in ultima cognitione pro tribunali accessisse ad finem mortalitatis, quanquam abominantibus qui audiebant, semel atque iterum pronuntiauit.
因为当他指定次期执政官时,他没有指定超出他去世月份的任何人;在他最后一次出席的元老院会议上,他极力劝勉自己的孩子们和睦相处,并向元老们恳求关照他们两人的年轻;在法庭上进行最后一次审理时,尽管听众们因其不祥而表示抗议,他仍一再宣布自己已接近生命的终点。

词汇与语法注释

  1. 42.1cum utroque... sis paratus — 连词 `cum` 搭配虚拟式现在时 `sis` 表示原因(“因为你……”)。`utroque sermone nostro`(我们这两种语言)是修饰 `paratus`(准备好的、精通的)的夺格短语。
  2. 43.1sibi quoque in fatis esse — 由动词 `iactauit`(宣称、吹嘘)引导的带对格的不定式结构(间接引语)。`sibi`(对他自己)是与格,不定式 `esse` 的主语是 `omnia impudica, sed non impunita matrimonia`(所有不贞的、但非免受惩罚的婚姻)。
  3. 44.1quam praeter haec conscientia quoque nec minus delatores multorum criminum arguebant — 关系代词 `quam`(她,即阿格里皮娜)作宾格,其先行词是主句中的 `Agrippina`,是动词 `arguebant`(指控、逼迫)的直接宾语。主语是 `conscientia quoque`(内疚感也)和 `delatores`(告密者们)两者,因此动词使用复数形式。
  4. 44.3incertum pultine addito... an immisso per clystera — 由无人称形容词 `incertum [est]`(不确定)引导的选择性间接疑问句。`pultine addito`(是粥里被加入了[毒药])与 `immisso [addito] per clystera`(还是通过灌肠注入了[毒药])分别以过去分词的独立夺格形式呈现。
  5. 46.1abominantibus qui audiebant — 独立夺格结构,以 `qui audiebant`(听众)为逻辑主语。现在分词 `abominantibus`(表示厌恶、祈求免受不祥之兆影响)描绘了听众面对克劳狄对自己死亡的预言时,因忌讳不祥而高声抗议避邪的情景。

引用这一段

苏维托尼乌斯, 克劳狄乌斯传 §42-46. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1348.abo015.humanitext-lat2:42-46

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。